1980 жылғы американдық комедиялық тыңшылар фильмі "Секірмек"

Кіріспе

1980 жылғы американдық комедиялық шпиондық фильм

Hopscotch – 1980 жылы шыққан американдық комедиялық шпиондық фильм. Оны Эди Ландау мен Эли А. Ландау продюсерлікке алып, Рональд Ним режиссерлік еткен. Басты рөлдерде Уолтер Маттау, Гленда Джексон, Сэм Уотерстон, Нед Битти және Герберт Лом ойнаған. Сценарийін Браян Форбс пен Браян Гарфилд жазды, ол Гарфилдтің 1975 жылы жарық көрген, осы аттас романының негізінде құрылған. Бұрынғы ЦРУ офицері Майлз Кендиг өзінің құпиясын ашатын мемуарларын жариялауға бейілді, сонымен қатар, оның жеккөрінішті, қабілетсіз және тілі шешен емес бұрынғы бастығы Майерсонның жамандықтарын әшкерелеуді көздейді. Майерсон мен Кендиктің шәкірті Джо Каттер бұрынғы агентті ұстап алып, оның мемуарларын жариялауын тоқтатуға әрекет етеді, бірақ олардың барлық тырашасы сәтсіз аяқталады. Ол өз қуғыншыларынан бір қадам алға шығып, Америка мен Батыс Еуропаны шарлайды. Гарфилд кітабының атын балалардың ойын алаңындағы «Hopscotch» ойынынан алған, «онда ойыншы кеңістіктен кеңістікке секіріп, «қолға түспейтін нәрсені» алуға тиіс. Бір қате қадам немесе абайсыздық салдарынан құлып, артқа құлау мүмкін». Маттаутың фильмдегі игерген рөлі 38-ші «Алтын глобус» сыйлығының «Музыкалық немесе комедиялық фильмдегі үздік актер» номинациясына ие болды. 2002 жылы Criterion Collection фильмді DVD форматында шығарды, ал 2017 жылы оны 2K сапасында қалпына келтіріп Blu-ray дискісінде ұсынды.

