Жыртқыш шола құрттар: Биологиясы мен өмірлік циклы
Nematomorpha
Жыртқыш гельминттер: Nematomorpha – аттың шашы сияқты құрттар, су ортасында тіршілік етеді. Артиподтарда паразиттік тіршілік етеді, 351 түрге жуық белгілі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Паразиттік жануарлар филамы, ат шашы құрттары
Phylum of parasitoid animals, horsehair worms
Нематоморфтар (кейде Гордиацея деп аталады, және көбінесе ат шашы құрттары, шашты жыландар немесе Гордиан құрттары деп танылады) – морфологиялық тұрғыдан нематода құрттарына ұқсас паразиттік жануарлар филамы, содан аталған. Көптеген түрлердің мөлшері , ең шекті жағдайларда , ал диаметрі шамасында болады. Ат шашы құрттарын ылғалды жерлерде кездестіруге болады, мысалы, су ішетін алаңдарда, жүзу бассейндерінде, өзендерде, сорларда және су резервуарларында. Ересек құрттар бос тіршілік етеді, ал дернәсілдері бунақты жануарлардың, мысалы, қоңыздардың, тарақандардың, қызылқанаттардың, тікқанаттылардың және қабықтылылардың паразиті болып табылады. Шамамен 351 тұщы су түрі белгілі, ал консервативті есептеулер бойынша әлем бойынша 2000-ға жуық тұщы су түрі болуы мүмкін. "Гордиан" атауы – аңызға толы Гордиан түйінінен шыққан. Бұл нематоморфтардың көбінесе түйінге ұқсайтын тығыз шарларға жиырылуымен байланысты.
Nematomorpha (sometimes called Gordiacea, and commonly known as horsehair worms, hairsnakes, or Gordian worms) are a phylum of parasitoid animals superficially similar to nematode worms in morphology, hence the name. Most species range in size from , reaching in extreme cases, and in diameter. Horsehair worms can be discovered in damp areas, such as watering troughs, swimming pools, streams, puddles, and cisterns. The adult worms are free living, but the larvae are parasitic on arthropods, such as beetles, cockroaches, mantises, orthopterans, and crustaceans. About 351 freshwater species are known and a conservative estimate suggests that there may be about 2000 freshwater species worldwide. The name "Gordian" stems from the legendary Gordian knot. This relates to the fact that nematomorphs often coil themselves in tight balls that resemble knots.
Сипаттамасы мен биологиясы
Нематоморфтардың сыртқы қабықшасы бар, бірақ кірпікшелері жоқ. Ішкі жағында тек бойлық бұлшық еттері және жұмыс істемейтін ішек-қарын бар, бұлшық еттері жоқ, сондай-ақ бөліну, тыныс алу және қан айналымы жүйелері де жоқ. Жүйке жүйесі жануардың алдыңғы бөлігіндегі жүйке сақинасынан және денесі бойымен созылатын құрсақ жүйке бағанасынан тұрады. Олардың көбеюі екі жынысты түрде жүзеге асырылады, жұмыртқалар ішкі ұрықтану арқылы өнімделеді, содан кейін олар желе тәрізді тізбектерге түсіріледі. Ересектерде цилиндр тәрізді жыныс бездері бар, олар клоакаға ашылады. Личинкалардың денесінде құрт тәрізді ілгектер мен ұштық стилеттер болады, олардың қожайынға ену үшін пайдаланылатыны саналады. Қожайынның ішіне енгеннен кейін, личинкалар гемоцельде тіршілік етеді және тері арқылы тікелей қоректік заттарды сіңіреді. Ересек нысанына айналуға апталар немесе айлар қажет, ал личинка өсе келе бірнеше рет қабығын ауыстырады. Шарапшақтар мен шегірткелермен қоректенетін Spinochordodes tellinii және Paragordius tricuspidatus түрлерінде инфекция қожайынның миына әсер етеді. Бұл қожайын жәндігінің су іздеп, суға батып өлуіне себеп болады, осылайша нематоморфты суға қайтарады. P. tricuspidatus сонымен қатар қожайынның жемілгіштерге қарсы тұру қабілетіне ие, ол қожайынды жеген жемілгіштің ішінде қозғалып шыға алады. Нематоморф паразиті Hierodula patelliferas-тың жарық сезу мүшелеріне әсер етеді, сондықтан қожайын көлденең поляризацияланған жарыққа тартылады. Осының нәтижесінде қожайын суға түсіп, паразиттің тіршілік циклі аяқталады. Паразиттердің қожайынын манипуляциялау үшін қолданатын көптеген гендер қожайын геномынан көлденең гендерді алмастыру арқылы алынған. Омыртқалы жануарларда, соның ішінде иттер мен адамдарда кездейсоқ паразиттік жағдайлар да кездеседі. Жапония мен Қытайда Parachordodes, Paragordius немесе Gordius түрлеріне байланысты адамдарда жұқтырудың бірнеше жағдайлары тіркелген.
