Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы

Helichrysum (/h//ɛ//l//ᵻ/'/k//r//aɪ//s//əm/) туысы күнбағыс тұқымдасына (Asteraceae) жататын шамамен 600 гүлді өсімдік түрінен тұрады. Типтік түрі – Helichrysum orientale. Олар көбінесе мәңгілік гүл, иммортель және құрғақ гүл деп аталады. Атауы ежелгі грек тіліндегі ἥλιος (helios, күн) және χρῡσός (chrysos, алтын) сөздерінен шыққан. Африкада (Оңтүстік Африкада 244 түрі бар), Мадагаскарда, Австралия және Еуразияда таралған. Өсімдіктер бір жылдық, көп жылдық шөптесін немесе бұталар болуы мүмкін. Биіктігі әртүрлі. Бұл туыс бұрын «қоқыс себеті» таксоны болып саналған, көптеген түрлері кішірек туыстарға қайта жіктелді, оның ішінде ең танымалдары – Everlastings, қазір Xerochrysum туысына кіреді. Жапырақтары сопақтан сүйірге дейін болады. Екі жағынан да жалпақ және түкті. Паппустың қылдары кедір-бұдыр, тікенекті немесе қауырсын тәрізді. Гүлдің негізі (гүл басының түбі) көбінесе тегіс, жиектері тігілген немесе ұя тәрізді болып келеді, сондай-ақ дала гүлдеріне ұқсайды. Олар көк түстен басқа барлық түстерде кездесе алады. Көптеген гүлшоғырлары бар, көбінесе жалпақ сыртқы жағына жиналған шатыршалар немесе масақшалар түзеді. Гүлдің төменгі жағында бездік түктер орналасқан. Helichrysum түрлерінің личинкаларымен кейбір Lepidoptera түрлері қоректенеді, оның ішінде жапырақ кеншілері Bucculatrix gnaphaliella (тек Helichrysum arenarium-мен қоректенеді) және Bucculatrix helichrysella (тек H. italicum-мен қоректенеді), сондай-ақ Coleophora қоршауыштары C. caelebipennella, C. gnaphalii (тек H. arenarium-мен қоректенеді) және C. helichrysiella (тек H. italicum-мен қоректенеді).

Түрлер

Хиллиард (1983) бұл үлкен және әртүрлі тұқымдасты 30 морфологиялық топқа бөлді. Бірақ бұл тұқым әлі де даулы болып қала береді және көптеген мамандар оны жасалма тұқым деп санайды. Бұл ірі полиморфты және, мүмкін, полифилетикалық тұқымдастың таксономиясы күрделі және әзірге толыққанды шешілмеген. 1991 жылы Австралияның бірнеше түрі, мысалы H. acuminatum және H. bracteatum, Xerochrysum туысына қайта жіктелді, сәйкесінше X. subundulatum және X. bracteatum болып. 1989 жылы Helichrysum тұқымдасының дұрыс жіктелмеген түрлері Syncarpha туысына қайта жіктелді. Pseudognaphalium, Anaphalis, Achyrocline және Humeocline түрлеріне кіретін түрлер, ықтималды, Helichrysum тұқымдасымен бір туыс. Австралиялық түрлер де Chrysocephalum туысына қайта жіктелді, оның ішінде Chrysocephalum semipapposum және Chrysocephalum apiculatum түрлері де бар.

Қолданылуы

Бірнеше түрі әсемдік үшін өсіріледі, сондай-ақ кептірілген гүлдерге қолданылады. Жас кезінде кесіліп, кептірілгенде гүлдер мен сабақтары өз түсі мен пішінін ұзақ сақтайды. Helichrysum italicum (синонимі Helichrysum angustifolium) бумен дистилляцияланып, сары-қызыл эфир майын береді, ол ерекше хош иісімен танымал – шөпті, тәтті және балға ұқсас иіс етеді. Angustifolium деген сөз "тар жапырақты" дегенді білдіреді. Оны көбінесе augustifolium деп қате жазады.