Сюжет

Мюнхендегі Октоберфестте ЦРУ-ның тәжірибелі агенты Майлз Кендиг және оның командасы микрофильмді беруді жоққа шығарады. Кендиг Вашингтонға оралғаннан кейін, оның бастығы Майерсон оны кеңсе жұмысына қайта тағайындайды, себебі Кендиг Еуропадағы КГБ басшысы Ясковті қамауға алмады. Кендиг Майерсонға Ясков қалай ойлайтынын білетінін және жаңа басшыны анықтау үшін уақыт пен ресурстар қажет екенін түсіндіреді. Кендигтің жақын досы және шәкірті Джо Каттер, оның кеңесшісінің бұрынғы жұмысын атқаруға тағайындалады. Кендиг бұл жағдайға келіспей, шара қолданады. Ол өзінің іс қағаздарын қиып, Сальцбургке ұшып, бұрынғы сүйіктісі Изабел фон Шененбергпен кездеседі, оны көптен көрмеген. Ясков не болғанын сезіп, Кендигпен кездеседі және оны КГБ-ға ауысуға шақырады; Кендиг бас тартқанда, Ясков сарказммен Кендиг зейнетке шығып, естеліктерін жаза ма деп сұрайды. Кендиг сол сәтте дәл осылай жасауға шешім қабылдайды: Майерсонның ЦРУ-дағы жаман амалдар мен жалпы нашарлықты әшкерелейтін мемуар жазып, жариялайды. Изабел қорқып, Майерсон оны өлтіру үшін агенттер жібереді дейді. Ол Кендигтің алғашқы тарауының көшірмелерін АҚШ, Кеңес Одағы, Қытай, Франция, Италия және Ұлыбританиядағы барлау басшыларына поштамен жіберіп көмектеседі. Майерсон Каттерге Кендигті тоқтатуды тапсырады, ал Ясков өзінің агенттігінің кемшіліктері жарияланбасын дегендіктен, ескі қарсыласын да қуалайды. Кендиг өздігінен іздеушілерге жарылғыш тарауларды жіберіп, оларды өзінің орналасқан жері туралы үнемі хабардар етеді. Еуропадан шығып, ол АҚШ-қа оралады, Майерсонның Грузиядағы бос отбасылық үйін қуана жалдап алады, онда ол тағы да тарауларды жазады. Кендиг өзінің мекенжайын әдейі жариялағаннан кейін, ФБР-ді (өкілеттігі бар) Майерсонның үйіне оқтармен де, көзден жасарлық газбен де шабуыл жасауға мәжбүр етеді. Кендиг Бермудаға жалдамалы гидроұшақпен ұшып, содан кейін Лондонға барып, баспасына соңғы тарауды ұсынады. Ясков Каттерге агенттерінің бірі Кендигті Лондонда кездейсоқ көргенін айтады. Кендиг Tiger Moth-тың Stampe нұсқасы – винтажды биплан сатып алады және оны белгілі бір тапсырмаға бейімдеу үшін инженерді жалдайды. Майерсон Кендигтің баспашысымен кездеседі, ол оның қаулы сөздерін қабылдамайды, содан кейін оларға Кендигтің қонақ үйі қайда екенін айтады. Бос бөлмеде барлық қуғыншылар ол оларға қалдырған соңғы тараудың көшірмелерін оқиды. Кендиг кейін Каттерге қонақ үй бөлмесінде тұзақ құрып, оны байлап, аузын жауып, Каттерге Бичи Хедке жақын шағын әуежайдан Ағылшын арнасынан ұшатынын хабарлайды. Осы арада Изабел ЦРУ-ның бақылаушыларынан қашып, Ағылшын арнасын кеудеде көлігімен кесіп өтіп, ертеңіне Кендигпен кездеседі. Барлық адам әуежайға жиналған кезде Кендигтің жол бойында дөңгелегі жарылып, жергілікті полиция оны өз бекетіне алып кетеді. Полиция оны қашқындар туралы хабарландырудан таныған кезде, Кендиг электр розеткасын қысқа тұйықтап, полиция машинасынан қашып кетеді. Кендиг әуежайға жетеді, ал американдықтар мен Ясков көп ұзамай тікұшақпен келеді. Кендигтің бипланы (қашықтан басқару арқылы) ұшып кетеді және оны Майерсон тікұшақпен қуып жетеді. Кендигтің бипланы Майерсонның атысынан біраз уақыт бойы қашып жүрді, бірақ ұшақ ақырында соққыға ұшырап, кенеттен Арна үстінде жарылды, бірақ шын мәнінде оны Кендиг қашықтан басқару консолімен әдейі жойды. Майерсон мен оның ЦРУ тобы Кендигтің соңында қайтыс болғанын болжайды. Алайда, Каттер "өлгеннен де жақсы" деп қайғылы түрде айтады. Осы арада Кендиг әуежай шетіндегі құлап жатқан ғимараттан жасырын қашып кетеді, ол екі ұшақты ұшырып, жойған қашықтан басқаруды жою үшін пайдаланылған мұнай баррелін қолданады. Ол Изабелмен бірге Францияның оңтүстігіне бірнеше аптаға кетеді. Бірнеше айдан кейін Кендигтің жарылғыш мемуарлары (олардың бірі "Hopscotch") халықаралық бестселлер болды. Сикк болып маскировкаланған Кендиг жергілікті кітап дүкенінің клеркімен ағылшын акцентімен сөйлесе бастайды. Ол өзінің кітабын сатып алады, Изабелдің оның әзіл-қалжыңдарымен және "күлкілі маскировкаларымен" толығымен ашуына себеп болады.

