Кіріспе

Вандербильт сарайы, Ньюпорт, Род-Айленд, АҚШ. "The Breakers" – 44 Ochre Point Avenue, Ньюпорт, Род-Айленд, АҚШ-та орналасқан алтын ғасыр сарайы. Ол 1893 және 1895 жылдар аралығында бай Вандербильт отбасының мүшесі Корнелиус Вандербильт II-нің жазғы резиденциясы ретінде салынған. 70 бөлмелі сарай, бес қабаттағы тұрғын үй және жалпы ауданы бар, Ричард Моррис Хант Ренессанс қайта жаңғыру стилінде жобалаған; ішкі сәнін Жюль Аллард және Ұлдары мен Огден Кодман-младший жасаған. Ochre Point даңғылының кіреберісінде мүсінді темір қақпалар орналасқан, ал 9 метрлік жаяу жүргінші қақпалары 4 метрлік әк тас және темір қоршаудың бөлігі болып табылады, ол мұхит жағынан басқа барлық жағын қоршайды. Сарайдың іргесі Атлант мұхитының Истон шығанасына қарап тұрған жартастарда шамамен 43 000 шаршы фут жерді алып жатыр. Сарай 1971 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді және 1994 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Ол сондай-ақ Беллвью даңғылының тарихи ауданының құрамына кіреді. Мүлікті Ньюпортты сақтау қоғамы мұражай ретінде басқарады және жыл бойы келушілерге ашық.

Тарих

Корнелиус Вандербильт II 1885 жылы осы жерді 450 000 долларға сатып алды (1885 жылы 0,45 доллары бүгінгі күні шамамен миллионға тең). Бұл жерде бұрын Пьер Лорилард IV-ке тиесілі сарай болған, ол 1892 жылдың 25 қарашасында өртенді. Вандербильт сол кездегі танымал сәулетші Ричард Моррис Хантқа оны қайта құруды тапсырды. Вандербильт ғимаратты мүмкіндігінше өртке төзімді етуді талап етті, нәтижесінде ағаш бөліктері жоқ, тек тас және болаттан тұратын конструкция пайда болды. Ол тіпті қазандықты үйден алыс, үйдің алдындағы көгалдың астындағы жер асты кеңістігіне орнатуды талап етті. Дизайнерлер Италия мен Африкадан әкелінген мәрмәр, сондай-ақ әлемнің әртүрлі елдерінен сирек кездесетін ағаш пен мозаиканы пайдаланып интерьерді жасады. Сондай-ақ, кітапхананың камині сияқты Франциядағы шатолардан сатып алынған сәулеттік элементтер де қолданылды. Кеңейту жұмыстары 1895 жылы аяқталды. "Брейкерлер" – "Алтын ғасырдың" архитектуралық және әлеуметтік үлгісі, сол кезде Вандербильт отбасының мүшелері Американың ірі өнеркәсіпшілерінің қатарында болған. Салынғаннан кейін, 1895 жылы, бұл Ньюпорт аймағындағы ең үлкен және сәнді үй болды. Вандербильт 1899 жылы 55 жасында инсульт салдарынан миға қан құйылып қайтыс болды, "Брейкерлерді" әйелі Элис Гвинн Вандербильтке мұра етіп қалдырды. Ол күйеуінен 35 жыл артық өмір сүріп, 1934 жылы 89 жасында қайтыс болды. Ол "Брейкерлерді" кіші қызы Глэдис Сеченьи графинясына (1886–1965) қалдырды, себебі Глэдис Америкада мүлігі болмады. Сонымен қатар, оның басқа балалары мүлікке қызығушылық танытпады, ал Глэдис әрқашан осы иелікке құштар болған. 1948 жылы Глэдис жоғары күтімді қажет ететін мүлікті Ньюпорт округінің "The Preservation Society"-іне жылына 1 долларға жалға берді. "The Preservation Society" 1972 жылы Глэдис қызы, графня Сильвия Сапариден "Брейкерлерді" және оның 90% жиһазын 365 000 долларға сатып алды (1972 жылы 0,365 доллары бүгінгі күні миллионға тең), бірақ келісімшарт оған өмір бойы мүлікті пайдалану құқығын берді. 1998 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, "The Preservation Society" отбасыға үшінші қабатта тұруға рұқсат берді, ол көпшілікке жабық болды. Бұл құқық 2018 жылы тоқтатылды. Қазіргі таңда, бұл Род-Айленд штатындағы ең көп танымал орын, 2017 жылғы мәліметтер бойынша жыл сайын шамамен 450 000 адам келеді.