Nematomorphs possess an external cuticle without cilia. Internally, they have only longitudinal muscle and a non functional gut, with no excretory, respiratory or circulatory systems. The nervous system consists of a nerve ring near the anterior end of the animal, and a ventral nerve cord running along the body. Reproductively, they have two distinct sexes, with the internal fertilization of eggs that are then laid in gelatinous strings. Adults have cylindrical gonads, opening into the cloaca. The larvae have rings of cuticular hooks and terminal stylets that are believed to be used to enter the hosts. Once inside the host, the larvae live inside the haemocoel and absorb nutrients directly through their skin. Development into the adult form takes weeks or months, and the larva moults several times as it grows in size. In Spinochordodes tellinii and Paragordius tricuspidatus, which have grasshoppers and crickets as their hosts, the infection acts on the infected host's brain. This causes the host insect to seek water and drown itself, thus returning the nematomorph to water. P. tricuspidatus is also remarkably able to survive the predation of their host, being able to wiggle out of the predator that has eaten the host. The nematomorpha parasite affects host Hierodula patelliferas light interpreting organs so the host is attracted to horizontally polarized light. Thus the host goes into water and the parasite's lifecycle completes. Many of the genes the parasites use for manipulating their host have been acquired through horizontal gene transfer from the host genome. There are a few cases of accidental parasitism in vertebrate hosts, including dogs and humans. Several cases involving Parachordodes, Paragordius, or Gordius have been recorded in human hosts in Japan and China.
Қоғамдастық экология
Ортоптерандарды қожайын ретінде пайдалануларының нәтижесінде нематоморфтар қоғамдық экологияны қалыптастыруда маңызды рөл атқара алады. Жапондық су жағалау экожүйесінде жүргізілген бір зерттеу нематоморфтардың жұқпаған ортоптерандарға қарағанда 20 есе көп суға кіруіне себеп болатынын көрсетті; бұл ортоптерандар Кирикучи шабағының жылдық энергия тұтынуының 60% құрады. Су жағалау қауымдастықтарында нематоморфтардың жоқтығы шабақтың басқа су омыртқасыздарымен күштірек қоректенуіне, әрі бұл физиологиялық әсерлердің кеңірек таралуына алып келуі мүмкін.
Owing to their use of orthopterans as hosts, nematomorphs can be significant factors in shaping community ecology. One study conducted in a Japanese riparian ecosystem showed that nematomorphs can cause orthopterans to become 20 times more likely to enter water than non infected orthopterans; these orthopterans constituted up to 60% of the annual energy intake for the Kirikuchi char. Absence of nematomorphs from riparian communities can thus lead to char predating more heavily on other aquatic invertebrates, potentially causing more widespread physiological effects.
Таксономия
Нематоморфтарды нематодтармен, әсіресе мермитид құрттарымен шатастыруға болады. Нематоморфтардан өзгеше, мермитидтерде соңғы клиока болмайды. Еркек мермитидтердің денесінің соңына қарай бір немесе екі тікенегі болады, сонымен қатар олардың қабықшасы жұқа, тегіс, ареоласыз және ақшыл қоңыр түсті болады. Бұл тип Артроподтарды да қамтитын, қабық түсіретін организмдердің Экдизозоа кладымен бірге жіктеледі. Олардың ең жақын туыстары – нематодтар. Екі тип те Циклонеуралия кладындағы Нематоида тобын құрайды. Дернәсіл кезінде бұл жануарлар ересек киноринхтерге, сондай-ақ Loricifera және Priapulida түрлеріне ұқсас келеді, олардың барлығы Scalidophora тобының мүшелері. Ең ертедегі Нематоморф – төменгі кембрий кезеңіне жататын Маотианшания болуы мүмкін; алайда, бұл организм қазіргі кездегі түрлерден мүлдем өзгеше; қазіргі формаларға ұқсас окаменелген құрттар 100 миллион жыл бұрынғы ортаңғы бор кезеңіне жататын Бірма янтарьінен табылды. Тип ішіндегі туыстық байланыстар әлі толық анықталған жоқ, бірақ екі класс белгілі. Нематоморфтардың бес теңіз түрі Nectonematoida классына жатады. Бұл класс монотиптік, оның құрамында Nectonema Verrill, 1879 туысы бар: ересектері планктонды, ал дернәсілдері онқұйрықты шаябаздарға, әсіресе қабылдақтарға паразиттік етеді. Gordioida монотиптік класының ішінде. Гордиоидтардың ересектері тұщы суларда немесе жартылай құрлықта еркін тіршілік етеді, ал дернәсілдері жәндіктерге, негізінен тікқанаттыларға паразиттік етеді. Нектонематиодалардан айырмашылығы, гордиоидтарда бүйірлік қатардағы кірпікшелер жоқ, оларда бір ғана, құрсақ жағындағы эпидермалық бау болады және жас жануарлардың бластоцельдері мезенхимамен толтырылған, бірақ ересектерде кеңейеді.
Nematomorphs can be confused with nematodes, particularly mermithid worms. Unlike nematomorphs, mermithids do not have a terminal cloaca. Male mermithids have one or two spicules just before the end apart from having a thinner, smoother cuticle, without areoles and a paler brown colour. The phylum is placed along with the Ecdysozoa clade of moulting organisms that include the Arthropoda. Their closest relatives are the nematodes. The two phyla make up the group Nematoida in the clade Cycloneuralia. During the larval stage, the animals show a resemblance to adult kinorhyncha and some species of Loricifera and Priapulida, all members of the group Scalidophora. The earliest Nematomorph could be Maotianshania, from the Lower Cambrian; this organism is, however, very different from extant species; fossilized worms resembling the modern forms have been reported from mid Cretaceous Burmese amber dated to 100 million years ago. Relationships within the phylum are still somewhat unclear, but two classes are recognised. The five marine species of nematomorph are contained in Nectonematoida. This order is monotypic containing the genus Nectonema Verrill, 1879: adults are planktonic and the larvae parasitise decapod crustaceans, especially crabs. within the monotypic class Gordioida. Gordioidean adults are free living in freshwater or semiterrestrial habitats and larvae parasitise insects, primarily orthopterans. Unlike nectonematiodeans, gordioideans lack lateral rows of setae, have a single, ventral epidermal cord and their blastocoels are filled with mesenchyme in young animals but become spacious in older individuals.