Кіріспе
Қоңыр аноль (Anolis sagrei), сонымен қатар Кубаның қоңыр анолі немесе Де ла Сагра анолі деп те аталады, Dactyloidae тұқымдасына жататын кесіртке түрі. Бұл түр Куба мен Багам аралдарында табиғи түрде кездеседі. Өсімдіктерді импорттау және экспорттау арқылы, анольдердің жұмыртқаларын горшоктердегі топыраққа салуы себепті, ол басқа аймақтарға кеңінен таратылды және қазір Флоридада, АҚШ-тың басқа да аймақтарында, соның ішінде Оңтүстік Джорджия, Техас, Луизиана, Теннесси, Миссисипи, Алабама, Гавай және Оңтүстік Калифорнияда таралған. Сондай-ақ, Кариб теңізіндегі басқа аралдарға, Мексика мен Тайваньға да енгізілген. Бұл түрдің таралу қабілеті өте жоғары. Олар көптеген басқа аноль түрлеріне қарағанда адамдарға көбірек күдікпен қарады. Таралған аймақтарында, бұл түрдің саны тым жоғары болады, өте жылдам таралып, жасыл аноль сияқты жергілікті кесірткелердің көптеген түрлерін жеңіп, тұтынады. Бұл жағдай жергілікті Каролина анолінің (Anolis carolinensis, сондай-ақ жасыл аноль деп те аталады) мінез-құлқын өзгертті және олардың санына кері әсер етті, нәтижесінде олар көбінесе ағаштардың жоғары жағында қалды.
The brown anole (Anolis sagrei), also known commonly as the Cuban brown anole, or De la Sagra's anole, is a species of lizard in the family Dactyloidae. The species is native to Cuba and the Bahamas. It has been widely introduced elsewhere, via the importation and exportation of plants where the anole would lay eggs in the soil of the pots, and is now found in Florida and other regions of the United States including southern Georgia, Texas, Louisiana, Tennessee, Mississippi, Alabama, Hawaii, and Southern California. It has also been introduced to other Caribbean islands, Mexico, and Taiwan. This species is highly invasive. They are also much more wary of humans than most other Anole species. In its introduced range, it reaches exceptionally high population densities, is capable of expanding its range very quickly, and both outcompetes and consumes many species of native lizards, like the green anole. has altered the behavior and negatively affected populations of the native Carolina anole (Anolis carolinensis, also known as the green anole), which have since generally been relegated to the treetops.
Этимология
Сагрей деген атау испан ботанигі Рамон де ла Саграның құрметіне берілген.
Сипаттама
Тайваньдағы *Anolis sagrei* тұқымдасының алғашқы тіркелмесі 2000 жылдың қыркүйегінде Чиайи округінің Санжипу қалашығында тіркелді. Басып кірудің көзі белгісіз. Бұл жануардың жұмыртқасы Тайваньға жіберілетін гүлді өсімдіктерге жасырынып, содан кейін Тайваньға бей-жайша әкелінген болуы мүмкін деген болжам бар. 2008 жылы Хуалян қаласының Си Синг Тан табиғи саяжайында жабайы топтар табылды. 2009 жылы бақылау және жою жоспары іске асырылды. Қоңыр аноль әдетте ашық қоңыр түсті болады, арқасында қара қоңырдан қараға дейінгі белгілер, ал бүйірлерінде қоңырдан ашық түске дейінгі бірнеше жолақтар болады. Басқа анольдер сияқты, ол да түсін өзгерте алады, осы жағдайда қара қоңырдан қараға дейін. Оның танау қабығы сарыдан қызыл-қызылға дейін өзгереді. Еркектерінің денесі еркек Каролина анолінің денесімен шамалас, шамамен ұзын, ал кейбір жекелемелер одан да ірі болады. Әйелдері де әйел Каролина анолінің мөлшерінде болады. Еркек қоңыр анольдің басы еркек Каролина анолінің басынан кішірек. Аналық анольдердің арқасындағы өрнектері тұқым қуалайтын полиморфизмді көрсетеді. Флорида штатының Гейнсвилл қаласында жүргізілген зерттеуде *A. sagrei* аналарының үштен бірінде еркектерге тән шеврон тәрізді арқалық өрнек болса, қалғандарында жолақты арқалық өрнек үздіксіз өзгеріп отыратыны анықталды.