At Munich's Oktoberfest, veteran CIA field agent Miles Kendig and his team foil a microfilm transfer. Upon Kendig's return to Washington, his boss, Myerson, reassigns him to a desk job because Kendig did not arrest Yaskov, the head of the KGB in Europe. Kendig explains to Myerson that he knows how Yaskov thinks, and it would take time and resources to identify and learn about a new replacement. Kendig's good friend and protégé, Joe Cutter, is nevertheless assigned to take over his mentor's old job. Instead of accepting this situation, Kendig takes action. He shreds his personnel file and flies to Salzburg to visit former lover Isobel von Schönenberg, whom he has not seen in a while. Yaskov, guessing what has happened, meets Kendig and invites him to defect to the KGB; when Kendig refuses, Yaskov asks sarcastically if Kendig will be retiring and writing his memoirs. On the spot, Kendig decides to do exactly that: write and publish a memoir exposing the dirty tricks and general incompetence of Myerson's CIA. Isobel is horrified, saying that Myerson will send agents to kill him. She nevertheless helps by mailing copies of Kendig's first chapter to spy chiefs in the U. S., Soviet Union, China, France, Italy, and Great Britain. Myerson assigns Cutter to stop Kendig, and Yaskov, not wanting his own agency's follies exposed, also pursues his old adversary. Kendig baits his pursuers by sending them explosive chapters and by periodically informing them of his location. Leaving Europe, he returns to the U. S., cheerfully renting Myerson's own unoccupied Georgia family home, where he writes more chapters. After purposely leaking his address, Kendig maneuvers the FBI (which has jurisdiction) into shooting up Myerson's home with both bullets and tear gas, to Myerson's great dismay. Kendig flies to Bermuda by chartered seaplane, then on to London to present his publisher with the final chapter. Yaskov informs Cutter that one of his agents has spotted Kendig in London by chance. Kendig purchases a vintage biplane—a Stampe version of the Tiger Moth—and hires an engineer to custom modify it for a specific task. Myerson meets Kendig's publisher, who rebuffs his threatening bluster and then tells them where Kendig's hotel room is. At the vacated room, all the pursuers read copies of the final chapter he has left for them. Kendig later ambushes Cutter in his hotel room, ties him up, gags him, and informs Cutter that he will be flying across the English Channel from a small airfield near Beachy Head. Meanwhile, Isobel gives her CIA minders the slip, and crosses the Channel by hovercraft to rendezvous early the next morning with Kendig. While everyone converges on the airfield, Kendig suffers a flat tire on his way and is taken by the local police to their station. When a policeman recognizes him from a posted fugitive bulletin, Kendig escapes by short circuiting an electrical socket and stealing a police car. Kendig reaches the airfield, and the Americans and Yaskov arrive by helicopter soon after. Kendig's biplane takes off (by remote control) and is pursued by Myerson in the helicopter. Kendig's biplane evades Myerson's gunfire for a while, but the plane finally appears to be hit and suddenly explodes over the Channel, when in fact it was deliberately destroyed by Kendig with his remote control console. Myerson and his CIA team assume that Kendig is finally dead. Cutter, however, remarks wryly that he "better stay dead". Meanwhile, Kendig sneaks away from a deteriorating building on the edge of the airfield, using a barrel of spent oil to dispose of the remote control he had used to fly and destroy the biplane. He and Isobel set out for a few weeks stay in the south of France. Months later, Kendig's explosive memoir (also titled Hopscotch) has become an international bestseller. Disguised as a Sikh, Kendig begins to chat in a British accent with a local bookstore clerk. He purchases a copy of his own book, much to Isobel's complete exasperation with his antics and "ridiculous disguises".

