Кіріспе

бұрынғы сайлау округі

Шығыс Фолкленд (lang es) – Оңтүстік Атлантикадағы Фолкленд аралдарының ең үлкен аралы, оның ауданы Фолкленд аралдарының жалпы ауданының 54% құрайды. Арал екі негізгі құрлықтан тұрады, олардың оңтүстік жағы Лафония деп аталады; оны Goose Green елді мекені орналасқан тар құрлық жолағы біріктіреді және ол Фолкленд соғысы кезінде Goose Green шайқасының болған жері. Фолкленд аралдарындағы екі ірі елді мекен – Стэнли және Маунт-Плезант, екеуі де Шығыс Фолклендтің солтүстік жартысында орналасқан, аралдың үштен екі бөлігінің халқы осында шоғырланған.

География

Шығыс Фолкленд, ауданы бар, аралдардың жалпы ауданының жартысынан астам бөлігін құрайды және шамамен бірдей өлшемдегі екі құрлық массасынан тұрады. Аралды Шоисел саунд және Брентон Лох Грантем саунд деп аталатын екі терең фьордқа бөліп өтеді. Оларды оңтүстіктегі Лафонияны Шығыс Фолклендтің солтүстік бөлігімен байланыстыратын кең құрлық аралығы бөліп тұрады. Аралдың жағалауында көптеген кішігірім шығанақтар, иендер және мүйістер бар. Викхэм биіктіктерінің басты жотасы шығыстан батысқа қарай созылады. Жотаның ең биік нүктесі (Фолкленд аралдарындағы ең биік нүкте) – Усборн тауы, оның биіктігі 8 м. Тау жотасынан алыс жерлер көбінесе төменгі, толқынды жазықтардан, жайылым мен батпақтың қоспасынан, көптеген мелкі тұщы сулы көлдерден және аңғарларда ағатын кішкентай өзендерден тұрады. Беркли саунд және Порт-Уильям сияқты екі иен аралдың солтүстік-шығыс шетіне терең бойлап кіріп, кемелерге бекініс орны қызметін атқарады. Керісінше, Лафонияның негізінде мезозой тау жыныстары (құмтастар) жатыр, бұл солтүстіктегі палеозой тау жыныстарынан жас, сондықтан аралдың басқа жерлеріне қарағанда тегіс ландшафтқа ие. Олар қазір жойылып кеткен, бірақ Штат аралында әлі де кездеседі.

Чарльз Дарвин аймақтың фаунасын зерттеген.

