Кіріспе
Медициналық мақсатта кіндікке енгізілетін құрылғы
Пессарий – бұл құрылымдық және фармацевтикалық мақсаттар үшін кіндікке енгізілетін протездік құрылғы. Ол көбінесе стрестік несеп ұстамауды емдеу үшін, несептің ағып кетуін тоқтату үшін және жамбас мүшелерінің пролапсын емдеу үшін, жамбас аймағындағы мүшелердің орналасуын сақтау үшін қолданылады. Сондай-ақ, оны кіндікке дәрі-дәрмектерді жергілікті түрде енгізу үшін немесе контрацепция әдісі ретінде қолдануға болады. Пессарийлер әр түрлі пішінде және өлшемде болады, сондықтан кез-келген асқынуларды болдырмау үшін оларды денсаулық сақтау мамандарымен бірге орнату маңызды. Егер пессарийлер дұрыс өлшенбесе немесе оларды үнемі күтіп тұрмаса, кейбір жанама әсерлер пайда болуы мүмкін, бірақ тиісті күтіммен пессарийлер жалпы алғанда қауіпсіз және жақсы шыдайды. "Пессарий" термині ежелгі грек тіліндегі "пессос" сөзінен алынған, бұл ойын үшін қолданылатын дөңгелек тасты білдіреді. Тіпті грек медицинасының ең көне көшірмесі Гиппократ антында дәрігерлер ешқашан баласын түсік жасату үшін қолдануға болмайтын құрал беруге болмайды деп жазылған: "Сонымен қатар, мен әйелге түсік жасату үшін пессарий бермеймін". Ең алғашқы пессарийлер табиғи өнімдер болған. Мысалы, грек дәрігерлері Гиппократ пен Соран жамбас мүшелерінің құрғақ болуын емдеу үшін кіндікке аққудың жартысын салып, оны кіндікке енгізгенін сипаттаған. Белгілер мен симптомдардың қатарына жамбас аймағындағы қысымды сезіну, белдің төменгі жағындағы ауыру, жыныстық қатынас кезіндегі ауыру, несепті ұстамау, бірдеңе орынсыз болып көрінуі, іш қату немесе кіндіктен қан кету жатады. Қысым сфинктер бұлшықеттерін ашады, ол әдетте несептің ағып кетуін болдырмауға көмектеседі. Стрестік несеп ұстамау – әсіресе әйелдерде жиі кездесетін медициналық проблема, өйткені бұл жағдай өмірінің белгілі бір кезеңінде 3 әйелдің 1-інде кездеседі.
Басқа
Песиарлардың тағы бірнеше қолданылуы бар: жатырдың қалыптан тыс орналасуы, мерзімінен бұрын босанудың алдын алу және жатыр мойнының жеткіліксіздігі. Жүктіліктің басында жатыр өз орнынан жылғалы, бұл ауырсынуға, сондай-ақ тік ішек және несеп жолдарының жұмысында бұзылуларға алып келуі мүмкін. Мұндай жағдай мерзімінен бұрын босануға немесе тікелей түсікке соқтыруы мүмкін. Песиарлар жатыр мойнының дұрыс орналасуын қамтамасыз етуге көмектеседі, осылайша жүктіліктің сәтті аяқталу мүмкіндігін арттырады.
Терапиялық пессарийлер
Терапиялық пессарий – диафрагманың сыртқы сақинасына ұқсас медициналық құрылғы. Терапиялық пессарийлер жатырды, қынды, көк қуықты немесе тік ішекті қолдау үшін пайдаланылады. Ол жатырдың, қын қабырғасының (қын қуысының), көкбездің (цистоцеле), тік ішектің (ректоцеле) немесе жіңішке ішектің (энтероцеле) түсуін емдеу үшін қолданылады. Сондай-ақ, ол стресстік несеп ұстамауды емдеуге де қолданылады. Пессарийлердің түрлі түрлері бар, бірақ олардың көпшілігі силиконнан жасалған – зиянсыз және берік материал. Пессарийлер негізінен екі түрге бөлінеді: қолдау пессарийлері және кеңістікті толтыратын пессарийлер.
Тірек-пессарий
Елқасы бар пессарийлер тіреу түріне жатады.