Фильмнің музыкасы

Фильмде Вольфганг Амадей Моцарттың көптеген шығармалары қолданылған. Назар аударуға лайық мысалдар: «Фигароның үйленуі» операсынан «Non più andrai» ариясы, «Eine kleine Nachtmusik» шығармасының андант бөлімі, Моцарттың №11 пианино сонатасының бірінші бөлімі, K331 (ең танымал үшінші бөлімі – Rondo alla turca), «Постхорн серенадасы», K320 және фортепиано мен оркестрге арналған D мажордағы Рондо, K382. «Hopscotch» Criterion Collection DVD-нің «Neame & Garfield-тың кіріспесі» атты арнайы бөлімінде режиссер Нейм Маттаудың агентінің Моцартты қосуды ұсынғанын, себебі бұл Маттауға қатты ұнайтынын айтты. Олар бұл мәселені қарастырғанда, егер Кендиг Моцартты жақсы көрсе, фильмнің атмосферасы жақсаратынын түсінді. Иан Фрейзер аранжировка жасады және фильмге сәйкес келетін Моцарттың көптеген бөлімдерін тапты, бірақ Кендигтің теру кезінде қолайлы келетін ештеңе таба алмады. Олар Маттаудан сұрағанда, ол осыған өте сәйкес келетін Моцарт шығармаларын әкелді. Герман Прейдің «Non più andrai» әнін орындауы Майерсонға оқ атып жатқанда ескі бипланның қимыл-қозғалыстарын көрсетеді. Ән жас Керубино әскерге кеткенде енді сүйкімді жандар арасында болмайтынын айтады, дәл сол сияқты 5 фунт 7 дюймдік Майерсон ЦРУ-дағы билігінен айырылады. Сондай-ақ, әнде ұшқан оқтар мен жарылған бомбалар туралы да айтылады. Сонымен қатар, Джоакино Россинидің «Севильский шаштараз» операсынан «Largo al Factotum» ариясы бар. Маттау шекаралық бақылау бекетінен өтіп бара жатқанда осы әнді айтады. Арияның мәтіні баршаның шаштаразды іздеп жүргенін және оның шағынмен жылдам қозғалатынын көрсетеді. Кендигтің «Un bel dì, vedremo» («Бір күні көреміз») ариясы Джакомо Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» операсынан алынған. ФБР мен ЦРУ Майерсонның әйелінің үйін атып жатқанда, бұл ария stereo жүйесінен қатты естіледі. Опералық контрапункт оқиғаларға ирониялық әділдіктің сюрреалистік сезімін қосады, өйткені Мадам Баттерфляй күйеуінен қалай жасырынатынын әндейді. Титрлерде Джеки Инглиш пен Беверли Бремерстің жазған «Once a Night» әні де тізілген. Бұл ән «The Other End» барында ойнатылады, онда Маттау Грузиядан ұшуын жоспарлайды. «Once a Night» Billboard Hot 100 хит-парадында 94-орынды, Adult Contemporary хит-парадында 43-орынды иеленді.

The film features many pieces by Wolfgang Amadeus Mozart. Notable examples include the aria "Non più andrai" from the opera The Marriage of Figaro, the andante movement from Eine kleine Nachtmusik, the first movement of Mozart's Piano Sonata No.11, K331 (best known for the third movement, the Rondo alla turca), the Posthorn Serenade, K320 and a Rondo for piano and orchestra in D, K382. In the Hopscotch Criterion Collection DVD special feature "Introduction by Neame & Garfield", director Neame stated that Matthau's agent made the suggestion that they put in some Mozart because this would greatly please Matthau. As they looked into this, they realized that it would enhance the movie if Kendig loved Mozart. Ian Fraser was the arranger and found many sections of Mozart that fit the movie, but they could not find anything to go with Kendig typing. They asked Matthau; he brought in some Mozart that went perfectly with it. Hermann Prey's singing of "Non più andrai" highlights the antics of the old biplane as Myerson is shooting at it. The song tells how the young Cherubino, going into the army, will no longer be a dainty favorite, just as 5 foot 7 Myerson is going to lose his power at the CIA. Also, the song describes bullets flying and even bombs exploding. There is also the aria "Largo al Factotum" from the opera The Barber of Seville by Gioachino Rossini. Matthau sings this as he passes a border checkpoint. The words to the aria explain how everyone is looking for the barber, and he moves fast like lightning. Kendig has the aria "Un bel dì, vedremo" ("One fine day we'll see") from Madame Butterfly by Giacomo Puccini playing loudly on the stereo as the FBI and CIA shoot up Myerson's wife's house. The operatic contrapunto adds a surreal air of ironic justice to the events as Madame Butterfly sings how she will hide from her husband. The credits also list "Once a Night" written by Jackie English and Beverly Bremers. This is the blaring song playing at the bar "The Other End" where Matthau goes to arrange his flight from Georgia. "Once a Night" would peak at No. 94 on the Billboard Hot 100 and No. 43 on the Adult Contemporary chart.