Алып тастау
Тайваньда осы шетел түрiнiң таралуы артып, Тайваньдағы Diploderma swinhonis және Takydromus formosanus сияқты жергiлiктi түрлерге бәсекелес ықпал етiп, оларды ығыстыру мүмкiндiгi анықталды. Сондықтан 2009 жылы бақылау және жою жоспары iске асырылды. Қазiргi уақытта қолданылатын жою әдiстерi: қолмен жою, орта тұру жағдайын жақсарту, тұзақтармен аулау, биологиялық бақылау және химиялық бақылау. Anolis sagrei-дi ұстаудың ең тиiмдi тәсiлi – түнде қолмен ұстау.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Қаңыр анольдің табиғи мекені Кариб теңізінің көп бөлігін қамтиды, оның ішінде Ямайка, Куба, Кайман аралдары және басқа да елдер бар. Қазіргі уақытта, АҚШ-тың Флорида штатының кейбір аймақтарында, соның ішінде Флорида Кийз, Дэйд округі, Броуард округі және Палм-Бич округінде бұл түр инвазивті деп есептеледі (1985 жылғы мәліметтер бойынша). Бүгінде олардың таралған аймағы Грузия және Мексиканың кейбір бөліктеріне дейін жеткен. Бұл кесірткелердің Кариб теңізіне жүк тасымалымен, сондай-ақ 1941 жылы шамамен 100 дарақты қасақана босату арқылы жасанды түрде әкелінгендігі айтылады. Қаңыр аноль көбінесе жерде тіршілік етеді, ағаштардан аулақ болып, кішігірім өсімдіктер мен бұталарды ұнатады және қалалық және қала маңындағы жерлерде кездеседі. Қаңыр аноль бастапқыда Кариб теңізінде табылған және содан кейін Флориданың оңтүстігіне әкелінген болса да, қазір солтүстікке қарай жылжуда. Атап айтқанда, бұл түр Оңтүстік Грузияда және Грузияның жағалау аймақтарында кездеседі. Зерттеушілер бұл тенденция алдағы жылдары да жалғасады және қаңыр аноль солтүстікке қарай көші-қонын жалғастырады деп күтеді. Кейбір зерттеулер жергілікті шағын жәндіктер популяциясының қаңыр аноль популяциясына тікелей байланысты екенін көрсетеді. Сонымен қатар, қаңыр аноль Гавайидегі кесірткелер арасындағы паразиттік инфекциялардың таралуына жауапты екені анықталды, бұл жергілікті популяциялар үшін көбінесе өлімге әкеледі. *Anolis sagrei* түріне ең жақын туыс – *Anolis nelsoni*, сонымен қатар Нельсон анолі деп те аталады. Қаңыр анольдің мұрыны жасыл анольге қарағанда қысқа. Еркек аноль өз аумағында басқа еркектерді байқағанда, бәсекелесін қорқытуға тырысу үшін демонстрациялық мінез-құлық көрсетуі мүмкін. Еркектің дене мөлшері оның отыру биіктігімен байланысты; яғни, ірі еркектер көбінесе биік жерлерде, ал кіші еркектер төменгі жерлерде кездеседі.
Тұрғын үй көші-қоны
Кейбір жағдайларда қоңыр анольдар қазіргі аумағын тастап, жаңа аумаққа қоныс аударады. Еркектер еркектер арасындағы бәсекелестікке байланысты жаңа аумақтарға көшеді, мұнда кішірек еркектердің көшу ықтималдығы жоғары.
Көбею
Белгілі бір мекенде қоңыр аналық анольдер жылдың жылы кезеңінде көбейеді. Жұмсақ терінің кеңеюі қоңыр анольдің көптеген мінез-құлқымен бірге, әсіресе жұптасу кезінде байқалады. Байқаулар көрсеткендей, бірнеше атамен жұптасқан аналықтардың мұндай әрекеті аймақтағы үстемдік аталардың алмасуымен байланысты болды, ал аналық сол аймақта қалып қойды. Ешбір қоңыр аналық анольдің басқа аталарды іздеп тапқандығы немесе жаңа аумаққа өткені байқалған жоқ. Аналық бір уақытта бір жұмыртқа салады және көбелек маусымында әр апта сайын жаңа жұмыртқа сала алады. Қоңыр анольдер осы белгіде фенотиптік икемділікті көрсетеді, бұл өте жылдам эволюцияға ұқсас.
Құмшаң
Анолистің дерлік барлық түрлері, соның ішінде Anolis sagrei түрінің, тамағында тұнба болады. Тұнба Dactyloidae тұқымдағы түрлерді анықтауға көмектеседі. Бұл еркек анолилер арасында жұптасу үшін серікті таңдауға, сондай-ақ аналықтың өз түріндегі еркекпен жұптасқанын қамтамасыз етуге пайдалы. Тұнбалар жұптасу таңдауына, сонымен қатар қоңыр анолилер арасындағы қарым-қатынасқа қатысқан деп саналады. Террариумдағы жағдайда, ылғал жеткіліксіз болса, түлеп түскен тері анолиге жабысып қалуы мүмкін. Түлеп түскен тері көздің айналасында жиналып, кесірткенің тамақтануына кедеріл келтіріп, аштан өлуге әкелуі мүмкін. Мұны ылғалдылықты жоғары деңгейде ұстап, алдын алуға болады.
Байланыс
Анольдер негізгі қарым-қатынас құралы ретінде көру арқылы берілетін сигналдарды пайдаланады.