Чарльз Ховард Хинтон: Математик және ғылыми фантаст

Кіріспе

Британдық математик және автор (1853–1907)

Чарльз Говард Хинтон (1853 – 30 сәуір 1907) – британдық математик және «Ғылыми романдастар» деп аталатын ғылыми фантастика туындыларының авторы. Ол жоғары өлшемдерге, әсіресе төртінші өлшемге қызығушылық танытты. Ол «тесеракт» сөзін ұсынғандығымен және жоғары өлшемдердің геометриясын визуализациялау әдістері бойынша жұмыстарымен белгілі.

Өмір

Хинтонның әкесі, Джеймс Хинтон, хирург және көп әйел алуді жақтаған. Чарльз Хинтон Англияда дүниеге келген. Оның туыстарының ішінде костюм дизайнері Ада Неттлшип (1856 – 1932) болды. Хинтон Оксфордтың Баллиол колледжінде оқыған кезінде Челтенхам колледжінде сабақ берді, онда 1877 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1880 жылдан 1886 жылға дейін ол Ратлендтегі Уппингэм мектебінде сабақ берді, онда Эдвин Эбботт Эбботтың досы Говард Кэндлер де сабақ берді. Хинтон 1886 жылы Оксфордтан магистр дәрежесін де алды. 1880 жылы Хинтон Мэри Элен Бульге, математикалық логиканың негізін қалаушы Джордж Буль мен Мэри Эверест Бульдің қызы Мэри Элен Бульге үйленді. Олардың төрт баласы болды: Джордж (1882–1943), Эрик (1884 жылы туған), Уильям (1886–1909) және Себастьян (1887–1923) (жунглилік спорт алаңының ойлап табушысы және Уильям мен Джоан Хинтонның әкесі). 1883 жылы ол Джон Уэлдон есімімен Мод Флоренс Уэлдонмен неке қиды, нәтижесінде оның егіз балалары болды. Кейін ол көп әйел алу айыбымен сотталды және үш күн түрмеде отырды, соның салдарынан Уппингхэмдегі жұмысынан айырылды. Оның әкесі Джеймс Хинтон көп әйел алуды радикалды түрде қолдаған, және Чарльздің анасының айтуынша, Джеймс бірде оған: "Мәсіх ерлердің құтқарушысы болды, бірақ мен әйелдердің құтқарушысымын және мен оған ешқандай қызғаныш сезінбеймін" деген екен. 1887 жылы Чарльз Мэри Элленмен бірге Жапонияға миссионерлік жұмысқа кетті, ал кейін Виктория мемлекеттік мектебінің директоры болып жұмысқа орналасты. 1893 жылы ол SS Tacoma кемесімен АҚШ-қа аттанып, Принстон университетінде математика пәнінен оқытушы болып жұмыс істеді. Бұл машина өте әмбебап, жылдамдығын өзгертуге болады, тұмсығын реттеуге болады және екі резеңке жабынған болат саусақтардың көмегімен қисық сызықпен доптарды лақтыра алатын. Ол бұл машинаны Миннесота университетіне сәтті енгізді, онда Хинтон 1900 жылға дейін доцент болып жұмыс істеді, содан кейін Вашингтон қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз обсерваториясына көшті. Хинтонның күрт қайтыс болғаннан кейін оның әйелі Мэри Эллен де Вашингтон қаласында 1908 жылдың мамырында өзіне қол жұмсады.

