Кіріспе

Бұл 1977 жылғы авиация саласындағы оқиғалар тізімі.

Оқиғалар

Уганда Эйрлайнз рейстерді бастады.

Қаңтар

Шығыс Африка әуе компаниясы барлық рейстерін тоқтатады. Ақпан айында таратылатын болады. 5 қаңтар – Коннелан әуе апатында Коннелан әуе компаниясының (Коннер) наразы болған бұрынғы қызметкері Колин Ричард Форман Beechcraft Baron 58 ұшағын ұрлап, оны Австралияның Алис-Спрингс қаласындағы Алис-Спрингс әуежайындағы Коннер кешеніндегі ғимаратқа құлатты. Оқиғада ол және жерде болған төрт адам қаза тауып, тағы төртеуі жарақат алды. 6 қаңтар – Әнші Фрэнк Синатраның анасы Натали "Долли" Синатра және борттағы тағы үш адам қаза тапты. Олардың Gates Learjet 24 ұшағы Калифорния штатының Палм-Спрингс қаласындағы Палм-Спрингс муниципалды әуежайынан ұшып шыққаннан кейін бағытын өзгертпестен Сан-Горгонио даласының шығыс бөлігіндегі 3048 метрлік (10 000 фут) жотаға құлады. 11 қаңтар – Қол гранатасы бар екенін мәлімдеген ұшқыш Trans World Airlines 700 рейсін – Нью-Йорк қаласының Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайынан Лондонның Хитроу әуежайына 349 жолаушысы бар Boeing 747 ұшағын басып алып, Угандаға ұшыруды талап етті. Ұшақ Хитроу әуежайына қонды, онда бірнеше сағат келіссөздерден кейін, ұшқыш қастандыққа белсенді түрде көшкен кезде қауіпсіздік күштері оны ұстады. 13 қаңтар – Кеңес Одағының Қазақ КСР-індегі Алма-Ата қаласындағы Алма-Ата әуежайына жақындаған кезде Aeroflot Tupolev Tu 104A (тіркеу CCCP 42369) ұшағының бірінші қозғалтқышында өрт шықты. Ұшақ отынды жаққан үшін әуежайдың маңында айнала бастады. Өрт отын багіне тарап, оның жарылуына себеп болды. Ұшақ әуежайдан құлап, барлық 96 адам қаза тапты. Бұл сол кездегі Қазақстан тарихындағы ең ірі авиациялық апат еді. 14 қаңтар – Канаданың Британдық Колумбия провинциясындағы Террас қаласының жанындағы Террас әуежайына қарлы боран кезінде Northern Thunderbird Air де Havilland Canada DHC 6 Twin Otter 300 (C GNTB) ұшағы әуежайдың оңтүстігіндегі төбеге соғылып, құлады. Оқиғада борттағы 12 адамның барлығы қаза тапты. 15 қаңтар – Linjeflyg компаниясының 618 рейсі, Linjeflyg компаниясына тиесілі Vickers Viscount 838 ұшағы Швецияның Кальвеста қаласында, Стокгольмнің жанында құлап, барлық 22 адам қаза тапты. 18 қаңтар – Югославияның премьер-министрі Джемаль Биједич және оның борттағы тағы алты адам қарлы боран кезінде Крешево қаласының жанындағы тауға құлаған Gates Learjet 25 ұшағының апатында қаза тапты. 20 қаңтар – Рио-де-Жанейро–Галеао халықаралық әуежайында жаңа жолаушылар терминалы ашылды, барлық азаматтық жолаушылар рейстері оған көшті. Ол кезде Бразилияға және одан барлық ірі халықаралық рейстер осы терминал арқылы жүзеге асырылды. 22 қаңтар – Kenya Airways әуе компаниясы құрылды. 4 ақпанда ұшуды бастайды.

