Кіріспе
Тринкомали (/lang/, /t//r//ɪ//ŋ//k//oʊ//m//ə/'/l//iː/; ; ), сондай-ақ Гоканна және Гокарна деп те аталады, Тринкомали ауданының әкімшілік орталығы және Шри-Ланканың Шығыс провинциясының маңызды курорттық порты болып табылады. Аралдың шығыс жағалауында, Тринкомали портына қарай орналасқан Тринкомали, шамамен мың жылдан бері аралдағы сингал тілінде сөйлейтін Шри-Ланка тамил мәдениетінің маңызды орталығы болып келген. 99 135 тұрғыны бар қала, сол аттас жарты аралында салынған, ол ішкі және сыртқы порттарды бөліп тұрады. Қаланың дамуына және тарихи тамил аты – Тхируконамалайға ие болуына себеп болған атақты Конесварам ғибадатханасы осында орналасқан. Қалада Бхадракали Амман ғибадатханасы, Тринкомали индуистік мәдени орталығы және 1897 жылы ашылған Тринкомали индуистік колледжі сияқты тарихи ескерткіштер де бар. Тринкомалиде Тринкомали теміржол станциясы және Джаффнаға, сондай-ақ Муттур портының оңтүстік жағына жүретін ежелгі паром қызметі бар. Тринкомали, Яффна патшалығын португалдар басып алғаннан кейін бекітілген порт қаласына айналды. 1620 жылы Даниялықтар, голландтар, Америка Тәуелсіздік соғысының салдарынан француздықтар және 1795 жылы британдықтардың қолына көшті, 1815 жылы Британдық Цейлон мемлекетіне қосылды. Қаланың архитектурасы жергілікті және еуропалық стильдердің үйлесімділігінің көрнекті мысалдарын ұсынады. 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Үнді мұхитындағы шабуылдың бөлігі ретінде жапондықтардың шабуылына ұшыраған қала және аудан, 1948 жылы Шри-Ланка тәуелсіздік алғаннан кейін, тамил және сингал халықтары арасындағы саяси қарым-қатынас нашарлағанда, азаматтық соғысқа ұласты. Қала Тринкомали гарнизонындағы маңызды теңіз және әуе күштері базаларына ие. Сонымен қатар, қалада аралдағы ең үлкен голландтық бекінісі орналасқан. Тринокомали шығанағы, оңтүстіктегі Махавилли Ганга өзенімен байланысқан, санскрит тіліндегі тарихи "Гокарна" атауы "Сиыр құлағы" деген мағынаны білдіреді және бұл атау Үнді субконтинентіндегі Шиваға табыну орындарымен байланысты. Ерекшелігі, Тринкомали – Панча Ишварам, Паадал Петра Стхалам, Маха Шакти Питам және Шри-Ланканың Муруган Тирупадди; индуистер үшін оның қасиетті мәртебесі оны "Дакшина Тейн Кайласам" немесе "Оңтүстік Кайлаш тауы" және "Шығыстың бұтқа табынушылардың Римі" деп жариялауға әкелді. Порт өте үлкен көлемімен және қауіпсіздігімен танымал; Үнді мұхитындағы басқа порттардан айырмашылығы, ол кез келген ауа райында кез келген кемеге қолжетімді. Оны "дүниедегі ең жақсы порт" деп сипаттаған, ал британдықтар "біздің Үнді империясына басқадан ала алмаған қауіпсіздікті берген әлемдегі ең құнды отарлық иелік" деп атады.
Тринкомале
Қала индуистік қасиетті орынға арналған қыраттағы ауылдық елді мекеннен қалыптасқан. Ко, Коне және Коната атауларының шығу тегі "Мырза", "Патша" немесе "Басшы" деген мағына беретін ежелгі тамил сөзінде жатыр, бұл мұнда билік ететін құдайға сілтеме жасайды; бұл термин б.з.б. 6-ғасырдан – б.з. 2-ғасырына дейінгі бірнеше тамил брахми жазуларында кездеседі. Конесварам орналасқан жағалау түбегі қаласы Тринокомали, ескі тамил сөзі "Тиру кона малай" – "Қасиетті төбенің Иесі" деген сөздің ағылшыншаланған түрі, оның ең ерте нұсқасы Самбандхардың 7-ғасырдағы Теварамында табылды. Тиру – "қасиетті" храмды білдіретін жиі қолданылатын сөз, ал Малай – тау немесе төбе; Орта тамил қолжазбалары мен жазуларында монументалды храм кешені Тируконамалай Конесар Ковил деп аталады. Конаның ежелгі тамил тілінде "шың" сияқты басқа да мағыналары бар, ал Конесварам атауы тамил тіліндегі Куна (Шығыс) сөзінен туындауы мүмкін. Сондықтан басқа аудармашылар Тринокомалиді "қасиетті бұрышты/шыңды төбе", "қасиетті шығыс төбе" немесе "үш шыңды төбе" деп анықтауды ұсынады. Ғибадатхана Свами Рок тауының үстіне салынған, оны Свами Малай немесе Кона Ма Малай деп те атайды, бұл түбектегі 120 метрлік (400 фут) тік жар.