Бау-бақшалар

Бұқтырылған қиыршық тас жол пісіп келе жатқан қарағайлар мен қызыл жапырақты шағандармен шектелген. "Брейкерлер" үйінің ағаштары экран қызметін атқарады, осылайша "Брейкерлер" мен оның Ньюпорт көршілері арасындағы қашықтық сезімін күшейтеді. Импортталған ең ерекше ағаштардың ішінде Солтүстік Африкаға тән Көк Атлас шыршасының екі данасы бар. Жапон шаған мен Пфицер аршасының жуандығын қырқып жасалған тік бұталар ағаштардың көлеңкесіндегі серуендеу жолдарының бойын жабады. Арша, таксус, қытай аршасы және кірпікше шоланың еркін отырғызылуы, ресми жоспарланған террасаны қоршаған қабырғаларға әдемі фон құрайды. Аумақта сондай-ақ, мыс және жылап тұрған шаған сияқты сирек кездесетін ағаштардың бірнеше түрлері де бар. Оңтүстік партер бағының бүгінгі орнамасы ескі суреттерден анықталды және қызғылт, ақ аллисум мен көк агератуммен безендірілді. Темір қоршаудың бойымен созылған кең жолақтар рододендрон, тау лавры, қызылша және көптеген басқа гүлді бұталармен отырғызылған, бұл аумақты көше қозғалысынан жасырып, келушілерге уединение сезімін сыйлайды.

Екінші қабат

Мистер Вандербильттің жатын бөлмесі – Екінші қабаттың қалған бөліктері сияқты, Огден Кодман бұл бөлмені де Луи XIV стилінде жобалаған. Төсегі ою-өрнектелген жаңғақтан жасалған, ал шатыр үстінде бөлмеге көбірек жарық кіргізу үшін үлкен айна орналасқан. Бөлмеде отбасы мен достары туралы көптеген естеліктер сақталған, бірақ Корнелиус Вандербильт II денсаулығы жақсы болғанда «Брейкерлерде» бір жыл ғана тұрды, ал келесі жылы, 1899 жылы, инсульттан қайтыс болды. Миссис Вандербильттің жатын бөлмесі – Мүсіндей дөңгелек бөлме, Элис Вандербильттің бөлмесі басқа жатын бөлмелерге жалғасатын бірнеше есіктермен байланысқан. Төрт шкаф күніне жеті рет киім ауыстыруға мүмкіндік берді, ал пейджер отбасының қажеттіліктерін басқаруға және қызметшілерге тапсыруға арналған. Бұл бөлме сонымен қатар оның кабинеті ретінде де қызмет етті және көптеген кітап сөрелері болды. Сонымен қатар, әйел қызметшілерге отбасының кір жуу және киім-кешектерін күту жұмыстарын көзге түспейтін дәліздер арқылы орындауға мүмкіндік берілді. Мисс Гертруда Вандербильттің жатын бөлмесі – Корнелиус II мен Элис қызы Гертруда байлығы мен отбасы емес, жеке тұлғасы үшін жақсы көрілгісі келген, өзгеше мінезді адам болды; кейін ол Гарри Пейн Уитнимен кездесіп, суретші болды. Бөлмеде оның бірнеше туындылары қойылған, соның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ағасын шабыттандырған «Инженер», «Жұмысшы» және Бірінші дүниежүзілік соғыстағы американдық экспедициялық корпусты еске алатын тағы бір картина бар. Ол 19 жасында «Брейкерске» көшіп келді. Төсегінің үстінде Раймундо де Мадрасо и Гаррета салған 5 жасар кезіндегі портреті, ал төсектің сол жағында, жас кезіндегі суреті ілулі тұр. Жоғарғы лоджия – Атлантика мұхитына қарай шығысқа қарай ашылатын жоғарғы лоджия бейресми қонақ бөлмесі ретінде пайдаланылды. Жаз айларында үлкен залға қарап тұрған шыны есіктерді ашып, салқын жел соқтыруға болатын. Қабырғалары мәрмәрмен боялған, ал төбесі аспанды жабатын үш шатырды бейнелейтіндей етіп жасалған. Джеймс пен Эрнест Боудвич жобалаған газон көптеген кештерге арналған және 20 бағбаннан тұратын ұжым тарапынан жақсы күтілген, сонымен қатар жергілікті емес түрлі ағаштарды әкеліп, күтіп баптады. Қонақ жатын бөлмесі – Бұл бөлме жиһазы, ағаштан жасалған бұйымдары және шамдары арқылы Луи XVI стилін көрсетеді, ал интерьерде неоклассикалық стиль басым. Қабырға панельдері ешқашан қайта өңделмеген, бірақ бөлменің қалған бөлігі сақтау қоғамы тарапынан қалпына келтірілген. Графиня Сеченьидің жатын бөлмесі – Огден Кодман 18 ғасырдың қарапайым сәнді стилінде жобалаған бұл бөлмеде піл сүйегі мен құмақ түсті мотивтер басым. Екінші қабатта балалар бөлмесі және күтімшінің жатын бөлмесі болуы мүмкін тағы екі бөлме орналасқан.