Кастинг

Неймнің "Нейм мен Гарфилдтің кіріспесі" атты арнайы фильмінде айтылғандай, еврей Маттау Холокост кезінде көптеген туыстарын жоғалтқандықтан Германияда түсірілімдерге қатысудан бас тартты. Бірақ ол Неймнің өзінің ұлы Дэвидті және кейіннен өгей қызы Люси Сароянды түсіргісі келді, сондықтан Маттау келісім берді. Дэвид Маттау Майерсонның үйінен кеткен соң Кендиг тұтқынға алған ЦРУ агенті Росс рөлін, ал Сароян Кендигті Бермудаға жеткізген ұшқыш рөлін ойнады. Неймнің сөзінше, олар Гленда Джексонды шақыра алмайды деп ойлаған, бірақ ол Маттаумен бұрын 1978 жылғы "House Calls" фильмінде бірге жұмыс істеген және онымен қайта жұмыс істеу мүмкіндігіне қуанған.

Түсірілім

"Шытыр" Еуропа мен АҚШ-тың көптеген қалаларында түсірілді, оның ішінде Лондон (Ұлыбритания), Марсель (Франция), Бермуда, Вашингтон (Колумбия округі), Саванна (Джорджия штаты), Атланта (Джорджия штаты) және Мюнхен (Батыс Германия). Австрияның Зальцбург қаласындағы Мирабель алаңы да түсірілімдерге тартылды. Мюнхендегі Октоберфест фестиваліндегі сахналар Мюнхен жәрмеңке алаңында стратегиялық жерлерге жасырылған сегіз камерамен түсірілді.

Қаржыландыру

IFI және Ландау кинотеатрлар желілерінен қаржы жинады, бұл кейіннен фильмнің таралымында мәселе тудырды. IFI, "The Howling" және "Escape from New York" фильмдеріндегідей, Goldcrest Films-тің инвестициялауын қалаған, бірақ Дэвид Путнам Goldcrest директорлар кеңесін көндіріп, қарсы пікірге келтірді. Фильм 20 миллион долларлық табыс әкелді, оның ішінде 9 миллион доллары – прокаттан түскен ақша. Avco Embassy атқарушы директоры Джейк Эбертс IFI компаниясы бұл фильмнен пайда таппағанын айтты.