Гөкәрна шығанағы, Тринкомали
Тринокамале порты – солтүстікке қарай орналасқан дөңгелек табиғи порты. Ол Шиваның бұқасы Нандидің жанының пішініне сілтеме жасай отырып, Ко Каннам немесе "Иеміздің жаны" деп аталады. Порт қаласының порты шығанағының санскрит тіліндегі баламасы – Го Карна, яғни "Сиыр мүйізі" немесе Гокарна Паттана, ал құдайдың аты санскрит тілінде Гокарнешвара немесе Го-Натха. Падманатан осы байланыс негізінде Тиру Гокарна Малай немесе Тиру Гона Малай деген этимологиялық байланысты ұсынады. Этнограф Мегастен өзінің б.з.д. 350–290 жылдары жазған «Indica» еңбегінде аралдың бір жартысы алтын мен інжу-маржанға өте бай ұзын өзенмен бөлінгенін, ал осы елдің тұрғындары Палеогони деп аталатынын, яғни тамил және грек тілдерінде «Ескі Гони» дегенді білдіретінін жазады. Плинийдің айтуынша, олар Тамилакамның Пандиялықтары сияқты Геракл мен Дионисқа (Бахусқа) табынған. Б.з. 300 жылы жазылған «Ваю Пурана» кітабында аралдағы алтын мен күміске толы Малая тауларының ең биік шыңы және «осы аралдың шығысында, теңіз жағалауында Гокарна деп аталатын киелі жерде үлкен Шива ғибадатханасы бар» делінген. Бұғаз Гранта әрпімен жазылған санскрит жазуында Гокарнана деп те аталады. Бұл жазу 1223 жылғы Тамил Жаңа жылы күніне арналған индуист ғибадатханасының есік қақпасында табылған. Гокарна – Карнатака, Үндістан, Калинга, Тамил Наду және Непалдағы ежелгі Шива ғибадатханаларымен байланысты жер атауы. Тринкомалидің Бхадракали Амман ғибадатханасы, Раджендра Чола I-ге қатысты кеңейтілген, Свами Рок кіреберісінің алдында Конесар жолында орналасқан.
on this connection. The ethnographer Megasthenes writing in his Indica from 350 — 290 BCE, describes the island as being divided by a long river, productive of a large number of gold and pearls in one half and that the inhabitants of this country are called Paleogoni, meaning Old Goni in Tamil and Greek, who Pliny adds worshipped Hercules and Dionysus (Bacchus) like the Pandyans of Tamilakam. The Vayu Purana, written in 300 CE specifically mentions the tallest mountain peak of the great gold and silver rich mountain range Malaya on the island, and that "to the east of this island at the shore of the sea lies a great Siva temple in a holy place called Gokarna." The bay is also referred to as Gokaranna according to a Sanskrit inscription in Grantha script excavated on a doorjamb at the Hindu temple dated to Tamil New Years Day 1223 CE. Gokarna is also a place name in Karnataka, India, Kalinga, Tamil Nadu and Nepal all associated with ancient Shiva temples. The associated Bhadrakali Amman Temple of Trincomalee, significantly expanded by Rajendra Chola I, stands on Konesar Road before the entrance to Swami Rock.