Үшінші қабат

Үшінші қабатта сегіз жатын бөлмесі және Огден Кодманмен жасалған XVI Люи стиліндегі жаңғақтан жасалған панельдермен әшекейленген қонақ бөлмесі бар. Үшінші қабаттың солтүстік жағы үй қызметшілеріне арналған. Ричард Моррис Хант шамамен 18 фут (5 метр) биіктіктегі төбелерді пайдаланып, қызметшілердің жатын бөлмелерін көптеп орналастыруға мүмкіндік беретін екі жеке үшінші қабат жасады. Бұл үйдің итальяндық Ренессанс стилінде салынған архитектуралық ерекшелігіне және қабатты шатырына байланысты болды. Сол кезде аймақта салынған француз классикалық стиліндегі үйлерде қызметшілерге арналған жасырын қанаттар болса, ал «Брейкерлер» дизайнында мұндай мүмкіндік болмады. Екі үшінші қабаттағы қызметшілер бөлмелерінде барлығы 30 жатын бөлмесі орналасқан. Бас үй иесінің жеке аспазы, шеф-аспаз және келген киімшесі үшін тағы үш қосымша жатын бөлмесі бірінші және екінші қабаттардың арасындағы «антресоль» қабатта, негізгі асүйдің артында орналасқан.

Төбелі қабат

Шатырдың төбесінде қызметкерлерге арналған қосымша бөлмелер, жалпы қоймалар және инновациялық цистерналар орналасқан. Бір кішкентай цистерна 1895 жылғы Otis лифтісіне гидравликалық қысым жеткізді, ол үй 1933 жылы электр қуатымен жабдықталған болса да, әлі де жұмыс істеп тұр. Екі үлкен цистерна үйдің көптеген ванна бөлмелерін тұщы және тұзды сумен қамтамасыз етті. Көркең баспалдақтың үстінде суретші Джон Ла Фардж салған боялған шыны терезе орналасқан. Бұл терезе бастапқыда Вандербильттердің 1 West 57th Street (Нью-Йорк қаласы) таунхаусының асханасына орнатылған, бірақ 1894 жылы сол үй кеңейтілген кезде алынып тасталды.

Сәулетші

Breakers-ті елдің ең ықпалды сәулетшілерінің бірі Ричард Моррис Хант жобалаған. Ол американдық бель-эпо архитектурасының нағыз үлгісі саналады. Ханттың аяқталған соңғы жобасы, сонымен қатар ол сақталған туындыларының санатындағы шамалы ғимараттардың бірі, және сәулеттік шеберлігі үшін жоғары бағаланады. Осы үй Хантты замандастарының "Америка сәулетінің деканы" деп атауына себеп болды және Америка тарихындағы Алтын ғасырды қалыптастыруға үлкен үлес қосты.

Медиа

Үй 1990 жылғы американдық "Қуаттың кері бұрылуы" драмалық фильмінің бастапқы кадрының соңында пайда болады, онда ол Санни мен Клаус фон Булоудың Ньюпорттағы үйі ретінде бейнеленеді, бірақ шындығында бұл жақын орналасқан Кларендон Корты болған. Музыкалық бөлме HBO телесериалы "Алтын ғасыр" (2022 – қазірге дейін) үшін пайдаланылды, бөлме 1-ші маусымның финалында Расселдердің қызы Глэдис үшін өткізген кешіндегі балл залы ретінде көрсетілді.