Кіріспе

Гринвич түбегі – Англияның Оңтүстік-Шығыс Лондонындағы Гринвичтің бір бөлігі. Ол үш жағынан Темза өзенінің иілісімен, батысында Иттер аралы және шығысында Сильвертаунмен шектеледі. Оңтүстікке қарай Гринвичтің қалған бөлігі, оңтүстік-шығысқа қарай Чарлтон орналасқан. Бұрын Гринвич батпақтары және Багсби батпақтары деп аталған, ол 19 ғасырда дамығандықтан Шығыс Гринвич деп аталды, бірақ соңғы кезде Солтүстік Гринвич деп аталатын болды, себебі Солтүстік Гринвич метро станциясы осы жерде орналасқан (Гринвичтен бұрынғы паромның солтүстік жағындағы Иттер аралындағы Солтүстік Гринвичпен шатастырмау керек). Түбектегі өзен жағалауындағы ең солтүстік нүкте Блэкволл нүктесі деп аталады, бұл 20 ғасырдың соңында кейде Блэкволл түбегі деген атаудың қолданылуына себеп болған болуы мүмкін. Атақты орындарына The Dome (қазіргі корпоративтік логотипі The O2 және бұрынғы Millennium Dome), Blackwall туннелінің оңтүстік жағы және Silvertown туннелінің батыс жағы жатады, бірақ қазір бұл аймақ жаңа үйлермен, кеңселермен, мектептермен және саябақтармен кеңінен қайта жаңартылуда. 2010 жылы түбекте салынған медиа және дизайн университеті – Ravensbourne University London, The O2-ге жақын орналасқан.

Тарих

Жарты арал 16 ғасырда голланд инженерлерімен құрғатылып, жайылымдық жерлер ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. 17 ғасырда Блэкволл нүктесі (жарым аралдың солтүстік ұшы, Блэкволлға қарама-қарсы) қарақшылардың мәйіттерін тізгіштерге іліп, басқа қарақшыларды қорқыту арқасында танымал болды. 1690 жылдары Ордалық Кеңес жарым аралдың батыс жағында оқ-дәрі қоймасын құрды, ол 1695 жылы іске қосылды және үкіметтің негізгі қоймасы болды (жаңа ұнтақ арнайы жабдықталған кемелерге тиеуге дейін сақталды). Қойманың жанында кемежай, сынақ үйі және дүкеншіге арналған үй салынды. Алайда, 18 ғасырдың басында жергілікті тұрғындар Парламентке қойманың (әсіресе оның қауіпті мазмұнының) алынып тасталуын сұрап петиция жасай бастады. Бұл әкелді, 1765 жылы Пурфлитте, өзен бойында жаңа Корольдік оқ-дәрі қоймалары құрылды. 1771 жылы Гринвичте оқ-дәрі сақтау тоқтатылды, бірақ ғимараттар бірнеше ондаған жылдар бойы сол жерде тұрды. Жарым арал 19 ғасырдың басынан бастап қарқынды индустрияланды. 1857 жылы Парламентке жарты аралдың көп бөлігін қамтитын үлкен док құру жоспары ұсынылды, ол батыста Гринвичке және шығыста Багсбиге қосылатын еді, бірақ жоспар іске аспады. Алғашқы өнеркәсіптерге Генри Блейклидің қару-жарақ зауыты кірді, онда ауыр қарулар жасалды, сондай-ақ химиялық заттар, су асты кабельдері, темір кемелер, темір және болат өндірілді. Кейін мұнай өңдеу зауыттары, кеме жасау (мысалы, 1870 жылғы "Blackadder" және "Hallowe'en" клиперлері, оларды Модсли жасады), қазандық жасау, портланд цементі және линолеум (Бессемердің зауыты "Victoria linoleum" зауытына айналды) өндірілді, сондай-ақ Оңтүстік Метрополитен газ компаниясының ірі Шығыс Гринвич газ зауыты салынды. 