Оңтүстік Кайла
"Дакшина Кайласам" / "Тен Кайласам" (Оңтүстік Кайлас) деп аталады, себебі ол Тибет тауларындағы Кайлас тауымен (Шиваның басты мекені) дәл сол бойлықта орналасқан. Тринкомалидің дәстүрлі тарихы мен аңыздары 1380 жылы Жейавира Цинкаариян жазған "Дакшина Кайласа Пуранам" – Конешварамның "Стала Пуранам" санскрит трактатында, сондай-ақ "Дакшина Кайласа Манмиам" – белгісіз ерте заманнан жеткен "Сканнда Пуранамның" үш тарауында жинақталған. Осы Пураналарда ғибадатхана алғаш рет "Конеисвара Парватия" деп аталды, бұл Кулакоттан Чоланы оның қасиеттілігін білген соң Тринкомалиге келіп, Конешварам кешеніндегі үш индуист ғибадатханасын салуға ынталандырды. Йога сутраларын жазған Патанджалидің осы ғибадатханада туғаны Тирумулардың "Тирумандхирам" шығармасында келтірілген мәліметтерге сәйкес келеді, онда ол Тен Кайласамнан шыққандығы және өзін "Гонардия" деп, "үнді құлығының оңтүстік және шығыс бөлігіндегі" Гонардадан екендігін айтады. Екеуі де Нандидің ізбасарлары болған. "Конесар Калветту" Трикомалидегі үш пагодаға сілтеме жасай отырып, Трикомалиді білдіретін "Тири Кайлайи" ("үш Кайласам"), "Тири Кутам" және "Тири Конам" терминдерін бірнеше рет қолданады. Тағы бір аңыз бойынша, Ваю Бхагван мен Адисешан кімнің үстемдігін анықтау үшін таласқан. Үстемдігін дәлелдеу үшін Адисешан Кайласты айналып алды, ал Ваю осы айналымды бұзуға тырысып, "сантамарутам" (ұсқын) тудырды. "Сантамарутам" салдарынан Кайлас тауынан сегіз (8) "кодумигал" (бөлік) 8 түрлі жерге түсті: Тиругонамалай (Тринкомали), Тирукалахасти, Тиручирамалай, Тируенкоймалай, Раджатагири, Нейртагири, Ратнагири және Суветтагири Тирупангели.
Ерте тарихы
Табиғи терең су порты болған Тринкомали ежелден-ақ Еуропа, Таяу Шығыс, Африка, Қытай, Шығыс Азия және Австралиядан келген теңізшілер, саудагерлер мен қажылардың назарын аударған. Тринко, қалай әдетте атайтынымыз, біздің заманымыздан бұрын 400 жылдан бері теңіз порты болып табылады. Тринкомали қаласында табылған ең көне эпиграфикалық жазулар тамил тілінде. Тринкомали портындағы тамилдердің қонысы аралдағы ең көне қоныстардың бірі болды. 900-1000 жылдарға жататын Чола әулетіне тиесілі жазулар, сондай-ақ 10 ғасырға жататын Нилавели жазулары Конешварамға қатысты. Ежелгі мәтіндер, археологтардың индуистік археологиялық қалдықтарының арасында тапқан жазулары санскрит тілінде Гокарна деп атайды. Тринкомалидің ұзақ тарихында, әсіресе Свами-Рок маңында индуистік пантеонның бірнеше Ковил ғибадатханалары, буддалық вихара және христиандық католик шіркеуі орналасқан, олар жаулап алулардың нәтижесінде келген. Анурадхапураның Эллаланның ұрпағы Кулаккотан индуистік ғибадатханаларды жаңартуды және тамилдердің қоныстануын қадағалауды басқарды. Тринкомали шығанағындағы құрбандықтар мен басқа да культтік амалдар Якша дәуірінен бастап белгілі болған, және Анурадхапураның Пандукабхая, Маха Нага және Манаванна патшаларының тұсында, 1830 жылы "Александрдың өмірі" жарияланғанға дейін тіркелген. Айсуараға табыну аралдың түпкілікті табынуы және ежелгі Якша патшайымы Кувени табынған құдай екені мәлім. Чарльз Придхам, Джонатан Форбс және Джордж Турнур Айсуараның қасиетті маңындағы ғибадаттан бұрынғы ешқандай ғибадат түрі болмауы мүмкін екенін айтады. Шива ғибадатханасына қатысты ең ерте белгілі әдеби сілтеме, Махабхарата, 400 және 100 жылдары аралығында жазылған индуистік эпоста Гокарна шығанағындағы ғибадатхана мұхиттың ортасында орналасқан және үш әлемде танымал болған Уманың жұбайының аралдық ғибадатханасы болып табылады. Онда үш түн ораза ұстап, Шиваға Ишана ретінде ғибадат еткен адам ат құрбандығының сауабына және Ганапатия мәртебесіне ие болады. Он екі түн сол жерде тұрса, жаны барлық күнәлардан тазарады. Махабхаратада бұл ғибадатхананың ертедегі Пандия патшалығының Каньякумари және Тамрапарни аралынан (Кудирамалай) кейін оңтүстікке қарай бара жатқан индустар үшін келесі қасиетті орын екені айтылады. Сол кезде Рамаянада Равана патша мен оның анасы Сиваға ғибадатханада табынуды сипаттаған, өйткені Равана 2000 жылдары анасының денсаулығы нашарлаған кезде Конешварам ғибадатханасын алып тастағысы келген. Бұл әдебиетте патша тасты көтеріп жатқанда, Лорд Шива оның қылышын түсіріп жібергені айтылады. Осының нәтижесінде таста жарық пайда болды, бүгін Равана Ветту деп аталады – Равананың жарығы. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның соңғы рәсімдері Тринкомали қаласының Канния маңындағы Канния ыстық суларында орындалды. Тринкомалидің аудандарының бірі - Канкувелиде Агастияның Тамил Сиддар медицина университетінің қираған жерлері бар, "Агатияр Тапанам" - Сиван Оли Падам Малайдағы басқа ғибадатханалармен бірге классикалық дәуірге дейінгі дәуірде Тамрапарниян ғылымын құрлық бойынша таратуға көмектесті. Бұл аймақтағы буддалық археологиялық қалдықтардың себебін түсіндіреді. Анурадхапураның Силакала Амбосаманараның билігі кезінде Тринкомали шығанағы тағы да Махавалли Ганга өзенінің ең алыс нүктесі ретінде айтылды, оны "Рохандағы жаудан" қорғау керек болды; және Тринкомали сиқырлы театр ретінде аталып өтті, онда Нага жыландары Анурадхапураның Маха Нагасының тағайындалуын болжады. Бұл көп ұзамай Шива ғибадатханасының 6 ғасырда Паллава әулетінің өркендеуінен кейін қайта құрылуына әкелді. Баттикалоаның Маттакаллаппу Манмиям барлық индустар үшін Тринкомалидің қасиетті мәртебесін растайды.
Орта ғасырлар
Тамил әулеттері қаланы Трикомали округінің астанасы ретінде пайдалана берді, бұл әкімшілік міндеттерді сайланған Ванниар басшыларының атқаруына мүмкіндік берді. Анурадхапураның Кассапа IV, Удая III және Махинда IV жазуларында аралдың солтүстік-шығысындағы тамилдердің жерлері мен ауылдарының гүлденгені айтылады, әсіресе Анурадхапураның Сена I-ге қарсы Шримара Шриваллабханың араласуынан кейін. Паллава патшалары, оның ішінде Симавишну мен Нарасимхаварман I, Трикомалидің ерте тарихында маңызды рөл атқарды, өйткені қаланың индуизм мен саудаға маңызы біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында арта түсті. Олар қаланың архитектурасына ерекше дравидтік стильдік элементтерді енгізуге тырысты. 600 жылы Махендраварман I билік құрған кезде, Анурадхапураның Аггабодхи II Трикомали мен Маннар арасындағы Ванниар басшыларына шабуыл жасады, сол кезде Теварам гимндері екі қасиетті қалаға арналып жазылды. Олардың бірін Самбандар жазды, ол әрбір храмның құдайына мадақ айтты және Трикомалиге қарсы басқа да еретикалық сенімдердің жоспарларын айыптады. Махендраварман I Анурадхапуралық Манаваннаға көп көмек және әскери қолдау көрсетті. 950 жылы Парантака I-ді басып алғаннан кейін, Раджараджа Чола I және Ражендра Чола I өз империялары кезінде қаланың дамуын бақылады. Раджендра Чола I Трикомалидегі Бхадракали Амман храмын кеңейту арқылы қалаға паломниктік сапарларды көбейтті. Чола патшасы Иланкесвар Тевар 11 ғасырда Трикомалиді өзінің шығыс порты ретінде пайдаланды және Джаффна патшалығының Ваннимай басшылығымен қала гүлденді. Сол кездегі екі күшті саудагерлік гильдия – Маниграммам және Айяволудың Бес жүз иелері Чолалардың алыс Шығыспен сауда жасауы және Малай архипелагының Шривиджаясын басып алуы кезінде аймақта пайда болды. Конесварам храм кешені, қала және оның жақын аймағы, солтүстікте Периякулам мен Мананкерниден, батыста Канталаи мен Потанкадудан және оңтүстікте Веругалдан, аралдың Мүммуди Чола Мандалам мемлекетінің үлкен Сайва Тамил княздығын құрады. Трикомали батыс жағалаудағы Маннар қаласымен ұқсас мақсаттарды орындады. Жейавира Цинкайариян патшасы Конесварам храмының дәстүрлі тарихын Дакшина Кайласа Пуранам деп аталатын өлең түрінде жинақтады, ол бүгінде Конесварам храмының Стала Пуранам деп белгілі. Осы уақытта Трикомалиде інжу-маржан, асыл тастар, кемелер, пілдер, муслиндер, бақам және қызыл қызыл түсті талдар саудасы жүргізілді. Тамил елі Йеменмен және Дели сұлтандығымен Мартанда Цинкайариян басшылығымен берік одақ құрды, бұл Шығыс Африка мен Таяу Шығыстан келген теңіз саудагерлерін өз порттарына