Ақпан

Бичкрафт өзінің 10 000-шы "Бонанза" ұшағын, "Бонанза" Модель 35-ті шығарады. "Бонанза" өндірісінің 31-ші жылы. 4 ақпан күні Кения әуе компаниясы рейстерді бастайды. 9 ақпан күні Иордания королевасы Алия Туканды тасымалдаған тікұшақ Иорданияда апатқа ұшырады. 13 ақпан күні қаскөй Түркия әуе компаниясының "Дуглас DC-9 32" ұшағын, Іштанбұлдан Измирге ішкі рейсте 57 жолаушысымен бірге басып алады, оны Югославияға ұшыруды талап етеді. Ұшақ Измирге қонады, онда қаскөй өздігінен ұстауға беріледі. 15 ақпан күні Минеральные Воды әуежайына қонуға тырысқан "Аэрофлоттың" 5003 рейсі, "Илюшин Ил-18В" (тіркеу нөмірі CCCP 75520), төменгі бұлттар мен тұманға байланысты қонудан бас тартады. Әуежайдан көтеріліп келе жатқанда, ұшақ жылдамдығын жоғалтып, теміржолдың жанына құлайды, өртеніп кетеді, соның салдарынан 98 жолаушының 77-сі қаза табады. 18 ақпан күні "Space Shuttle" алғаш рет ұшып шығады, "Space Shuttle Enterprise" ұшағы "Boeing 747 Shuttle Carrier Aircraft" ұшағының үстінде көтеріледі. Ұшу барысында "Enterprise" тасымалдаушы ұшақтан бөлінбейді.

Сәуір

Delta Air Lines компаниясына тиесілі Comair әуе компаниясы жұмысын бастады. 4 сәуір – Southern Airways Flight 242 рейсі, Douglas DC-9-31 ұшағы қаушатыратын дауылға түсіп, ұшақтың жел әйнегі сынып қалды; ұшақ қозғалтқыштарына көп мөлшерде су мен мұз түсіп, екеуі де тоқтап қалады. Ұшақ ауылдық тас жолға құлап түсіп, борттағы 85 адамның 62-сі, оның ішінде ритм-н-блюз әншісі Аннет Снелл және жердегі сегіз адам қаза табады; барлық 22 аман қалғандар жарақат алады. 10 сәуір – Taxi Aéreo El Venado Douglas DC-3A 438 (тіркеу нөмірі HK-556) Колумбияның Ла-Урибе қаласынан Боготаға бағытталған ішкі рейсте 35 адаммен бірге жоғалып кетті. Ұшақтың қираған қалдықтары 15 мамырда Кордильера Ориентал тауларындағы Салиенте-дель-Рио-Гуапе тауының 2195 метр биіктігінде табылған. 19 сәуір – Совет Әуе Күштерінің Антонов Ан-24 (НАТО коды "Coke") ұшағы, Совет Әуе Қорғаныс күштерінің ұшқыштарын Совет Одағының Эстон Совет Социалистік Республикасындағы Таба әуежайына жеткізіп бара жатқанда, әуежайға жақындаған кезде қарлы боранында тым төменге түсіп, спирт зауытының мұржасын соғып, Мое ауылына құлап, өртеніп, борттағы 21 адам қаза табады. Бұл Эстония тарихындағы ең ауыр авиациялық апат. 24 сәуір – Әуе кемеге шабуыл жасаушы LOT Polish Airlines Tupolev Tu-134 ұшағын Польшаның Краков қаласынан Шығыс Германияның Нюрнберг қаласына бағытталған рейсінен тоқтатып алды. Қауіпсіздік күштері Краковтағы әуежайға шабуыл жасап, шабуыл жасаушыны тұтқындады. 25 сәуір – Екі шабуыл жасаушы Эфиопиялық Airlines Douglas DC-3 ұшағын, Эфиопияның Мек’эле қаласынан Гондар қаласына ішкі рейсте ұшып бара жатқанда бақылауға алды. Шабуыл жасаушылар ұсталды. 27 сәуір – Aviateca Convair 240 ұшағы Гватемала қаласының жанында техникалық бұзушылық салдарынан құлап, борттағы 28 адам қаза табады. Оқиға 1977 жылғы Aviateca Convair 240 апаты ретінде белгілі. 29 сәуір – Ұлыбритания үкіметі British Aircraft Corporation, Hawker Siddeley Aviation, Hawker Siddeley Dynamics және Scottish Aviation компанияларын мемлекеттік меншікке алды және оларды біріктіріп British Aerospace құрды. Бастапқыда олар жеке құрамдаса да, кейіннен British Aerospace бөлімшелеріне айналды.

