Кіріспе

Жиілік санағыш – жиілікті өлшеуге арналған электрондық құрал немесе оның бір бөлігі. Жиілік санағыштар көбінесе периодты электрондық сигналдың секундына қайталанатын тербеліс циклдарының немесе импульстардың санын өлшейді. Мұндай құрал кейде цимометр деп аталады, әсіресе қытайда жасалғандары.

Жұмыс істеу принципі

Жиілік санағыштардың көпшілігі белгілі бір уақыт аралығында болатын оқиғалардың санын жинақтайтын санағышты пайдаланады. Алдын ала белгіленген уақыттан кейін, мысалы, қақпа уақыты (1 секунд), есептегіштегі мән дисплейге көшіріледі және есептегіш нөлге қайта орнатылады. Егер өлшенетін оқиға өзін жеткілікті тұрақтылықпен қайталаса және жиілігі қолданылып жатқан сағат осцилляторынан әлдеқайда төмен болса, өлшеудің ажыратымдылығын алдын ала белгіленген ұзақтықта байқалатын циклдердің санын санаудың орнына толық циклдердің санын өлшеу арқылы едәуір жақсартуға болады (көбінесе кері техника деп аталады). Уақыт сигналдарын беретін ішкі осциллятор уақыт базасы деп аталады және өте дәл калибрленуі керек. Егер есептелетін оқиға электронды түрде болса, құралмен қарапайым байланыс орнату жеткілікті. Санға жарамды болу үшін күрделі сигналдарды кондициялау қажет болуы мүмкін. Жалпы мақсаттағы жиілік санағыштардың көпшілігі кіріс кезінде күшейткіш, сүзгілеу және пішіндеу схемаларын қамтиды. Цифрлік сигналды өңдеу технологиясы, сезімталдық бақылауы және гистерезис – өнімділікті жақсартудың басқа әдістері. Электронды емес басқа да кезеңді оқиғаларды түрлендіру үшін қандай да бір түрдегі түрлендіргіш қажет. Мысалы, жарық сәулесін тоқтату үшін механикалық оқиға жасалуы мүмкін, ал есептегіш алынған импульстерді санауға арналған. Радиожиіліктерге (RF) арналған жиілік санағыштар да кең таралған және төменгі жиілік санағыштармен бірдей принциптер бойынша жұмыс істейді. Көбінесе, олар толып кетпей тұрып, көбірек диапазонды қамтиды. Өте жоғары (микротолқындық) жиіліктер үшін көптеген конструкциялар сигнал жиілігін қалыпты цифрлық схема жұмыс істейтін деңгейге дейін төмендету үшін жоғары жылдамдықты прескалерді қолданады. Мұндай құралдардың дисплейлері осыны ескереді, сондықтан дұрыс мәнді көрсетеді. Микротолқындық жиілік санағыштар қазіргі уақытта 56 ГГц-ке дейінгі жиілікті өлшеуге мүмкіндік береді. Осы жиіліктерден жоғары, өлшенетін сигнал жергілікті осциллятордан келетін сигналмен араластырғышта біріктіріліп, айырмашылық жиілігіндегі сигнал шығарылады, ол тікелей өлшеу үшін жеткілікті төмен.

Дұрыс және ажырату қабілеті

Жиілік санауыштың дәлдігі оның уақыт базасының тұрақтылығына тікелей байланысты. Уақыт базасы өте нәзік, сағат тілі сияқты, және қозғалыс, кедергілер немесе тіпті жасқа байланысты өзгеруі мүмкін, яғни дұрыс "соғуы" тоқтауы мүмкін. Бұл, уақыт базасына сүйенгенде, жиілік өлшемінің нақты мәннен жоғары немесе төмен көрінуіне әкелуі мүмкін. Аспаптар үшін уақыт базасын жасау үшін жоғары дәлдікті тізбектер қолданылады, әдетте, температурасы бақыланатын жабық камерадағы кварц кристаллі осцилляторы қолданылады, бұл "пешке орнатылған кристалл осцилляторы" немесе "кристалл пеші" деп аталады. Ең жоғары дәлдікті өлшемдер үшін GPS-пен синхрондалған рубидий осцилляторы сияқты өте жоғары тұрақтылық осцилляторына қосылған сыртқы жиілік анықтамасы қолданылуы мүмкін. Жиілікті осыншалықты жоғары дәлдікпен білу қажет болмаған жағдайларда, қарапайым осцилляторларды пайдалануға болады. Сонымен қатар, жиілікті кіріктірілген жүйедегі бағдарламалық құралдарда да сол әдістерді қолдану арқылы өлшеуге болады. Мысалы, орталық процессор (CPU) өзінің жұмыс жиілігін өлшеуге мүмкіндік алады, егер оны салыстыру үшін белгілі бір уақыт базасы болса. Дәлдік көбінесе қол жетімді өлшеу ажыратымдылығымен шектеледі. Бір санаудың ажыратымдылығы әдетте уақыт базасы осцилляторының жиілігіне және қақпа уақытына пропорционалды. Жақсырақ ажыратымдылықты шамадан тыс үлгі алу/орташалау сияқты әдістер арқылы алуға болады. Бұған қоса, өлшенетін сигналдың тербелісі (jitter) дәлдікті айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Бұл қатені шамадан тыс үлгі алу/орташалау әдістерімен азайтуға болады.

I/O интерфейстері

I/O интерфейстері пайдаланушыға жиілік санағышқа ақпарат жіберуге және жиілік санағыштан ақпарат алуға мүмкіндік береді. Көбінесе қолданылатын интерфейстерге RS 232, USB, GPIB және Ethernet жатады. Өлшеу нәтижелерін жіберуден басқа, санағыш пайдаланушы белгілеген өлшеу шектері бұзылғанда пайдаланушыларды хабардар ете алады. Көптеген санағыштарды басқару үшін қолданылатын SCPI командалары ортақ. Жаңа жетістік – Ethernet арқылы LAN негізіндегі басқару, графикалық интерфейспен (GUI) толықтай жабдықталған. Бұл бір компьютерге бір немесе бірнеше құралды басқаруға мүмкіндік береді және SCPI командаларын жазу қажеттілігін жояды.