Абстракті стратегиялық ойындар

Кіріспе

Ақыл-ой дағдысына негізделген ойындар

Абстрактілі стратегиялық ойын – сюжеттік желісі жоқ немесе минималды болған, нәтижесі тек ойыншылардың таңдауымен (кездейсоқтық аз немесе мүлдем болмағанда) шешілетін және әрбір ойыншының ойын туралы толық ақпаратқа ие болатын стратегиялық ойын түрі. Мысалы, Го – таза абстрактілі стратегиялық ойын, себебі ол барлық үш талапты да қанағаттандырады; шахмат және оған ұқсас ойындар да солай, бірақ оларда ежелгі соғыс тақырыбы бар; ал Stratego – детерминистік, 19 ғасырға тән Наполеон соғыстарына негізделген және құпия ақпаратты қамтитындықтан, шартты түрде осы санатқа жатады.

Анықтама

Комбинациялық ойындарда құймақтар сияқты кездейсоқ элементтер, бірдей уақытта жүргізілетін қозғалыстар, немесе жасырын ақпарат болмайды. Кейбір ойындарда мұндай элементтер болса, олар абстрактілі стратегиялық ойындар ретінде жіктеледі. (Continuo, Octiles, Can't Stop және Sequence сияқты ойындар, сәттілік немесе алдау элементтері болғанына қарамастан, абстрактілі стратегиялық ойындар санала алады.) Абстрактілі стратегиялық ойындардың шағын тобы кездейсоқ элементтерді қолданбай жасырын ақпаратты қамтуға мүмкіндік береді; ең танымал мысалы – Stratego. Дәстүрлі абстрактілі стратегиялық ойындар көбінесе жеке ойын санаты ретінде қарастырылады, сондықтан «абстрактілі ойындар» термині оларды жоққа шығаратын жарыстарда жиі қолданылады және олар қазіргі абстрактілі стратегиялық ойындарға қатысты деп есептелуі мүмкін. Екі мысал – IAGO World Tour (2007–2010) және 2008 жылдан бері Ақыл-ойын олимпиадасының бөлігі ретінде жыл сайын өткізілетін Абстрактілі ойындар әлем чемпионаты. Кейбір абстрактілі стратегиялық ойындарда бірнеше бастапқы позициялар болады, олардың біреуі кездейсоқ түрде анықталуы керек. Ойын шеберлікке негіделсе, бастапқы позиция бейтарап жолмен таңдалуы тиіс. Мысалы, Arimaa және DVONN сияқты кейбір ойындарда ойыншылар бастапқы позицияны жеке бастапқы кезеңде құрастырады, ол комбинаторлық ойын қағидаттарына қатаң сәйкес келеді. Дегенмен, көптеген ойыншылар әр ойынды әртүрлі позициядан бастағанмен, ойынның өзінде сәттілік факторы жоқ деп санайды. Шындығында, Бобби Фишер шахматта ойыншының ойлау қабілетін арттыру үшін бастапқы позицияны кездейсоқ таңдауды ұсынды. J. Марк Томпсонның «Абстрактіні анықтау» мақаласында айтылғандай, ойын кейде ойыншылар бір-біріне қоятын жұмбақтарға ұқсас: Мұндай ойындар мен жұмбақтардың арасында тығыз байланыс бар: әрбір тақтадағы позиция ойыншыға «Ең жақсы қозғалыс қандай?» деген жұмбақты ұсынады, теория бойынша ол тек логика арқылы шешілуі мүмкін. Сондықтан жақсы абстрактілі ойынды әлеуетті қызықты логикалық жұмбақтардың «отбасы» ретінде қарастыруға болады, ал ойынның өзі әр ойыншының екіншісіне осындай жұмбақ қоюынан тұрады. Жақсы ойыншылар қарсыластарына ұсынуға ең қиын жұмбақтарды табады. Көптеген абстрактілі стратегиялық ойындар сонымен қатар «комбинаторлық» болып табылады; яғни, жасырын ақпарат, детерминистік емес элементтер (мысалы, ұсатылған карталар немесе құймақтар), бірдей немесе жасырын қозғалыстар немесе орналастыру, және әдетте екі ойыншы немесе командалар шектеулі санда кезекпен ойнайды. Көптеген ойындар, табиғатында абстрактілі болғанымен, тарихи түрде әскери тактиканы бейнелеу сияқты тақырыптық ойындардан дамыған болуы мүмкін. Керісінше, мұндай ойындардың тақырыптық нұсқаларын көру жиі кездеседі; мысалы, шахмат абстрактілі ойын саналады, бірақ «Жұлдызды соғыстар» тақырыбындағы шахмат сияқты көптеген тақырыптық нұсқалар бар.