Hinton's father, James Hinton, was a surgeon and advocate of polygamy. Charles Hinton was born in England. His siblings included the costume designer Ada Nettleship (1856 – 1932). Hinton taught at Cheltenham College while he studied at Balliol College, Oxford, where he obtained his B. A. in 1877. From 1880 to 1886, he taught at Uppingham School in Rutland, where Howard Candler, a friend of Edwin Abbott Abbott's, also taught. Hinton also received his M. A. from Oxford in 1886. In 1880 Hinton married Mary Ellen Boole, daughter of Mary Everest Boole and George Boole, the founder of mathematical logic. The couple had four children: George (1882–1943), Eric (born 1884), William (1886–1909) and Sebastian (1887–1923) (inventor of the jungle gym and father of William and Joan Hinton). In 1883 he went through a marriage ceremony with Maud Florence Weldon, by whom he had had twin children, under the assumed identity of John Weldon. He was subsequently convicted of bigamy and spent three days in prison, losing his job at Uppingham. His father James Hinton was a radical advocate of polygamous relationships, and according to Charles' mother James had once remarked to her: "Christ was the saviour of Men but I am the saviour of Women and I don't envy him a bit." In 1887 Charles moved with Mary Ellen to Japan to work in a mission before accepting a job as headmaster of the Victoria Public School. In 1893 he sailed to the United States on the SS Tacoma to take up a post at Princeton University as an instructor in mathematics. The machine was versatile, capable of variable speeds with an adjustable breech size, and firing curve balls by the use of two rubber coated steel fingers at the muzzle of the pitcher. He successfully introduced the machine to the University of Minnesota, where Hinton worked as an assistant professor until 1900, when he resigned to move to the U. S. Naval Observatory in Washington, D. C. After Hinton's sudden death his wife, Mary Ellen, committed suicide, also in Washington, D. C., in May 1908.

Төртінші өлшем

1880 жылы «Төртінші өлшем дегеніміз не?» деген мақаласында Гинтон үш өлшемде қозғалатын нүктелерді үш өлшемді жазықтық арқылы өтетін төрт өлшемді сызықтардың тізбегінің қималары ретінде көзге елестетуге болатынын ұсынды. Бұл идея әлемдік сызықтар тұжырымын болжады. Гинтонның жоғары кеңістікті зерттеулері моральдық негізде болды: Гинтон жоғары кеңістікті сезіну үшін оң мен сол, жоғары мен төмен сияқты түсініктерден құтылу қажет екенін айтады, себебі бұл үш өлшемді әлемдегі бақылаушының позициясына тән. Гинтон осы процесті «өзінен құтылу» деп атайды, оны басқа адамға көңіл жарыстырумен байланыстырады және екі процестің де бір-бірін күшейтетінін көрсетеді. Гинтон төртінші өлшемдегі элементтерді сипаттау үшін бірнеше жаңа сөздер ойлап тапты. OED мәліметінше, ол 1888 жылы «Жаңа ой дәуірі» кітабында «тессеракт» сөзін алғаш рет қолданды. Оксфордта оқыған кезде танысқан қарындасының күйеуі Алисия Бул Стотт, ол шетелде болғанда кітаптың жариялануын қадағалады. Ол сонымен қатар қосымша екі қарама-қарсы төртінші өлшемді бағыттарды сипаттау үшін «ката» (грек тілінен «төменнен») және «ана» (грек тілінен «жоғарыға») сөздерін құрастырды (сол-оң (x), жоғары-төмен (y) және алға-артқа (z) сияқты қосымша 4-ші қозғалыс осі). Гинтонның ғылыми фантастикалық туындылары, соның ішінде «Төртінші өлшем дегеніміз не?» және «Жазық әлем» атты туындылары 1884–1886 жылдары Swan Sonnenschein & Co. баспасынан тоғыз кітапша болып жарық көрді. «Жазық әлем» кітабының кіріспесінде Гинтон Абботтың жақында жарық көрген «Жазықтар елі» еңбегінің ұқсас идеяға негізделгенін, бірақ мақсатының өзгеше екенін атап өтті. Аббот осы әңгімелерді «сатира мен сабақтарды орналастыру үшін арнайы орта ретінде пайдаланды. Ал біз ең алдымен нақты фактілерді білуге ниеттеніп отырмыз». Гинтонның әлемі шексіз жазықтықта емес, шеңбердің шетімен өмір сүрді. Ол Абботтың «Жазықтар елінің эпизоды: немесе жазық халқы үшінші өлшемді қалай ашты» (1907) еңбегімен байланысты кеңейтті.