Шілде

5 шілде – Төрт жолаушы Ladeco Boeing 727 78 (тіркеу нөмірі CC CFG) ұшағын Чилидің Арика қаласынан Сантьягоға ішкі рейске ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай қақпайды. Ұшақ Перудің Лима қаласында жанармаймен толықтырылады, содан кейін оларды Кубаның Гавана қаласына жеткізеді. 8 шілде – Алты қақпайшы Кувейт Әуе Жолдарының Boeing 707 ұшағын Бейруттен Кувейт қаласына бағытталған рейсі кезінде басып алады және оны Сирияның Дамаск қаласына ұшуға мәжбүр етеді, онда олар билік органдарына тапсырылады. 10 шілде – Екі қақпайшы "Аэрофлот" Ту-134 (тіркеу нөмірі CCCP 65639) ұшағын КСРО-дағы Петрозаводскіден Ленинградқа ішкі рейсі кезінде басып алып, оны Финляндияның Хельсинки қаласына ұшырып, билік органдарына тапсыруға мәжбүр етеді. 14 шілде – UNITA көтерілісшілері Анголаның Куангар маңында Ангола Халық Әуе Күштеріне қарасты Антонов Ан-26 ұшағын атып түсіреді, нәтижесінде борттағы 30 адамның барлығы қаза табады. 20 шілде – КСРО-ның Ресей Федеративтік Социалистік Республикасы Витим қаласындағы Витим әуежайынан ылғалды ұшу жолағынан және қарсы желге қарсы ұшуға тырысқан "Аэрофлот" B 2 рейсі, Avia 14M (тіркеу нөмірі CCCP 52096) ұшағы, әуежайдың солтүстік-батысындағы орманға құлап, борттағы 40 адамның 39-ы қаза табады. 21 шілде – Ливия-Мысыр соғысы басталады. Мысыр Әуе Күштерінің ұшақтары Ливия Араб Республикасы Әуе Күштеріне қарасты екі ұшақты атып түсіреді. 22 шілде – Мысыр Әуе Күштері Ливия Араб Республикасының ірі әуе базасына толыққанды шабуыл жасайды, нәтижесінде үш советтік әскери кеңесшісінің қаза болғаны хабарланды. 23 шілде – Атланттық мұхиты арқылығы әуе қатынасын тоқтату туралы мәлімдеме жасағаннан кейін, АҚШ және Ұлыбритания үкіметтері Бермуда II келісіміне қол қояды, бұл британдық әуе компанияларына АҚШ-қа кіруге қосымша порттарды ұсынады және американдық әуе компанияларының Лондон мен Гонконгтан тыс жолаушыларды тасымалдау құқығын жояды. 23-24 шілде – Мысыр Әуе Күштерінің тағы бір шабуылдары ливиялық көптеген ұшақтарды жояды, содан кейін соғыс тоқтатылады. Мысыр соғыстың соңғы екі күнінде екі ұшағын жоғалтқанын мойындайды. 25 шілде – Гондурас Әуе Күштеріне қарасты Douglas C-47 DL Skytrain ұшағының №1 қозғалтқышы істен шығып, Гондурас қаласы Йороның маңындағы таулы жерге құлайды, нәтижесінде борттағы 40 адамның 25-і қаза табады.

Қараша

1 қараша – Туполев Ту-144 үндеуден жоғары көлігі жолаушылар тасымалына кіріседі, ол Аэрофлоттың ішкі бағытында Мәскеу мен Алма-Ата арасында ұшуды жүзеге асырады. Ол 1975 жылдың желтоқсанынан бастап әуе почтасы мен жүк рейстерін ұшатын, сонымен қатар Мәскеу мен Алма-Ата арасында. 3 қарашада Servicios Aéreos Martinez Leon компаниясы басқаратын және Ұлттық үнді институтының қызметкерлерін тасымалдайтын Britten Norman BN 2A 8 Islander (тіркеу XA FUA) Мексиканың Сан-Кристобаль-де-лас-Касас қаласындағы Сан-Кристобаль-де-лас-Касас ұлттық әуежайына жақындаған кезде апатқа ұшырап, өртеніп, борттағы 13 адамның барлығы қаза тапты. 19 қараша – Португалияның Мадейра аралдарындағы Фуншаль қаласындағы Мадейра әуежайына қатты жаңбыр, қатты жел және нашар көріну жағдайында қонуға үшінші рет тырысқанда, TAP Portugal Flight 425, Boeing 727 282Adv ұшағы ұшу-қону жолағын басып өтіп, апатқа ұшырады, нәтижесінде борттағы 164 адамның 131-і қаза тапты. 21 қараша – Аргентинаның Сан-Карлос-де-Барилоше қаласындағы Сан-Карлос-де-Барилоше әуежайына ертерек түсіп келе жатқанда, Austral Lineas Aéreas Flight 9, BAC One Eleven 420EL (тіркеу LV JGY) Сан-Карлос-де-Барилоше қаласынан шығысқа қарай орналасқан Cerro Pichileufú тауының жанында апатқа ұшырап, борттағы 79 адамның 46-сы қаза тапты. 23 қараша – Президент Джимми Картер АҚШ-тың 95-202 мемлекеттік заңының IV тарауына қол қойды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы Әйелдер Әуе Күштерінің ұшқыштарын алғаш рет ардагерлер ретінде мойындады. 25 қараша – Француз әуе күштерінің Nord 2501F Noratlas ұшағы, автопилотының бұзылуына байланысты Франциядағы Безиерге жақын тауға құлап, борттағы 32 адамның барлығы қаза тапты.

