Кіріспе

Қозғалтқыш құрылымындағы ұғым

Ішкі жану қозғалтқышында, күшпен итермелеу – турбожүктеу немесе супержүктеуді пайдаланып, құбырға түсетін ауаның тығыздығын арттыру болып табылады. Күшпен итермелеусіз жұмыс істейтін қозғалтқыштар табиғи түрде жұмыс істейтін қозғалтқыштар деп жіктеледі.

Шолу

Көбінесе қозғалтқыштың қуатын арттыру үшін күшпен индукция қолданылады. Бұл жану камерасындағы отын-ауа қоспасының массасын арттыру үшін кіретін ауаны қысып жасалады. Атмосфералық қозғалтқыш кіретін ауа қысымының жоғарғы шегі қоршаған ортаның қысымымен тең болады; бірақ күшпен индукцияланған қозғалтқыш "күшейту" (boost) тудырады, яғни ауа қысымы қоршаған ортадан жоғары болады. Ауаның тығыздығы қысыммен бірге артатындықтан, бұл жану камерасына көбірек ауаның енуіне мүмкіндік береді. Теориялық тұрғыдан алғанда, термодинамиканың екінші заңы бойынша бу циклдарының талдауы, жану камерасындағы орташа тиімді қысымды арттыру қозғалтқыштың жылу тиімділігін де арттыратынын көрсетеді. Дегенмен, мұндай факторлар (жану камерасын салқындату, қозғалтқышта детонацияның пайда болуын болдырмау және NOx шығарындыларын шектеу) күшпен индукцияланған қозғалтқыштардың жанар майының тиімділігі әрқашан жоғары болмайтынын білдіреді, әсіресе жоғары өнімділік қозғалтқыштарда.

Дизельді қозғалтқыштар

Төрт тактілі дизельді қозғалтқыштар мәжбүрлі индукцияға өте жақсы бейімделген, себебі тұтылатын ауада отынның болмауы жоғары сығылу қатынастарын алдын ала тұтану қаупісіз пайдалануға мүмкіндік береді. Сондықтан дизельді қозғалтқыштарда турбокомпрессорларды қолдану жиі кездеседі. Екі тактілі дизельді қозғалтқыштардың жұмыс принципі екі тактілі бензинді қозғалтқыштардан едәуір өзгеше және жұмыс істеуі үшін мәжбүрлі индукцияның бір түрі – әдетте, суперкомпрессор қажет.

Биіктіктегі пайдалану

Ауаны қабылдау тығыздығының төмендеуіне атмосфералық тығыздықтың биіктікпен азаюы себеп болады. Сондықтан, мәжбүрлі индукция алғашқыда әуе қозғалтқыштарында қолданылған. 18000 фут (5486 м) биіктікте ауа қысымы теңіз деңгейінен екі есе төмен, яғни мәжбүрлі индукциясыз қозғалтқыш осы биіктікте қуатының жартысынан да азын шығарады. Мәжбүрлі индукция ауаның тығыздығын жасанды түрде арттыру арқылы биік биіктікте қуат жоғалуын азайтуға қолданылады. Турбокомпрессорды пайдаланып қозғалтқыштың теңіз деңгейіндегі қуатын сақтайтын жүйелер "турбонормальданған" жүйелер деп аталады. Әдетте, турбонормальданған жүйе көпқырлы қысымды сақтауға тырысады.

Компрессорлардың түрлері

Ең көп қолданылатын күшпен итермелеу құрылғылары – турбокомпрессорлар және суперкомпрессорлар. Турбокомпрессор өзінің компрессорын шығарынды газдар ағынымен қуатталатын турбина арқылы қозғалтады, ал суперкомпрессор қозғалтқышпен механикалық түрде (әдетте қозғалтқыштың коленвалдық білігінен белбеу арқылы) жұмыс істейді.

Қатысушы технологиялар

Қысылғаннан кейін кіретін ауаның температурасын төмендету үшін көбінесе аралық салқындату қолданылады. Тағы бір, сирек қолданылатын әдіс – су шашу (немесе метанол шашу).