тартты. Трикомалидің шығанағы, Николсон Коув 13 және 14 ғасырларда шағын араб қонысының орны болды. Трикомалидегі Николсон үңгіріндегі қабір тасындағы жазуларда марқұмның әкесі Бадриддин Хусайн Бин Али Әл Халаби екендігі айтылған, бұл оның отбасының Сириядағы Халабтан (Алеппо) шыққандығын көрсетеді. Жаңа Зеландияның Тамил қоңырауы Пандия дәуіріне жатады және Трикомалиден шыққан теңіз саудагерлеріне тиесілі болуы мүмкін. Қала 1468 жылы Арунагиринатарды да қызықтырды, ол Пада-Ятра саяхатымен Наллур Қандасвами храмынан Катиркамамаға дейін бара жатып, Конесверамның Мурукан храмына құрмет көрсету үшін тоқтады. Трикомали мен Баттикалоа басшылары 1582 жылдан бастап Манардағы португал командиріне тікелей салық төлей бастады, өйткені португалдықтардың Солтүстік-Шығысқа ықпалы күшейді. Конесверам храмынан жыл сайын 1280 фанам сомасы алынды және Трикомали мен Баттикалоа порттары арқылы экспортталатын арек жаңғақтарынан баж алынды. Джаффна өзінің Трикомали және Баттикалоа теңіз порттарына Кандия патшалығына жауларына қарсы әскери артықшылықтарды қамтамасыз ету үшін минималды логистикалық қолжетімділік берді, бұл аймақтағы билікті консолидациялау үшін олардың ықпалды еуропалық үстемдіктері қолданды. 1603 жылы алғашқы голландтық флот Трикомали мен Баттикалоа порттарына келді. 1612 жылы Д. Иероним де Азеведо, нөсерлі жаңбырлар салдарынан үлкен қиындықтарға тап болғаннан кейін, Кандиден келген португал контингентімен Трикомалиге келді. Азеведо "бекініс салуға ниеттенді", ол Джаффна патшасы Этиримана Цинкамнан көмек сұрады, бірақ оны көрмеді, ол жобаны тастап, Джаффнаға қарай бет бұрды. Яффна патшалығын португалдықтар басып алғаннан кейін Канкили I-дің ерте қайтысы Яффна патшалығының барлық аумағын, оның ішінде Трикомали мен Баттикалоа аймақтарын, "Францискан діни емдеріне" берді. Жезуиттер Трикомали мен Баттикалоаға португалдық әскерлермен бірге келді, олар екі жерді басып алды.
Ерте заманауи
Тринкомалидің ғимараттары таспен қапталған, бамбук пен ратан жапырақтарымен шатырылған, бірақ пагодалар мен король сарайы мыс, күміс және алтынмен қапталған еді. Қала жақсы салынған үйлермен және үнемі тазаланып, әсемделген көшелермен өсті. Даниялықтар 1619 жылдың соңында Ролант Крэп басқаратын "Øresund" атты алғашқы кемемен Тринкомалиге келді. Бұл шағын экспедиция 1620 жылдың мамыр айында Ове Гидде басқаратын төрт кеме мен 300 сарбаздан тұратын дания флотының алғы шебі болды. Олар Азия теңіздерінде өз бағын сынағысы келді; Дания экспедициясы Конесварам ғибадатханасын басып алды. Даниялықтар осы жерде жарым аралды нығайту жұмыстарын бастады. Конесварам кешенінің қиратылуынан кейін және оның орнында салынған Трикинимале бекінісі тұсында Кандидің Раджасингхе II билігі кезінде Тринкомалиде португал әскері орналасқан еді. Бір ғибадатхананы қиратқан Константино де Са де Норонха, ең көне тамил брахми жазуының көшірмесін анықтау үшін Португалияға жіберді. Тамил жазуы қала мен оның ғибадатханасы туралы болжамды қамтиды, оның көшірмесі Гаагада сақталады. 1638 жылы голланд колониялық губернаторы Антони ван Дименге жазған хатында бір офицер Тринкомалидің "көктің айналасындағы ескі пагодадан алынған қатты тастармен салынған мықты бекініс" екенін айтады. Оның әр жағында құмды және тасты шығанақтар бар, ол жарты арал сияқты. Раджасингхе ақырында голландтармен одақ құрды, олар 1639 жылы Трикинимале бекінісін басып алып, 1643 жылы оны кандиялықтарға қирату үшін тапсырды. 1660 жылы голландтар қазіргі Фредерик бекінісін Пagoda Hill деп аталатын төбешіктің етегінде және голланд офицерлерінің орналасқан жері болған портың аузында тағы бір бекініс, Ostenburg бекінісін салды. 18-ші ғасырдың басында қала Койлот Ванни еліне қайта қосылды, қала халқының көп бөлігі ғибадатхананың қиратылуынан кейін ауданның басқа жерлеріне көшіп кетті. Олар португалдық биліктен голланд билігінде баяу қалпына келді, ал Баттикалоа ауданы 1782 жылға дейін Тринкомали бекінісінің тәуелділігі ретінде қызмет етті.