Желтоқсан

2 желтоқсан – Ливия Араб Әуе Жолдары, хаж паломниктік рейстерді жүргізу үшін Балқан Болгария Әуе Жолдарынан жалға алған Tupolev Tu 154 ұшағы, жанармай таусылғаннан кейін Ливиядағы Бенгазиге жақын жерде апатқа ұшырады. Борттағы 165 жолаушы мен экипаждың 59-ы қаза тапты. 4 желтоқсан – Белгісіз күштер тарапынан қашқырылғаннан кейін, Малайзия Әуе Жолдарының Boeing 737-200 рейсі (653 нөмірі) Малайзиядағы Танджунг Купанг қаласының маңында құлап түсті. Борттағы 100 адамның барлығы, соның ішінде Малайзияның Ауыл шаруашылығы министрі Дато Али Хаджи Ахмад, Малайзияның Қоғамдық жұмыстар департаментінің басшысы Дато Махфуз Халид және Жапониядағы Куба елшісі Марио Гарсия қаза тапты. Бұл Малайзия Әуе Жолдары тарихындағы алғашқы қазалы оқиға. 9 желтоқсан – Aeroflot Antonov An-24RV (тіркеу нөмірі CCCP-47695) Тарко-Саледегі әуежайдан ұшып шыққаннан кейін бірден биіктік жоғалтып, Тарко-Саледен шамалы жерде құлап, өртеніп кетті. Борттағы 23 адамның 17-сі қаза тапты. 11 желтоқсан – Америка Құрама Штаттарының теңіз күштеріне қарасты Lockheed P-3B 80 LO Orion ұшағы, түнгі теңіз патрулінде жүрген кезде, Испанияның Канар аралдарындағы Эль-Хьерро аралындағы 1585 метрлік тауға, 701 метрлік биіктікте шағылысып, 13 экипаж мүшесінің барлығы қаза тапты. 29 желтоқсан – SAN Ecuador Vickers 764D Viscount (тіркеу нөмірі HC-BEM) ұшағы, нашар ауа-райы жағдайында Эквадордағы Куэнка қаласының жанындағы төбеге құлап, бортындағы 24 адамның барлығы қаза тапты.

Ең қауіпті апат

1977 жылы 27 наурызда Тенерифе әуежайындағы апат авиация тарихындағы ең ауыр оқиға болып саналады және 1977 жылды авиация үшін шешуші жыл етіп белгіледі. Испанияның Тенерифе аралындағы Лос-Родеос әуежайының ұшу-қону жолағында қатты тұманды күйде екі Boeing 747 ұшағы соқтығысып, 583 адам қаза тапты. Бұл көрсеткіш барлық алдыңғы апаттардан әлдеқайда жоғары болды және қазірге дейін ешқандай апат осы көрсеткішті асырған жоқ. Оның ішінде KLM 4805 рейсіндегі 248 жолаушының барлығы, пилоты рұқсатсыз ұшып кеткендіктен апаттың басты себебін жасады, сондай-ақ Pan Am 1736 рейсіндегі 396 жолаушының 335-і қаза тапты. Бұл апат тарихтағы ең әйгілі апаттардың бірі саналады және одан кейінгі жылдары авиация тарихын және оқу бағдарламаларын өзгертіп, жаңарып құруға ықпал етті. Ал 1977 жылғы басқа да апаттардың саны, оған дейін және одан кейін болған жылдармен салыстырғанда аздау болды.