20 ғасырдың басында қола өндіруші "Delta Metals" және асбест пен "Молоссинді тамақ" жануарлар азығын шығаратын зауыттар пайда болды. 100 жылдан астам уақыт бойы жарым арал газ өндірісімен белгілі болды, ол негізінен қала газы, сондай-ақ көмір газы ретінде танымал еді. Газ зауыты Еуропадағы ең ірісіне айналды, сонымен қатар кокс, шайыр және химиялық заттарды маңызды қосалқы өнім ретінде өндірді. Мұнда кең теміржол жүйесі және көмір мен кокс түсіруге арналған үлкен кемежай болды. 8,6 және 12,2 миллион куб. фут (240 000 м3 және 345 000 м3) көлеміндегі екі үлкен газ сақтағышы болды. Әлемдегі ең үлкені болған үлкен сақтағыш 1917 жылы Сильвертаундағы жарылыстан зақымдалғаннан кейін 8,9 миллион куб. фут (250 000 м3) көлемге дейін азайтылды, бірақ 1978 жылы Уақытша Ирландия республикалық армиясының бомбасынан зақымдалғанға дейін Англиядағы ең үлкені болып қалды. Алғашында көмірден газ өндірілетін зауыт 1960 жылдары мұнайдан газ өндіруге көшті. Оның 1960 жылдардың ортасында тәулігіне 400 миллион куб. фут (11,3 миллион м3) ең жоғары өндірісі әлемдегі ең үлкен сайтқа тең деп есептеледі. Солтүстік теңізде табиғи газ қорының табылуы осы кешенді жылдам ескірді. Шығыс жағалауда Блэкволл нүктесі электр станциясы орналасқан. 1890 жылдардағы бастапқы станция 1950 жылдары жаңа станциямен ауыстырылды, ол шамамен 1981 жылы жұмысын тоқтатты. Батыс жағалауда "Victoria linoleum" зауыты орналасқан үлкен аумақ 1966 жылы "Victoria Deep Water Terminal" теңіз терминалына айналды, онда контейнерлік жүктер тасымалданды. Жарты аралдың оңтүстік-батыс шетінде Эндербидің кемежайы 1857 жылдан бастап әйгілі су асты кабель компанияларымен, соның ішінде "Glass Elliot", "W T Henley", "Telcon", "Submarine Cables Ltd", "STC", "Nortel" және "Alcatel" компанияларымен пайдаланылды. Жарты арал 1897 жылы Блэкволл туннелі ашылғанға дейін Лондонның орталық бөлігінен шалқап жатқандай алыс болды және 1999 жылы Юбилей желісінде Солтүстік Гринвич метро станциясы ашылғанға дейін жолаушылар теміржолы немесе Лондон метросының қызметі болмады. Газ зауыттарының, электр станциясының және басқа да өнеркәсіптердің жабылуы 20 ғасырдың соңында Гринвич түбегінің көп бөлігін шөлге айналдырды, оның көп бөлігі ауырлатылған ластануға ұшырады. 21 ғасырдың басында қалған өнеркәсіптер негізінен жарым аралдың батыс жағында, өзен мен A102 Blackwall туннелінің оңтүстік жақындау жолының арасында шоғырланды. Олар "Alcatel", "Tunnel Refiners/Amylum" глюкоза зауытын (1976 жылдан бастап 2008 жылға дейін "Tate & Lyle" компаниясының бөлігі), ол 2009 жылы жабылды, және "Delta Metals" және "Victoria Deep Water Terminal" учаскелеріндегі екі ірі теңіз агрегаттары терминалы болды. Екі газ сақтағышының екіншісі 2020 жылы бұзылды.

