Кіріспе

Зәр шығару жолын сыртқы зәр шығару тесігіне жалғастыратын түтік. Зәр шығару жолы (уретра) – сүтқоректілердің зәр шығару қуысын (несеп көпіршігін) сыртқы зәр шығару тесігіне (құбыршыққа) жалғастыратын түтік. Плаценталық сүтқоректілерде еркектер мен әйелдер зәр шығару кезінде несепті уретра арқылы шығарады, бірақ еркектер эякуляция кезінде сперманы да уретра арқылы шығарады. Сыртқы зәр шығару сфинктері – қасақана несеп шығаруды бақылауға мүмкіндік беретін жолақты бұлшықет. Ішкі сфинктер – зәр шығару қуысының мойны мен уретраның қабырғасын құрайтын ерікті емес тегіс бұлшықеттерден тұрады және автономды жүйке жүйесінің симпатикалық бөлімінен жүйкеленеді. Ішкі сфинктер еркектерде де, әйелдерде де болады.

Құрылымы

Несеп жолы – несеп көпіршігін сыртқы несеп жолының ашылуымен байланыстыратын талшықты және бұлшықетті түтік. Оның ұзындығы жынысқа қарай өзгеше болады, себебі ол еркектерде пенистен өтеді.

Әйелдер

Әйелдерде несеп жолының ұзындығы шамамен 4 см-дей, ол клитор мен қынаптың арасынан денеден шығып, ішкі несеп жолының саңылауынан сыртқы несеп жолының саңылауына дейін созылады. Несеп жолының саңылауы (меатус) клитордан төмен орналасқан. Ол симфиздің артында, жамбас сүйегінің алдыңғы қабырғасына енген күйде орналасқан, ал бағыты төмен және алға қарай көлбеу; ол сәл иіліп, қисықтығы алға қарай бағытталған. Несеп жолының проксимальді екі бөлігінің бірі өтпелі эпителиймен, ал дистальді бөлігінің бірі қабатты жалпақ эпителиймен қапталған. Зәр-жыныс диафрагмасының жоғарғы және төменгі қабықтары арасында әйелдердің несеп жолы несеп жолы сфинктерімен қоршалған.

Микроанатомия

Несеп жолының қабырғасын жабатын жасушалар (эпителий) несеп қуығынан шыға беретін жерде көшу жасушалары ретінде басталады. Бұл жасушалар несеп жолының ішкі мазмұнымен қысылғанда пішінін өзгерте алатын, жазық немесе кубоидты жасушалардың өзгермелі қабаттарынан тұрады. Несеп жолының бойымен қозғалғанда, жалған қабатталған бағаналы және қабатталған бағаналы эпителийлер кездеседі. Урогенитальды синус үш бөлікке бөлінеді, оның ортаңғы бөлігі несеп жолын құрайды; ең үлкен бөлігі – жоғарғы бөлігі, ол несеп қуығына айналады, ал төменгі бөлігі эмбрионның биологиялық жынысына қарай өзгеріске ұшырайды.

Эякуляция

Ер адамның зәр жолы оргазм кезінде сперманың өту арнасы болып табылады.

Клиникалық маңызы

Зәр жолының қабынуы – уретрит, ол көбінесе іріңді зәр шығаруға себеп болады. Зәр жолының қабығында да қатерлі ісік пайда болуы мүмкін. Ісік болған жағдайда, зардап шеккен адамдағы ең көп кездесетін симптом – зәрде қан болуы; физикалық медициналық тексеру, аурудың соңғы сатыларынан басқа, қалыпты болуы мүмкін. Тарылудың орналасуы мен құрылымын медициналық суреттеу арқылы зерттеуге болады, онда зәр жолына бояу жіберілетін ретроградты уретрограмма жасалады. Қосымша ақпарат алу үшін УДТ, компьютерлік томография және магниттік-резонанстық суреттеу сияқты қосымша суреттеу түрлері де қолданылуы мүмкін. Зәр жолындағы шетелдік денелер сирек кездеседі, бірақ электр сымы сияқты зәр жолына енгізілген шетелдік денелердің нәтижесінде өзін-өзі жарақаттану туралы медициналық жағдайлар туралы хабарламалар бар.

Басқа

Гипоспадия және эписпадия – еркектерде зәр жолының қалыптан тыс даму формалары, онда зәр шығару тесігі (меатус) қанағаттың ұшында орналаспайды (гипоспадияда ол қалыптыдан төмен орналасса, эписпадияда жоғары орналасады). Ауыр хорда жағдайында зәр жолы қанағат пен мүжік арасында дами алады.

Катетеризация

Зәр шығару жолы арқылы катетер енгізіліп, көкбауырдан зәрді шығаруға болады, мұны тұрақты зәр катетері дейді; немесе, зәр шығару жолын айналып өту үшін катетер тікелей іш қабырғасы арқылы көкбауырға енгізілуі мүмкін, мұны жоғарғы жамбас катетері дейді.

Басқа жануарлар

Монотремаларды қоспағанда, барлық сүтқоректілерде және екі жыныста да несеп жолы негізінен зәрді шығару және бөліп шығару үшін қызмет етеді, ал сүтқоректілерде зәр несеп көпіршігінде жиналады және одан несеп жолы арқылы шығарылады. Бұған қоса, несеп жолының жабылу механизмдері иммуноглобулиндермен бірге микроорганизмдердің дене ішіне енуіне тосқауыл қояды. Қапталымды жануарларда ұрғашысының несеп жолы несеп-жыныс синусына құяды.

Тарих

"Уретра" сөзі ежелгі грек тіліндегі οὐρήθρα – ourḗthrā сөзінен шыққан. "Уро" түбірі зәр шығарумен байланысты, ал оның құрылымы Гиппократ заманында-ақ сипатталған. Дегенмен, сол кезде бұл мүше "уретер" деп аталған. Содан кейін, "уретер" және "уретра" терминдері бір-біріне қатысты бірнеше мың жыл бойы алмастырылып қолданылған. Зәр жолдары және бүйректерден зәрді шығару функциясы біздің заманымыздың II ғасырында Гален тарапынан сипатталған. Бүйрек тастарын жою мақсатында уретраға жасалатын хирургиялық араласулар Аул Корнелий Цельспен біздің заманымыздың I ғасырынан бері сипатталған.