Кіріспе

Өсімдік жасушаларындағы пигменттерді таситын органеллалар. Хромопластар – фотосинтезге қабілетті эукариоттарда пигмент синтезі мен сақталуына жауапты, әртүрлі құрамы бар пластидтер. Барлық басқа пластидтер сияқты, хлоропластар мен лейкопластар да симбиоздық прокариоттардан пайда болған деп саналады. Хлоропластар мен хромопластардағы ДНК бірдей. Электрондық микроскоп арқылы ішкі құрылымдардың болуын, жиілігін және анықталуын зерттеу хромопластарды бес негізгі түрге жіктеуге мүмкіндік берді: шар тәрізді хромопластар, кристалды хромопластар, жіпшелі хромопластар, түтікшелі хромопластар және қабықшалы хромопластар. Кейбір хромопластарды жіктеу оңай болса да, басқалары бірнеше түрдің белгілеріне ие, сондықтан оларды нақты бір түрге жатқызу қиын. Мысалы, помидорларда каротиноидтар, негізінен ликопен кристаллоидтары қабықша тәрізді құрылымдарда жиналады, осыған байланысты оларды кристалды немесе қабықшалы түрге жатқызуға болады.

Зерттеу

Хромопластар кеңінен зерттелмейді және сирек ғылыми зерттеулердің негізгі фокусы болып табылады. Олар көбінесе томат өсімдігі (Solanum lycopersicum) зерттеулерінде маңызды рөл атқарады. Ликопен піскен томат жемісінің қызыл түсіне жауапты, ал гүлдердің сары түсіне ксантофиллдер – виолаксантин мен неоксантин себепті. Каротиноидтардың биосинтезі хромопластар мен хлоропластардың екесінде де жүреді. Томат гүлдерінің хромопластарында каротиноидтар синтезін Psyl, Pds, Lcy b және Cyc b гендері реттейді. Бұл гендер, басқаларымен бірге, органдар мен тіндерде каротиноидтардың түзілуіне жауапты. Мысалы, Lcy e гені жапырақтарда жоғары деңгейде экспрессияланады, нәтижесінде лютеин каротиноиді өндіріледі. Валенсия апельсіні (Citrus sinensis L) – Флорида штатында кеңінен өсірілетін өрістегі апельсин түрі. Қыс айларында Валенсия апельсіні қабығының оңтайлы қызғылт түсіне жетеді, ал көктем мен жазда жасыл түске қайта оралады. Бұрын хромопластар пластидтердің дамуының соңғы кезеңі деп есептелгенмен, 1966 жылы хромопластардың хлоропластарға кері айналуға қабілетті екендігі дәлелденді, осының нәтижесінде апельсиндер жасыл түске енеді.