Кіріспе

Францияда мемлекеттік қызметке емтихан Францияда мемлекеттік білім беру жүйесіндегі мемлекеттік қызметке орналасу үшін ең бәсекеге толы және беделді емтихан – агрегация (aɡʁeɡasjɔ̃) болып табылады. Емтиханды сәтті тапсырғандар профессор-агреге (professeur agrégé) атағын алып, көбінесе орта мектептерде, дайындық сыныптарында немесе университеттерде оқытушы болып жұмыс істейді.

Контекст

18-ғасырдан бастау алған агрегация – өте беделді және бәсекелестік емтихан. Таңдау деңгейі пәндерге қарай өзгереді: жыл сайын Францияның Ұлттық білім министрлігі әр пән бойынша жылдық квоталар тізімін анықтап, жариялайды. Математикадан жыл сайын шамамен 300-400 орын босатылады, бірақ гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар үшін орын саны көбінесе аз болады (мысалы, 2024 жылы философиядан 85 орын ұсынылды) және кейбір сирек оқытылатын шетел тілдерінен, мысалы, жапон тілінен бір орын ғана болуы мүмкін. Агрегация әдетте бес жылдық жоғары білімді (магистр дәрежесі) немесе одан жоғары білімі бар тұлғаларға ғана ашық. Сонымен қатар, профессор-оқытушылар үшін ішкі агрегация да бар.

Таңдау процесі

Емтиханға көбінесе бір жылдан астам дайындық қажет. École normale supérieure студенттері, сондай-ақ жаңа ғана магистрлік деңгейін аяқтаған аспиранттар осы емтиханға дайындалу үшін оқу бағдарламаларының толық бір жылын жұмсайды, арнайы магистратура бағдарламаларына тіркеледі. Кандидаттар "агрегативтер" деп аталады. Байқау емтиханы әдетте бірінші кезекте жазбаша бөлімнен (іліктесуге қабілеттілік), содан кейін ауызша бөлімнен (қабылдау) тұрады. Төрешілер алқасы университет профессорларынан құралады.

Қабылдауға қабiлеттiлiк

Қабылдау кезеңі көптеген жазбаша сынақтардан құралады, олар эсселер мен құжаттарды талдаудан тұрады. Әрбір сынаққа дейін 7 сағат уақыт жұмсалады, ал қабылдау кезеңі әдетте бір аптаға созылады. Әр сынақтан алынған ұпайлар қосылып есептеледі, және жылдық квотамен белгіленген шегіне жеткен үміткерлер қазылар алқасымен қабылдауға лайық деп танылады. Көптеген үміткерлер жазбаша бөлімде іріктеуден өте алмайды.

Қабылдау

Қалған үміткерлер ауызша бөлімнен (қабылдау емтиханы) өтеді, ол түрлі ауызша емтиханнан тұрады. Қазылар алқасының алдында үміткерлер пән аясындағы кез келген тақырып бойынша дәріс дайындау және оқу қабілеттерін көрсетуі керек. Бұл дәрістер үміткерлердің сөйлеу дағдыларына ие екенін және пәнінің негізгі жаттығулары мен құрамдас бөліктерін меңгергенін тексеруге мүмкіндік береді; мысалы, классикалық (француз, грек, латын) Aggregation-де үміткерлер классикалық мәтіндерді және француз әдебиетінен мәтіндерді аудару және түсіндіруі керек. Бұл сабақтар орта білім деңгейінен әлдеқайда жоғары; үміткерге университет деңгейіндегі мамандандырылған курстардың екінші, үшінші, тіпті төртінші курсына сай келетін сабақ ұсынуы мүмкін. Мұның бір себебі – агрегаттар даярлық кластарында, грамматикалық мектептерге ұқсас немесе университеттерде оқытуға қабілетті болуы керек. Қабылдауға жіберу және қабылдау кезеңдерінде алынған ұпайлар соңында қосылып, кандидаттарды жылдық квотаға сәйкес реттеу үшін пайдаланылады: мысалы, 60 орындық квота үшін алғашқы 60 үміткер емтиханды өткізеді және қазылар оларды қабылдады деп жариялайды. Сондықтан агрегация студенттер үшін бейресми ұлттық рейтингтік жүйе ретінде қолданылады, түрлі университеттердің үміткерлерін әділ салыстыруға мүмкіндік береді. Бұл әсіресе гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдарда маңызды, себебі агрегация олар үшін өте іріктелген және үміткердің білімділігін көрсетеді.

Кәсіби нәтижелер

Францияда, француз білім беру жүйесіндегі тағы бір маңызды конкурстық емтихан – CAPES арқылы жұмысқа орналасқан certifiés профессорларынан agrégés профессорлары ерекшеленеді. Agrégés профессорлары жоғары жалақы алады және көбінесе оқыту жұмысының көлемі кішірек болады. Agrégés профессорларының лицейлерде (алтыншы сынып колледждерінде) және университеттерде, ал certifiés профессорларының мектептерде (колледждерде) сабақ беруі күтіледі, бірақ олардың қызметтерінің арасында үлкен байланыс бар. Agrégés профессорларының көп бөлігі лицейлерде және мектептерде сабақ берсе, кейбіреулері grandes écoles-қа дайындық сыныптарында немесе PRAG деп аталатын университет қызметкері ретінде сабақ береді, бұл қызмет ғылыми зерттеулерді қажет етпейді, басқа университет оқытушыларынан айырмасы сол. École normale supérieure-де ғылыми зерттеулермен айналысатын, agrégé préparateur немесе АГПР деп аталатын бірнеше лауазым бар.

Танымал мәдениетте

L'Étudiante фильмінде Софи Марсо классикалық әдебиеттен агрегация емтиханынан өтеді. "Бюро" телесериалында француз барлаушысы Гийом Дебайлидің Пауль Лефевр деген псевдонимдерінің бірі, оны Матье Кассовиц сомдады, қазіргі әдебиеттен агрегацияға ие.