Тарих

Шығыс Фолклендтегі алғашқы тұрақты қоныс 1764 жылы Луи де Бугенвильдің Беркли шығанағында Порт-Луисті құруымен басталды. Француз қонысына бірқатар бретондықтар кірді, ал аралдар «Иль Малуин» (Сент-Мало аралдары) деп аталды, кейін «Ильс Мальвинас» деп өзгертілді. Порт-Луис көп жылдар бойы Шығыс Фолклендтің ғана емес, бүкіл архипелагтың басты елді мекені болды және дау тудырды. 1820 жылдың қазан айында полковник Дэвид Джуетт, «Героина» фрегаты дауылда зақымданғаннан кейін аралдарда пана іздеді. Джуетт – Буэнос-Айрес бизнесмені Патрик Линчтің қызметіндегі американдық капер, ол Буэнос-Айрес Жоғарғы директорынан кемеге каперлік лицензия алған еді – Хосе Рондодан. 6 қарашада 1820 жылы ол Порт-Луисте Ривер-Плейттің Біріккен провинцияларының туын көтеріп, Оңтүстік Біріккен провинциялары (кейін Ривер-Плейттің Біріккен провинциялары және ақырында Аргентина) атынан бүкіл архипелагты иеленді. Куәгерлер, мысалы Джеймс Ведделл, осы рәсімнің мақсаты француз кемесіне қатысты құтқару талабын ресмилеу болғанын айтты. 1823 жылы Аргентина Хорхе Пачеко мен Луис Вернетке балық аулау құқығын берді. Олардың аралдарға жасаған алғашқы экспедициясы сәтсіз аяқталды, Пачеко осы істен бас тартты. Вернет 1826 жылы екінші экспедициямен қайтадан тырысты, бірақ Бразилияның Аргентинаны блокадалауы мен жағдайлардың қиындығына байланысты ол да сәтсіз болды. Вернет 1828 жылы Пуэрто-Соледадта қоныс орнатуға қол жеткізді. Екі экспедицияға дейін Вернет Буэнос-Айрестегі британ консулдығына жүгініп, аралдардағы кәсіпорнына рұқсат сұрады. Кейін Вернет консулдыққа жобасы туралы есептер берді және аралдарда тұрақты британдық гарнизон құруды ұсынды. 1829 жылы Вернет Буэнос-Айрес үкіметінен елді мекенді әскери кемемен қолдау көрсетуді сұрады. Өтініш қабылданбады, оның орнына Вернет губернатор болып жарияланды және өз қаражатымен әрекет етуге уәкілеттік алды. Британ консулы бұл жариялауға ресми наразылық білдірді, бірақ жауап келмеді. Вернет британ консулына өзінің мүддесінің таза коммерциялық екенін мәлімдеді және британдықтарды аралдарда тұрақты болуды орнатуға тағы да шақырды. Вернет губернатор болып жарияланған алғашқы адам болды, бірақ қазіргі аргентиналық мәтіндер «Героина» мен «Пачего» капитанларын да «губернаторлар» деп атайды. «Пуэрто-Луис» деп аталған бұл елді мекен тюлендерді аулау базасы және шағын балық аулау порты болды. Кейін Вернет тюлендерді аулауға қатысты монополияны бұзғаны үшін американдық «Харриет» кемесін ұстап алды, бірақ бұл монополия американдық және британдық үкіметтер тарапынан мойындалмады. (Екеуі де Буэнос-Айрестегі консулдары арқылы шектеулерге ресми түрде қарсылық білдірді.) Кемедегі мүлік тәркіленді, ал капитан сотталу үшін Буэнос-Айреске жіберілді. Вернет онымен бірге барды. Аргентинадағы американдық консул Вернеттің әрекеттеріне наразылық білдіріп, АҚШ Фолкленд аралдарына Аргентинаның егемендігін мойындамайтынын мәлімдеді. Американдық консул АҚШ-тың «Лексингтон» кемесін Порто-Луиске жіберіп, тәркіленген мүлікті, сондай-ақ «Супериор» және «Брейквотер» кемелерін қайтарып алды. 1832 жылы «Лексингтон» Пуэрто-Луиске шабуыл жасады, бұл әрекетті кейін Буэнос-Айрестегі американдық елші кешірді, ол Фолкленд аралдарының кез келген билік билігінен бос екенін жариялады. Қазіргі Аргентина американдықтар елді мекенді жойды деп мәлімдейді, бірақ капитан Дунканның журналында тек қана оқ-дәрілерді бұзып, оқ-дәрі қоймасын жойғаны айтылған. Дункан Вернеттің қонысының жеті аға мүшесін пираттық үшін тұтқындады және қоныстан кетуді қалағандарды Монтевидеоға тасымалдауды ұйымдастырды. Халықтың көп бөлігі Вернет аралдардағы жағдай туралы оларды алдады деп, кетуге шешім қабылдады. Осы оқиғалардан кейін Вернет губернатор лауазымынан кетті. Аргентина үкіметі Эстебан Хосе Франсиско Местивьерді губернатор етіп тағайындады және аралдарда жазалау колониясын құруға тырысты. (Местивьер тағайындалуы сол кездегі нормаларға сәйкес келген жалғыз аргентиналық тағайындау болды және ол ресми түрде жарияланды.) Бірақ ол келгеннен кейін көп ұзамай Местивьер өз адамдарымен өлтірілді, ал қоныста хаос орнады. Бұл оқиғалар Ұлыбританияны аралдарға қайта оралуға итермеледі (Фолкленд аралдарында британдық биліктің қайта құрылуына қараңыз (1833)), Аргентинаның әскери қатысуын 1833 жылдың 3 қаңтарында кетуді талап етті (бірақ қоныстың қалған мүшелері қалуға ынталандырылды). «Пуэрто-Луис» «Ансон порты» деп аталды, бірақ француздық қоныстың бастапқы аты Порт-Сен-Луиге сәйкес «Порт-Луис» деп қайта аталды. Ол әскери гарнизон және азаматтық елді мекен болып қалыптасты. Осыдан кейін HMS Beagle кемесінің екінші сапары аралды зерттеді. Шығыс Фолклендтегі екі елді мекеннің – Дарвин мен Фитцройдің аттары Чарльз Дарвин мен Роберт Фитцройдің құрметіне берілген. 1833 жылдың 15 наурызында Дарвин әсерсіздікпен былай жазды:

Франция, Испания және Англия бұл жалаң аралдардың иелігі үшін күрескеннен кейін, олар адамсыз қалды. Буэнос-Айрес үкіметі оларды жеке тұлғаға сатты, бірақ бұрынғы Испания сияқты, оларды жазалау ошағы ретінде пайдаланды. Англия өз құқығын талап етіп, оларды басып алды. Онда қалған ағылшын елшісі өлтірілді. Кейін қолдаусыз британдық офицер жіберілді, ал біз келгенде, оның басқаруында көбінесе қашқан бүлікшілер мен қылмыскерлерден тұратын халық болды. («Бигль саяхаты».) 1836 жылдың қараша айында аралды адмирал Джордж Грей зерттеді, ал 1837 жылы Лоукей зерттеді. Адмирал Грей Шығыс Фолклендті алғаш көргенде былай сипаттады:

Біз күн батқаннан кейін «Джонсон порты» деп аталатын шығанаққа жақындадық. Күндіз бұлтты болғандықтан және ара-арасында жаңбыр жауып тұрғандықтан, бұл аралдар әдетте де қиын болса, алғашқы көрінісінде одан да қиын көрінді, шұңқырлармен тілімделген тік жартастар мен төбелер, ағаштар жоқ және төмендегі бұлттар оларды қыс күнгі Чевиот немесе шотланд даласына ұқсатып берді, ал енді біз осы ендікте мамыр айында болғандықтан, климаттың алғашқы әсері жағымсыз болды, бірақ ауа суық болған жоқ, термометр 63 градусқа жетті, бұл Хауиктегі жаздың температурасы. 1845 жылы Монтевидеодан мал мен тері саудагері Сэмюэл Фишер Лафон, британдық үкіметтен Шығыс Фолклендтің оңтүстік бөлігіне грант алды. Ол 1852 жылдың 1 қаңтарынан бастап он жыл ішінде 10 000 фунт стерлинг төледі және 20 000 фунт стерлинг қосымша төледі, осылайша Лафония деп аталған жартылай аралды, оның барлық жабайы малдарымен бірге сатып алды. 1851 жылы сол жылы жарғы бойынша құрылған Фолкленд аралдары компаниясы Лафониядағы Лафонның үлесі үшін 30 000 фунт стерлинг төледі. Лафон ешқашан аралдарға келген емес. Осы кәсіптің қалған белгілері – Хоуп Плейс маңындағы қиратылыстар мен Дарвиндегі тас қоршау. 1859 жылы Дарвин қаласы құрылды. 19 ғасырдың басынан бері қой шаруашылығына пайдаланылса да, Шығыс Фолкленд 1850 жылдарға дейін мал шаруашылығымен басым болды. 1925 жылы Лафониядағы шығанақ арқылы Боди аспалы көпірі салынды, ол әлемдегі ең оңтүстік көпір деп есептеледі. Ол бүгінгі күнге дейін жаяу жүргіншілерге пайдаланылуда.

1982 жылғы шабуыл және Фолкленд соғысы

1982 жылдың сәуірінде Аргентина Шығыс Фолкленд аралдарына басып кірді. Губернатор Рекс Хант 31 наурызда британ үкіметінен Аргентинаның шабуылдауы мүмкін екені туралы хабардар болды. Хант Фолкленд аралдарын қалай қорғау керектігін талқылау үшін 8901 әскери-теңіз тобының екі аға офицерін Стэнлидегі Үкімет үйіне шақырды. Майор Майк Норман өзінің жоғары дәрежесіне байланысты теңізшілерге жалпы басшылық етті, ал майор Гэри Нотт Ханттың әскери кеңесшісі болды. Барлық күш 68 теңізші және 11 матростан тұрды, бұл гарнизон алмасып жатқандықтан, әдеттегіден көп болатын. Олардың қатарын Фолкленд аралдарының қорғаныс күшінің (FIDF) 25 мүшесі толықтырды. FIDF командирі майор Фил Сомерс ерікті жауынгерлерге телефон станциясы, радиостанция және электр станциясы сияқты маңызды нысандарды күзетуді тапсырды. «Форест» азаматтық жағалау кемесінің командирі Джек Солис Стэнлиден тыс теңізде импровизацияланған радиолокациялық станция ретінде кемесін пайдаланды. Шығыс Фолкленд Фолкленд соғысындағы құрлықтағы шайқастардың көп бөлігі өткен орын болды. Осының салдарынан Шығыс Фолклендтегі «Кэмптің» кейбір аймақтары әлі де миналанған. Қарқынды шайқастар болған аймақтарға Гуз Грин, Сан-Карлос, Лонгдон тауы және Екі бауырлас қыраты кіреді.

Қазіргі күн

Фолкленд соғысынан кейін Ұлыбритания Шығыс Фолкленд аралдарындағы әскери күштерін арттырды. Фолкленд аралдарының үкіметі Стэнлидегі инфрақұрылымды жақсартуға және аралдар ішіндегі көлік жүйесін дамытуға көп инвестиция жасады, көптеген жолдарды қара жолмен жапты. Стэнлидің өсуіне байланысты халық саны артты, бірақ "Камп" аймағында азайды. Аралдардағы жақсартулардың көп бөлігі Шығыс Фолкленд аралдарында жүзеге асты.