Соңғы заманауи және қазіргі заман
Якоб Бернанд, голланд қызметіндегі швейцариялық әскер және Баттикалоаның губернаторы, 1794 жылы өзінің басқаруы туралы естелік жазып, Тринкомалиді тамил ұлтының маңызды бекіністі қаласы деп атады. Тринкомали бекінісін 18 ғасырдың көп бөлігінде голландтар, ал кейін 1782 жылы американдық революциялық соғыстың бір бөлігі ретінде Тринкомали шайқасында жеңіс одісқан француздар басып алды. 8 қаңтар 1782 жылы британдықтар голландтардан Тринкомали бекінісін басып алды – бұл аралдағы алғашқы басып алынған орын болды. Француздар сол жылдың 29 тамызында Тринкомали шайқасынан кейін оны қайта басып алды. 1783 жылы француздар оны британдықтарға өткізді, ал Ұлыбритания 1783 жылғы Париж бейбіт шарты бойынша Тринкомалиді Голландия Республикасына қайтарды. 1795 жылы британдықтар қаланы қайта басып алды және оны 1948 жылы Шри-Ланка тәуелсіздігіне дейін ұстады, осылайша «голландтар басқаруында қалған жағдайда Наполеонның колонияға шабуылдауын болдырмақ» деген мақсатқа жетті. Олардың билігі Амиен шартымен бекітілді, ал соңғы Ванниар, Пандара Ванниан британдықтар тарапынан өлім жазасына кесілді – оның әйелі Ванничиге 19 ғасырдың соңына дейін зейнетақы төленді. Британдық офицер Александр Джонстон Тринкомали ауданының ең көне тас жазуын тапты, ол Тринкомалидің негізін қалаушы және ғибадатхана туралы ежелгі мәліметтерді қамтиды – бұл Куллакоттан Чола еді. Француз адмиралы Пьер Андре де Суфрен де Сен-Тропе 1781 жылы қаладағы флотымен бірге жазудың көшірмесін Франциядан Абрахам Гьясинте Анкетил Дюперронға аударма үшін жіберді. Кеме 19 ғасырдың басында үнді жұмысшыларымен Наполеон соғыстарында көмектесу үшін салынды. Фредерик бекінісінің маңыздылығы Тринкомалидің табиғи портына байланысты болды. Тринкомали арқылы күшті теңіз күштері Үндістанның Коромандел жағалауын және Үнді мұхитының қалған бөлігін бақылауға алатынына сенді. Британдық адмирал Хорацио Нельсон, 1-ші виконт Нельсон Тринкомалиді «дүниедегі ең жақсы порт» деп атады, ал британдық премьер-министр Уильям Питт Кіші қаланы «біздің Үнді империямыз құрылғаннан бері пайдаланбаған қауіпсіздікті қамтамасыз ететін, әлемдегі ең құнды отарлық иелік» деп атады, ал портын «Үндістанның барлық аймағындағы ең жақсы және тиімді шығанақ» деп сипаттады. 19 ғасырда Канаданың Британ Колумбиясында Тринкомали каналы салынды және қаланың құрметіне осылай аталды. 1820 жылы Джаффнада тамил баспасөзі құрылды; Тринкомали туралы есеп оның өкінішті, кедейлікке толы хал жайлы айтады және «ақылды қоныстандырушылармен отарлауды» ұсынады. 1827 жылы «Халықтың тізімі» жарияланды, онда Тринкомалидегі жалпы халық саны 19 158 адамды құрады, оның ішінде тамилдер және 317 сингалдықтар. Маннардың құрамындағы Ванниде 22 536 тұрғын бар, оның ішінде 517 сингалдықтар. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын британдықтар RAF China Bay деп аталған RAF базасын салу үшін үлкен әуежай салды, сондай-ақ британдық флоттар үшін отын сақтау және қолдау құрылыстарын орнатты. Сингапурдың құлауынан кейін Тринкомали Корольдік теңіз күштерінің Шығыс флотының және голланд теңіз күштерінің су асты кемелерінің бас портына айналды. 