Роман мен фильмнің айырмашылығы

Гарфилдтің бастапқы сценарийі романның зұңғыба тонын бейнеледі. Бір кезде Уоррен Битти мен Джейн Фонда басты рөлдерге үміткер болған. Премьерасы шыққан кезде киносыншы Роджер Эберт бұл фильмін «триллер нысанында жасырылған пикарескалық комедия» деп сипаттады. «Бізді аса қызықтырмайтын, бірақ соңында жағымды сезім қалдыратын, себебі Уолтер Маттау диалогтармен шеберлікпен ойнайды, сондай-ақ фильмнің салмақты, мәдениетті және ойшау түсірілуіне байланысты. Триллер туралы мұндай айту таңғажайып, бірақ «Шыңқыр» жағымды». TCM-нің Сьюзан Долл: «Көп жағдайда «Шыңқырға» қатысты сын-пікірлер рецензенттің жасына байланысты», – деп атап өтті, «Маттаудың актерлік шеберлігін, сауатты сценарийдің тартымдылығын және Неймнің салмақты стиліндегі шеберлікті түсінетін сыншылардың» пікірлерімен, «қазіргі заманғы рецензенттердің» пікірлерін салыстырады, олар «шпиондық драмалардың зорлық-зомбылығына және әрекет фильмдерінің жоғары қарқынына үйренгендіктен, фильмнің жеңіл сюжетіне, құрғақ юморына және әрекет көріністерінің жоқтығына сын көзбен қарайды». 2023 жылдың тамызында Rotten Tomatoes 31 рецензия негізінде фильмге 81% баға берді, консенсус бойынша: «Уолтер Маттаудың ептілікпен ойналған рөлінің арқасында «Шыңқыр» – суық соғыс шпиондық комедиясы, көңілді секіріспен». 2002 жылы Criterion журналына жазған Брюс Эдер фильмге қатысты ұзақ бағасын «бұл фильм – ең реалистік шпиондық фильмдердің арасындағы жалғыз «жақсы көңіл күйді» сыйлайтын туынды» деп бастады. Фильм күрделі драма мен сатирикалық комедия, сондай-ақ өзектілік пен қиял арасындағы жіңішке жолмен жүріп, көрерменді өзінің күрделілігімен баурап алады. Алайда, «Шыңқырдың» ең таңғаларлығы оның осы жіңішке жолмен жүруінен емес, оның жасаушыларының шпиондық фильмдер жанрының аяусыз үмітсіздік туралы әңгімелерге дейін төмендеген дәуірде осы тепе-теңдікті қалай сақтағанынан көрінеді». Фильм 465 экранда көрсетіліп, тұңғыш аптасында 2 552 864 доллар жинады, АҚШ кассасында бірінші орынға шықты. Мэттау Майлз Кендиг рөлін сомдағаны үшін «Алтын глобус» сыйлығына «Музыкалық немесе комедиялық фильмдегі ең үздік актер» номинациясына ұсынылды.

Garfield's original script reflected the dark tone of the novel. At one point, Warren Beatty and Jane Fonda were in line for the leads. At the time of its release, film critic Roger Ebert described the film as "a picaresque comedy disguised as a thriller". "A shaggy dog thriller that never really thrills us very much, but leaves a nice feeling when it's over partly because of the way Walter Matthau fools around with dialogue and partly because the movie's shot at a measured, civilized, whimsical pace. It's a strange thing to say about a thriller, but Hopscotch is pleasant". TCM's Susan Doll observes: "For the most part, critical reaction to Hopscotch is dependent on the age of the reviewer" contrasting the reactions of "critics (who) understand its value as a vehicle for Matthau, the appeal of a literate script, and the craftsmanship behind Neame's measured style", and the responses of "Contemporary reviewers, accustomed to the violence of spy dramas and the fast pace of action films, (who) tend to be critical of its fluffy plot, dry humor, and lack of action scenes". As of August 2023, Rotten Tomatoes gives the film a rating of 81% based on 31 reviews with the consensus: "Boosted by a deftly underplayed performance from Walter Matthau, Hopscotch is a Cold War spy caper with comic bounce". Writing for Criterion in 2002, Bruce Eder opens his long assessment of the film with the statement that it "has the distinction of being the only 'feel good' realistic spy film ever made. As the movie walks a fine line between serious drama and satirical comedy, and between topicality and escapism, it beguiles the viewer with its sophistication and complexity. The most surprising aspect of Hopscotch, however, may not be how well it walks that tightrope, but that its makers accomplished this balancing act in an era that saw the spy movie genre reduced to tales of relentless despair". The film opened on 465 screens and grossed $2,552,864 in its opening weekend, debuting at number one at the US box office. Matthau was nominated for the Golden Globe Award for Best Actor in a Motion Picture Musical or Comedy for his performance as Miles Kendig.