Combinatorial games have no randomizers such as dice, no simultaneous movement, nor hidden information. Some games that do have these elements are sometimes classified as abstract strategy games. (Games such as Continuo, Octiles, Can't Stop, and Sequence, could be considered abstract strategy games, despite having a luck or bluffing element.) A smaller category of abstract strategy games manages to incorporate hidden information without using any random elements; the best known example is Stratego. Traditional abstract strategy games are often treated as a separate game category, hence the term 'abstract games' is often used for competitions that exclude them and can be thought of as referring to modern abstract strategy games. Two examples are the IAGO World Tour (2007–2010) and the Abstract Games World Championship held annually since 2008 as part of the Mind Sports Olympiad. Some abstract strategy games have multiple starting positions of which it is required that one be randomly determined. For a game to be one of skill, a starting position needs to be chosen by impartial means. Some games, such as Arimaa and DVONN, have the players build the starting position in a separate initial phase which itself conforms strictly to combinatorial game principles. Most players, however, would consider that although one is then starting each game from a different position, the game itself contains no luck element. Indeed, Bobby Fischer promoted randomization of the starting position in chess in order to increase player dependence on thinking at the board. As J. Mark Thompson wrote in his article "Defining the Abstract", play is sometimes said to resemble a series of puzzles the players pose to each other: There is an intimate relationship between such games and puzzles: every board position presents the player with the puzzle, What is the best move?, which in theory could be solved by logic alone. A good abstract game can therefore be thought of as a "family" of potentially interesting logic puzzles, and the play consists of each player posing such a puzzle to the other. Good players are the ones who find the most difficult puzzles to present to their opponents. Many abstract strategy games also happen to be "combinatorial"; i. e., there is no hidden information, no non deterministic elements (such as shuffled cards or dice rolls), no simultaneous or hidden movement or setup, and (usually) two players or teams take a finite number of alternating
Many games which are abstract in nature historically might have developed from thematic games, such as representation of military tactics. In turn, it is common to see thematic version of such games; for example, chess is considered an abstract game, but many thematic versions, such as Star Wars themed chess, exist.

Тарих

Манкала – әлі күнге дейін кеңінен таралған ең көне ойындардың бірі. Шахматтың солтүстік-батыс Үндістанда, Гупта империясында (280–550) пайда болғанына сенеді, ал 6-шы ғасырдағы оның алғашқы түрі чатураңга деп белгілі болды, сөзбе-сөз аударғанда «төрт бөлім» [әскери] – жаяу әскер, атты әскер, пілдер және көліктер, қазіргі заманғы пешка, жылқы, слон және ладьяға айналатын фигуралармен бейнеленген. Чатураңга 8×8 өлшемді, клеткасыз тақтада ойналған, ол аштапада деп аталған. Шоги – ұсталған фигураларды тақтаға қайтаруға рұқсат беретін ең алғашқы шахмат түрі. Бұл ереже 15-шы ғасырда ойлап табылғаны болжанады және мүмкін, 15-шы ғасырдың жалдамалы әскерлерінің тұтқынға түскенде өлтірудің орнына адалдығын ауыстыруымен байланысты болуы мүмкін. 3000 жылға дейін сонатын Ур қаласында шашка тақтасына ұқсас тақта табылды. Британ мұражайында ежелгі египеттік шашка тақталарының үлгілері бар, олар қабірлерде фигураларымен бірге табылған, ал бұл ойын Хатасу патшайымымен ойналған. Платон египеттік петейя немесе Петтейя [el] деген ойынды атаған. Го ежелгі дәуірдегі мәдениетті қытай ғалымдарының төрт маңызды өнерінің бірі саналған. Ойын туралы ең ерте жазбаша мәліметтер б.з.д. 4-шы ғасырға жататын «Зуо Чжуань» тарихи жылнамасында кездеседі. Ағылшын Льюис Уотерман мен Джон В. Молетт 1883 жылы Реверси ойынын өзі ойлап тапқанын мәлімдеді, әрқайсысы екіншісін алаяқ деп айыптады. Ойын 19-шы ғасырдың соңында Англияда кең танымал болды. Ойын туралы ең сенімді мәлімет 1886 жылғы 21 тамыздағы «The Saturday Review» басылымында жарияланды.

Салыстыру

"Таза" абстрактілі стратегиялық ойындарды талдау комбинаторлық ойын теориясының пәні болып табылады. Жасырын ақпарат, алдау немесе бір уақытта жасалатын қимылдар бар абстрактілі стратегиялық ойындарға фон Нейман-Моргенстерн ойын теориясы көбірек көмектеседі, ал сәттілік факторы бар ойындарға бұл екеуінің біріне қосымша ықтималдық теориясы қажет болуы мүмкін. Сапалық жағынан алғанда, абстрактілі стратегиялық ойындарды олардың қызығушылығына, күрделілігіне немесе стратегиялық деңгейлеріне қарай бағалау өте қиын және субъективтілікке ұшырайды. Осы үш үздік ойынның әрқайсысы қаншалықты математикалық саланы қамтитынын өлшеуге келсек, шашканың ойын ағашының күрделілігі 1040 мүмкін ойынды құрайды деп есептеледі, ал шахматта бұл көрсеткіш шамамен 10123-ке жетеді. Го ойынындағы мүмкін заңды жағдайлар саны 10170 шамасында болады.