1942 жылдың сәуір айында Жапон императорлық теңіз күштерінің авианосецтері Тринкомали портына және әуежайына шабуыл жасады. Бірақ кейін бұл орналасқан жер 1944 және 1945 жылдары британдық теңіз операцияларының маңызды бастапқы нүктесі болды. Британдықтардың қоныстанған жерлерінің бірі – қазір Шри-Ланка армиясының бақылауындағы Фредерик бекінісі. Бекіністегі ескі ғимараттардың кейбіреулері Веллингтон герцогының бұрынғы резиденциясы болған үйлер ретінде пайдаланылды. 1950 жылдардың басында британ үкіметі өз қызметкерлері үшін бекініс ішінде бунгалолар тобын салды. Бүгінде бұл бунгалолар Шри-Ланка армиясына жатақ ретінде берілген. Үнді мұхиты мен Парсы шығанағындағы британдық теңізшілерге арналған үлкен әскери-теңіз ауруханасы болды. Қазіргі заманның басталуымен ағылшын жазушылары мен ақындары Тринкомалиді әдебиет пен поэзияға шабыт көзі ретінде пайдаланды және қаламен байланысты болды. Артур Кларк, суретші Майк Уилсонмен бірге ғибадатхананың су астындағы қираған жерлерін тапқаннан кейін, «Тапробайн рифтерінде» қала мен қираған жерлерді сипаттады және қаладағы тәжірибесіне негізделген «2001: Ғарыш саяхаты» романын жазды. Тринкомалидің Бхадракали Амман ғибадатханасы Уилбур Смиттің «Жануарлардың тобы» романында орын алады. Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс әңгімелерінде қаланың бірнеше жерлері суреттелген, соның ішінде «Богемиядағы жанжал» және «Тринкомалидегі ерекше оқиға». Джейн Остиннің кіші інісі, британдық Корольдік теңіз күштерінің офицері Чарльз Тринкомалиде жерленген.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең
1950 жылы Тринкомали қалалық кеңесі 10 ғасырға жататын Шиваның (Сомасканда бейнесінде) отыратын, Шиваның Чандрасекар түріндегі, оның жұбайы Парвати құдайының, Матумай Амбал құдайының және кейіннен Ганеша иесінің алтын мен мыс қоспасынан жасалған мүсінін, су құдығы қазу кезінде, мүйістің соңынан 500 ярд қашықтықта жер астынан тапты. Олар 1963 жылдың 3 наурызында жаңадан қалпына келтірілген ғибадатханалардың бірінде ашылу салтанатында қайта орнатылғанға дейін аймақты аралап жүрді. Т. Сабаратнам сияқты журналистердің айтуынша, бұл оқиға азаматтық соғысқа ықпал еткен факторлармен қатар, ауыр салдар тудырды. Қала мен оның ауданы 30 жылдық азаматтық соғыстан ауыр зардап шекті. 1980 жылдардың ортасында Үндістан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Тринкомалиге кіру мүмкіндігіне алаңдады. Үндістан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің портқа жасаған ізгі ниет сапарларына және Шри-Ланканың Тринкомалидегі мұнай резервуарларын жөндеу және портты жаңғырту туралы ұсыныстарына күдікпен қарады. 2023 жылдың 3 наурызында Президент Ранил Викрамесингхе мұнай министрі мен лауазымды тұлғаларға Тринкомали мұнай резервуарларын қайта жаңғырту және оны ұлттық экономикаға интеграциялау стратегиясын жедел түрде іске асыруды тапсырды. Бүгінде SLNS Tissa және SLN Dockyard Шри-Ланка Әскери-теңіз күштерінің, ал Шри-Ланка Әуе күштері China Bay әуежайында орналасқан. Шри-Ланка армиясының Қауіпсіздік күштерінің бас штабы шығыста Тринкомалиде орналасқан. Тринкомали соғыс бейіттері Шри-Ланкадағы алты ортақ соғыс бейітінің бірі. Оны Шри-Ланка Қорғаныс министрлігі Ұлыбритания Соғыс бейіттері комиссиясының атынан күтіп ұстайды. Базада "Худс Тауэрі" деп аталатын теңіз мұражайы орналасқан. Бұл атау порт пен шығанақтың 360 градусқа дейін көрінісін ұсынатын төбеде салынған күзет мұнарасына сілтеме жасайды. 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісі мен цунамиден кейін Тринкомали Шри-Ланканың шығыс жағалауындағы көмек көрсету жұмыстарының орталық нүктесі болды.