Леверлік пессарий
Ходж пессарийлері – рычаг пессарийлерінің бір түрі. Олар жеңіл цистоцеле және стресс-инконтиненция жағдайында қолданылуы мүмкін болғанымен, көбінесе қолданылмайды. Смит және Риссер пессарийлері – рычагтың басқа түрлері, олар пішін жағынан ерекшеленеді. Пессарийлер сондай-ақ, күтілетін босану мерзімі өткен немесе жарықша қабығы ерте жарылған әйелдерде босануды қозғау үшін де ұқсас жолмен қолданылуы мүмкін. Мұндай пессарийлерде жатын мойнының босаңсуын және жатыр жиырылуын күшейту үшін көбінесе простагландиндер қолданылады. Ежелгі римдік жазушы Плинийдің айтуынша, ежелгі заманда пессарийлерді бала тууды шектеу үшін пайдаланған.
Оклюзивті пессарийлер
Оклюзивті пессарийлер ең көп қолданылатыны контрацепция үшін. Контрацепциялық қақпақ деп те аталатын олар, диафрагма сияқты, жатыр мойны арқылы сперманың жатырға өтуіне тосқауыл қоятын кедергілі контрацепция түрі ретінде жұмыс істейді. Қақпақты жүктіліктің алдын алу үшін спермицидпен бірге қолдану қажет. Дұрыс қолданғанда қақпақтың тиімділігі 92–96% деп есептеледі. Бұл қақпақтарды қайта пайдалануға болады, бірақ олар әртүрлі өлшемдерде шығарылады. Осы контрацепция түрін қолдануды жоспарлаған әрбір адамға, дұрыс өлшемді анықтау үшін тәжірибелі медицина қызметкеріне қаралу ұсынылады.
Сабақ пісіруші
Сабақ пессарийі – жабылатын пессарийдің бір түрі, жатыр мойны қақпағының алғашқы нұсқасы. Дөңгелек пішіндес, жатыр мойнының үстін жабады, ал орталық таяқша немесе "сабақ" жатырдың сыртқы тесігі арқылы, сондай-ақ жатыр мойны каналы немесе осы тесік арқылы кіріп, оны орнында ұстап тұратын еді.
Жағымсыз әсерлері мен асқынулары
Пессарийлерді дұрыс қолданғанда, олар таз мүшелерінің түсуіне немесе стресстік несеп ұстамауына жақсы көтеріледі. Дегенмен, пессарийлер – бұл қынапқа енгізілетін шетелдік құрылғы, сондықтан жанама әсерлер болуы мүмкін. Ең көп кездесетін жанама әсерлерге қынаптан шығатын бөлінділер мен иіс кіреді. Бұл белгілерді тиісті дәрілермен емдеуге болады. Ауыррақ жанама әсерлерге қынап пен тік ішек арасында немесе қынап пен несеп көпіршігі арасында фистула пайда болуы, сондай-ақ қынап қабырғасының эрозиясы немесе жұқаруы жатады. Өздеріне сәйкес келмейтін пессарийлерді қолданатын адамдарда жатыр мойны мен жатырдың қынап ашылуы арқылы ішке қарай түсуі мүмкін. Бұл жатыр мойны мен жатырдағы тіндердің некрозына алып келуі мүмкін. Мұндай жанама әсерлердің алдын алу үшін, пациенттерге пессарийді дұрыс орнату және олардың дұрыс өлшемдегі пессарийді пайдалануын және басқа да асқынулардың болмауын қамтамасыз ету үшін денсаулық сақтау мамандарымен жүйелі тексеруден өту қажет. Сонымен қатар, қынап қабырғаларының жұқару қаупі жоғары әйелдерге эрозияның алдын алу және осы асқынулардың алдын алу үшін эстроген тағайындалуы мүмкін. Егер пессарийлерді дұрыс қолданбаса немесе оларды мерзімді түрде күтіп ұстамаса, одан да ауыр асқынулар пайда болуы мүмкін. Мысалы, пессарий қынапқа кіріп, оны алып тастау қиынға соғуы мүмкін. Эстроген қынап қабырғаларының қабынуын азайтады және қынап қабындағы тері жасушаларының жетілуіне көмектеседі, сондықтан эстрогенді крем қолдану пессарийді оңайырақ алып тастауға мүмкіндік береді. Сирек жағдайларда пессарийді хирургиялық жолмен алып тастау қажет болуы мүмкін. Асқынулардың алдын алу үшін, егер пациентте осы терапиялық әдістен бас тартуға негіз болатын жағдайлар болса, пессарийлерді қолдануға болмайды. Пессарийді қолдануға қарсы көрсетілімдерге жамбас немесе қынаптың қазіргі инфекциялары, сондай-ақ пессарий материалына (силикон немесе латекс болуы мүмкін) аллергия жатады. Сонымен қатар, егер адам өз пессарийін дұрыс күтіп ұстауға шамасы келмесе, оны орнатуға болмайды.