In an 1880 article entitled "What is the Fourth Dimension? ", Hinton suggested that points moving around in three dimensions might be imagined as successive cross sections of a static four dimensional arrangement of lines passing through a three dimensional plane, an idea that anticipated the notion of world lines. Hinton's explorations of higher space had a moral basis:

Hinton argues that gaining an intuitive perception of higher space required that we rid ourselves of the ideas of right and left, up and down, that inheres in our position as observers in a three dimensional world. Hinton calls the process "casting out the self", equates it with the process of sympathizing with another person, and implies the two processes are mutually reinforcing. Hinton created several new words to describe elements in the fourth dimension. According to the OED, he first used the word tesseract in 1888 in his book A New Era of Thought. Alicia Boole Stott, his sister in law who knew him at Oxford, supervised the publication of the book whilst he was abroad. He also invented the words kata (from the Greek for "down from") and ana (from the Greek for "up toward") to describe the additional two opposing fourth dimensional directions (an additional 4th axis of motion analogous to left right (x), up down (y), and forwards backwards (z)). Hinton's Scientific romances, including "What is the Fourth Dimension?" and "A Plane World", were published as a series of nine pamphlets by Swan Sonnenschein & Co. during 1884–1886. In the introduction to "A Plane World", Hinton referred to Abbott's recent Flatland as having similar design but different intent. Abbott used the stories as "a setting wherein to place his satire and his lessons. But we wish in the first place to know the physical facts." Hinton's world existed along the perimeter of a circle rather than on an infinite flat plane. He extended the connection to Abbott's work with An Episode of Flatland: Or How a Plane Folk Discovered the Third Dimension (1907).

"Жетістіктің эпизоды" немесе "Жетістіктің халқы үшінші өлшемді қалай тапты"... (1907)

"Жетістіктің эпизоды немесе жазық халық үшінші өлшемді қалай ашты" және "Унеа тарихының жобасы" 1907 жылы жарық көрді, тіпті британдық ғылыми журналы Nature (1907) оны бір параграфта қарап шықты (бірақ аса жағымды бағаламады). Оқиға екі өлшемді Астрия жазық әлемінде өтеді, ал басты кейіпкерлер түрлі ғылыми және романтикалық оқиғаларға қатысады. Соңында, кейбір астриандар өздерінің түсінігінен асып түсетін әлемде үш өлшемнің шындығын және толықтығын қабылдап, түсінеді. Кітапқа алдысөз, кіріспе, "Астрия тарихы" деп аталатын кіріспеден кейінгі бөлім және жиырма қысқа тараудан тұратын "Эпизод" (атаудағыдай) кіреді. Жалпы алғанда, ол Эдвин А. Эбботтың "Flatland" (1884) повесінен ұзын; Хинтонның баяндамасы шамамен 53 720 сөзден тұрады. Хинтонның еңбегі әдеби және ғылыми ерекшеліктерді біріктіреді, автор білімді Эдвард дәуірінің оқырмандары арасында жоғары өлшемдер туралы идеяны таратуға тырысқан, оларға діни ойшылдар, ғалымдар, суретшілер, консервативті академиктер, инженерлер, саясаткерлер және түрлі көзқарастар мен мақсаттарға ие басқа да адамдар кірген. Жоғары өлшемнің бар екенін мойндау және оған қол жеткізу – математикалық ойынның ғана бір бөлігі емес еді; Чарльз Х. Хинтон үшін (1907), спиритизмнің (сеанстармен бірге) өркендеген дәуірінде, интеллектуалдық және шынайы рухани тұрғыдан жоғарырақ өмір деңгейіне жол көрсету маңызды болды.