Тарихи орындар
Тринокомали Шри-Ланка тамилдары мен бүкіл әлемдегі индуистер үшін қасиетті. Қалада тарихи маңызы бар көптеген индуистік орындары бар. Бұл орындар индуистер үшін қасиетті, сондай-ақ кейбір буддистер де осы индуистік орындарда құлшылық етеді. Ең танымал орындар: Конесварам ғибадатханасы кешені, Конесар жолындағы Бхадракали ғибадатханасы және Самбалативу қалашығының Тринокомали маңындағы Уппувели жағажайындағы Салли Мутмутариамман Ковиль.
Голландиялық форт
Конесварамға апаратын жолдың кіреберісі іс жүзінде бұрынғы Фредрик бекінісіне кіретін жер. Бекініс 1623 жылы португалдықтармен салынды, ал 1639 жылы голландтар басып алды. Кейін ол бөлшектеліп, қайта құрастырылды және 1782 жылы Төртінші ағылшын-голландия соғысы кезінде британдықтар шабуыл жасап, басып алды. Француздар оны британдықтардан тартып алып, үлкен сомада голландтарға қайтарды. 1795 жылы Бірінші коалиция соғысы кезінде француздар Голландия Республикасын басып алғаннан кейін, британдықтар оны қайтадан басып алды және оны Фредерик бекінісі деп атады.
Кемежай
Тринкомалидің стратегиялық маңызы оның жақындағы тарихын қалыптастырды. Үлкен еуропалық державалар оның портына үстемдік ету үшін күресті. Португалдықтар, голландтар, француздықтар және британдықтар оны кезекпен басып алды, және оның жанында көптеген теңіз шайқастары болды. Әлемдегі бесінші ірі табиғи порты төбесіндегі жартастармен қоршалған, кіреберісі екі мүйіспен қорғалған, ал солтүстік және шығыс жағалауларында жол салынған.
Мұнай қоймасы
2015 жылы Үндістан мен Шри-Ланка Тринокамале маңындағы портта Оңтүстік Азиядағы ең ірі мұнай қоймасын салуға келісті. "Индия мұнай корпорациясы" "Сейлон мұнай корпорациясы" компаниясымен бірлесіп, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тасталып қалған, "China Bay" деп белгілі "Жоғарғы танк фермасын" дамыту жөнінде жұмыс істейді.
Жағажайлар
Тринкомалиде Шри-Ланканың ең көркем және әдемі жағажайлары бар, олар салыстырмалы түрде табиғаты бұзылмаған және таза. Аймақ теңіздің салыстырмалы түрде жайлы болуына байланысты, суға шомылу мен жүзуге әйгілі, адамның кеудесіне жетпейтіндей 100 метрден астам қашықтыққа теңізге қадам басуға мүмкіндік береді. Тринкомали жағалауында киттерді қадағалау кең таралған хобби, және аймақта туризмнің артуымен қатар, сәтті кездесулердің саны да артып келеді. Марбл-Бич Тринкомалиден 16 км (10 миль) қашықтықта орналасқан.
Жылы бұлақтар
Тринкомалиге баратын жолда Каннияның (Кан = тас; Ния = жер) жеті ыстық бұлағы орналасқан. Барлық жеті бұлақты қамтитын төртбұрышты аумақты биік қабырға қоршап тұр. Әр бұлақ жеке-жеке төмен қабырғамен қоршалып, құдық сияқты жасалған.
Жол және темір жол
Тринкомали Шри-Ланкадағы A6 және A12 тас жолдарының шығыс соңында, сондай-ақ A15 тас жолының солтүстік соңында орналасқан. Қалаға Шри-Ланка темір жолы да қызмет көрсетеді. Тринкомали теміржол станциясы – Тринкомали бағытындағы теміржол қызметтерінің соңғы стансасы, олардың көп бөлігі Коломбо Фортынан басталады. Станция қаланың солтүстік жағалауы мен жағажайларына жақын орналасқан.
Хабар тарату
Неміс телерадиокомпаниясы Deutsche Welle Тринкомалиде қысқа және орта толқынды релелік станцияны пайдаланды, ол 2013 жылы Шри-Ланка радио хабар тарату корпорациясына берілді. Тринкомали маңындағы теңіздің географиялық ерекшелігіне байланысты 2004 жылғы цунами оған зиян келтірмеді. Deutsche Welle 1984 жылдан бастап Тринкомали релелік станциясынан хабар таратуды жүзеге асырды. Оның тарату құралдарын көбінесе Әлемдік адвентист радиосы қолданды.
Білім
Шри-Ланка Әскери-теңіз академиясы мен Шри-Ланка Әуе күштері академиясы Тринокамали қаласында орналасқан. Ол 1967 жылы құрылған, ал 2001 жылы университет статусын алды. Батыкалоада бас кампусы орналасқан Шри-Ланканың Шығыс университетінің Тринокамалиде де кампусы бар.