1990 жылдан бері қайта құру

1990 жылдардың басынан бері мемлекеттік және жеке инвестициялар жарты аралдың топографиясына елеулі өзгерістер әкелді. 1997 жылы ұлттық жаңару агенттігі English Partnerships (кейіннен Homes and Communities Agency, қазір Homes England деп аталды) жарты аралда 1,21 шаршы километр (300 акр) қолданыстан шығарылған жер сатып алды. Агенттіктің 225 миллион фунт стерлингтен астам инвестициясы көлік желісін жақсартуға, жаңа үйлер, коммерциялық кеңістіктер мен қоғамдық нысандар құруға, сондай-ақ өзен бойындағы саябақтарға қолжетімділікті арттыруға көмектесті. Миллениум куполының құрылысымен қатар, жаңа дамуларды күтіп, жарты аралдың шығыс жағында жаңа жолдар салынды. Өзен жағасындағы жаңа жаяу жүргіншілер жолдары, велосипед жолдары және қоғамдық өнер туындылары да жасалды, оның ішінде Антони Гормлидің «Кванттық бұлты» және Ричард Уилсонның «Шындықтың бір бөлігі» сынды туындылары бар. (2015 жылы олар Темза өзені бойында орналасқан The Line атты қоғамдық мүсін жолына енгізілген бес Солтүстік Гринвич өнер туындысының арасында болды.) Архитектор Ральф Эрскин жобалаған, бастауыш мектеп, медициналық орталық және білім беру орталығымен байланысты табиғат қорығы бар, аралас тұрғын үй жобасы – Гринвич Миллениум Виллиджінің екі кезеңі аяқталды. Жақын жерде Holiday Inn қонақ үйі де салынды, ал Гринвич Яхта клубы Куполдың оңтүстік-шығысында жаңа орынға көшірілді. Юбилей желісіндегі Солтүстік Гринвич метро станциясы 1999 жылы ашылды. Бұл Лондон метрополитенінің ең ірі станцияларының бірі және автобус станциясы да бар. Солтүстік Гринвич пирсі Лондонның басқа бөліктеріне, шығысқа және батысқа жолаушылар қайықтарымен қызмет көрсетеді, ол жарты аралдың шығыс жағында орналасқан. 2004 жылы жобалауға рұқсат берілді, ол 10 000-нан астам жаңа үйлерді, олардың кейбіреулері өзенге немесе саябаққа қарап тұратын, кеңсе кеңістіктерін және Миллениум куполын The O2 деп аталған жабық аренаға айналдыруды қамтыды, ол 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының алаңы ретінде пайдаланылды. The O2-нің оңтүстігінде Peninsula Square және Green Place жаңа қоғамдық кеңістіктері құрылды. Peninsula Square-тің шығысында 2010 жылдың қыркүйегінде Гринвич түбегіне көшірілген Ravensbourne University London орналасқан. 2011 жылы университет кампусы Лондон үшін Британдық сәулетшілер институтының (RIBA) сыйлығымен марапатталды. 55 жобаның ішінде Ravensbourne ғимараты білім беру және қоғамдық қызмет санатында жеңіске жетті. Площадтың оңтүстік-шығысында 14 Pier Walk ғимаратында Лондонның көлік қызметі орналасқан. Осы ғимаратқа іргелес орналасқан 11 қабатты 6 Mitre Passage кеңсе ғимараты бар. Peninsula Square және Green Place-ке қарап тұратын жаңа мейрамханалар мен дүкендер ашылды. 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындары басталар алдында Лондонның көліктері Темза өзенінің үстінен кабельдік жол салды. Бұл өзеннің оңтүстік-шығысындағы станциядан басталып, өзеннен өтіп, ExCeL орталығының батысындағы Royal Victoria Dock-қа дейін созылады. Кабельдік жол терминалының жанында уақытша ғимарат орналасқан, онда бұрын Дэвид Бекхэм академиясы болған Лондон футбол куполы орналасқан. Бұл 2005 жылы ашылып, 2014 жылы жабылды, негізгі құрылымдары бөлшектелді, тасымалданып, Саутхендте қайта құрастырылды; бұл жер тұрғын үйлер салуға арналған. Оңтүстікке қарай шамамен 400 метрдей, өзен жолының батыс шетінде Pilot Inn пабы орналасқан, ол жанындағы тұрғын үйлермен бірге жарты аралдағы ең көне ғимараттардың бірі болып саналады. Орталық парк жарты аралдың орталық бөлігінен өтеді, ал оңтүстікке қарай Гринвич жарты аралының экологиялық паркі көптеген құстар, өсімдіктер мен жәндіктерге пана болады. А102 Блэкволл туннелінің оңтүстік жағына жақын және шығыс жағында жылу және электр энергиясын өндіру орталығы (ЖЭО) салынды, ол жарты аралдағы 15 700 үйге жылу беру үшін пайдаланылады. Оны Greenwich Peninsula ESCO Limited компаниясы үшін Pinnacle Power компаниясы басқарады. Энергия орталығының құрамына C. F. Møller Architects жобалаған 49 метрлік мұнара кіреді және 2016 жылы аяқталды. Мұнара жүздеген үшбұрышты үлгілерден (алғашқыда «Линзалық көзге көрінбейтін камуфляж» деп аталған) тұратын күрделі металл қаптамамен қапталған, оны британдық суретші Конрад Шоукросс жасаған. 2016 жылы Англияның Сент-Мария Магдалина шіркеуінің мектебінің жаңа ғимараттарының құрылысы басталды (Койнония федерациясының бөлігі; федерация кейін Гринвичтің төрт жерінде жұмыс істеді, олардың екеуі 2018 жылдың қыркүйегінде аяқталғаннан кейін жаңа ғимаратқа көшірілді). Мектеп Миллениум-Вей мен Джон Харрисон-Вей бұрышында орналасқан және қоғамдық пайдалану үшін спорттық жабдықтары бар.

Болашақ дамуы

Қазір жарым арал Peninsula Riverside және Parkside Peninsula Quays тұрғын үйлермен дамытылуда. Гринвич түбегін қайта құруға шамамен 20 жыл уақыт көзделген. Jubilee желісі арқылы Canary Wharf, City және West End-тен жарым аралға қолжетімділіктің жақсаруы тұрғын үйлерді жаңару мүмкіндіктерін арттырды.