Ықпал

Хинтонның тесерактты жоғары өлшемдерді қабылдау құралы ретінде жақтауы ғылыми фантастика, фэнтези және рухани туындылардың ұзақ тізімін қалыптастырды, олар тесерактты жоғары өлшемдерді түсінудің, тіпті қол жеткізудің жолы ретінде қарастырады. Олардың ішінде Чарльз Лидбитердің «Ес көру» (1899), Клод Брэгдонның «Жоғары кеңістікке кіріспе» (1913), Алгернон Блэквудтың «Жоғары кеңістіктің құрбаны» (1914), Х.П. Лавкрафттың «Уақыттан тыс көлеңке» (1935), Роберт Хайнлайнның «—Және ол қисайған үй салды—» (1941), Мадлен Л’Энглдің «Уақыт бүктемесі» (1962) және Кристофер Ноланның «Жұлдызаралық» (2014) фильмі бар. Хинтон Хорхе Луис Борхестің жазушылар пантеонындағы көптеген ойшылдардың бірі болды. Хинтон Борхестің «Тлон, Укбар, Орбис Терциус», «Көп нәрсе бар» және «El milagro secreto» («Құпия керемет») атты әңгімелерінде еске алынады: ол «Мәңгіліктің қорғаны» кітабын толық қанағаттандырмайынша бағалаған. Бірінші томда адамзат ойлап тапқан сан алуан мәңгіліктер, Парменидтің өзгермейтін болмысынан бастап Хинтонның өзгертілетін өткеніне дейін сипатталған, ал екіншісі (Франсис Герберт Брэдлимен бірге) жоққа шығарады. Хинтон П.Д. Успенскийдің ой-өрісіне ықпал етті. Успенскийдің «Tertium Organum» еңбегіндегі көптеген идеялар Хинтонның еңбектеріне сілтеме жасайды. Хинтонның «ғылыми романтикасы» – «Білімсіз» Джон Дьюидің «Тәжірибе ретіндегі өнер» кітабының 3-тарауында цитата келтіріледі. Джон Дьюи сипаттаған оқиғаның шындығында «Аяқталмаған хабарлама» деп аталатынын және ол «Ғылыми романтикалар» екінші сериясының бір бөлігі екенін атап өткен жөн. «Білімсіз» осы оқиғаның кейіпкері, бұл Джон Дьюидің оқиғаның атауын шатастыруын түсіндіруге болады. Хинтон Карлос Атанестің «Un genio olvidado (Un rato en la vida de Charles Howard Hinton)» («Естен кеткен гений (Чарльз Говард Хинтонның өмірі мен уақыты)») атты пьесасының басты кейіпкері болып табылады. Пьесаның тұңғыш көрсетілімі 2015 жылдың мамыр айында Мадридте өтті және 2017 жылдың мамырында жарияланды. Хинтон Алан Мурдың «Тозақтан келгендер» атты комиксінде бірнеше рет еске алынады; оның төртінші өлшемге қатысты теориялары кітаптың соңғы тарауының негізін құрайды. Оның әкесі Джеймс Хинтон 4 және 10-тарауларда кездеседі. Ол Алестер Кроулидің «Ай баласы» романында екі рет еске алынады. Бірінші ретте оның әкесі Джеймс Хинтон туралы қате ақпарат берілген.

Hinton's advocacy of the tesseract as a means to perceive higher dimensions spawned a long lineage of science fiction, fantasy, and spiritual works that similarly refer to the tesseract as a way to understand—or even access—higher dimensions, including Charles Leadbeater's Clairvoyance (1899), Claude Bragdon's A Primer of Higher Space (1913), Algernon Blackwood's Victim of Higher Space (1914), H. P. Lovecraft's The Shadow Out of Time (1935), Robert Heinlein's "—And He Built a Crooked House—" (1941), Madeleine L'Engle's A Wrinkle in Time (1962), and Christopher Nolan's film Interstellar (2014). Hinton was one of the many thinkers who circulated in Jorge Luis Borges's pantheon of writers. Hinton is mentioned in Borges' short stories "Tlön, Uqbar, Orbis Tertius", "There Are More Things" and "El milagro secreto" ("The Secret Miracle"): He judged A Vindication of Eternity to be less unsatisfactory, perhaps. The first volume documents the diverse eternities that mankind has invented, from Parmenides' static Being to Hinton's modifiable past; the second denies (with [[Francis Herbert Bradley

Hinton influenced P. D. Ouspensky's thinking. Many of ideas Ouspensky presents in "Tertium Organum" mention Hinton's works. Hinton's "scientific romance", the "Unlearner", is cited by John Dewey in Art as Experience, chapter 3. The story described by John Dewey is actually titled "An Unfinished Communication" and is part of the second series of "Scientific Romances". The Unlearner is a character in this story, which might explain why John Dewey confused the title of the story. Hinton is the main character in Carlos Atanes's play Un genio olvidado (Un rato en la vida de Charles Howard Hinton) ("A Forgotten Genius (The Life and Time of Charles Howard Hinton)"). The play premiered in Madrid during May 2015, and was published in May 2017. Hinton is mentioned several times in Alan Moore's graphic novel From Hell; his theories regarding the fourth dimension form the basis of the book's final chapter. His father, James Hinton, appears in chapters 4 and 10. He is mentioned twice in Aleister Crowley's novel Moonchild. The first mention mistakenly names his father, James Hinton.