Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес студенттік олимпиадасы – КСРО-да студенттер арасында жыл сайын өткізілетін жарыстар жиынтығы. Әр жылы екі жеке көп кезеңді жарыс өткізілді: жоғары білім беруге (университеттерге) және жалпы білім беруге (7-ден 10/11-сыныптарға дейін). Екі жарыс та бірнеше кезеңнен тұрды, және төменгі кезеңдердің жеңімпаздары келесі кезеңге өтетін. Жеке қатысушылар ғана емес, командалар да марапатталды. Екі олимпиаданың басты айырмашылығы – мектеп олимпиадасы әр сынып үшін жеке бағыттарда өткізілсе, университет олимпиадасы барлық студенттерге арналған.
Soviet Student Olympiad was an annual set of contests for students in the USSR. There were two separate multi round competitions every year: for higher education (universities) and general education (starting from 7th to 10th/11th grade). Both competitions had several rounds, and winners from lower rounds would go to the next round. Not only individual members, but teams were awarded too. The main difference between two Olympiads was that the school one had separate threads for every grade, while the university one was for all students.
Байқау форматы
Екі олимпиада да бірдей форматта өтті. Оқушылар өздерінің орналасқан жерлерін, мысалы, мектептер немесе республикаларды ұсынтатын командалармен келді. Әр сайыстың 2-3 бөлімі болуы мүмкін. Мысалы, физика пәнінен университет олимпиадасының республикалық кезеңі үш бөлімнен тұруы мүмкін: теория, зертханалық жұмыс және компьютерлік модельдеу. Барлық оқушыларға бірдей тапсырмалар берілді. Олар шешімдерді қатаң түрде жеке өзі ойластырып шығарды – командалық жұмысқа рұқсат етілмеді – және содан кейін судьялар бағалады. Команданың ұпайлары жеке қатысушылардың ұпайларының қосындысынан тұрды. Бастапқы кезеңдер бір кезеңнен ғана тұрса, ал келесі кезеңдер бірнеше бөлімнен тұратын бір аптаға созылуы мүмкін.
Both Olympiads had the same format of the contests. Students would come in teams representing their location, e. g. schools or republics. Each contest could have 2 3 parts. For instance, the Republican round of University Olympiads on physics could have three parts: theory, lab and computer modeling. All students were given the same set of problems to solve. They would work on solutions strictly individually no teamwork was allowed and then they were scored by judges. Team scores were simply sum of individual member scores. Earlier rounds could take just one round, while the later rounds could span for a week having several parts.
Шолу
Байқаулар математика, физика, химия, биология және басқа да кеңес мектептерінің көптеген пәндері бойынша өткізілді. Бұл олимпиадалар Кеңес Одағының әкімшілік құрылымына сәйкес бірнеше деңгейде ұйымдастырылды. Олар: мектеп, аудан (район), қала, облыс, республикалық және Бүкілодақтық байқаулар. Бұл жарыстар әр сынып үшін жеке-жеке өткізілді. Пән мен географиялық аймаққа байланысты, олимпиаданың ең жоғары деңгейі математика, физика және химия бойынша Бүкілодақтық болса, кейбір пәндерде облыстық деңгейде тоқтатылды. Мәскеуде белгілі бір кезеңде "Тіл білімі және математика олимпиадалары" (Олимпиада по языкознанию и математике) бірлесіп өткізілді. Әр олимпиададан кейін оның есептері "Ғылым және өмір" (Наука и Жизнь) танымал ғылыми журналында жарияланды. Мәскеуде көптеген басқа да олимпиадалар ұйымдастырылды, оның ішінде пәнаралық "Ломоносов туры". Сонымен қатар, хат арқылы өткізілетін олимпиадалар да болды, оларды газеттер, журналдар мен университеттер ұйымдастырды. Мұндай хат арқылы өткізілетін маңызды олимпиадалардың бірі "Квант" журналының ұйымдастыруымен өткізілді. Оның жеңімпаздары Бүкілодақтық физика-математика олимпиадасының республикалық кезеңіне қатысуға жіберілді. Сондай-ақ, мектептер арасында аудандық, қалалық немесе облыстық деңгейде жүлделер үшін командалық жарыстар ұйымдастырылды. Мәскеу мемлекеттік университеті "Физика күресі" байқауын өткізді. Математикадан қалалар республикалық және Бүкілодақтық деңгейде жүлделер үшін жарысты.
Contests were conducted on many subject of Soviet school curriculum such as Mathematics, Physics, Chemistry, Biology, and others. These Olympiads had several levels based on Soviet Union's administrative structure. These were: School, District (Raion), City, Regional (Oblast), Republican and All Union contests. These competitions were organized separate for every school grade. Depending on the subject and geographical region the highest round of the Olympiads varied from the All Union level in Mathematics, Physics, and Chemistry to the Regional level in some other disciplines. In addition, at certain time Moscow carried out joint "Olympiads in Linguistics and Mathematics" (Олимпиада по языкознанию и математике). After each such Olympiad its problems were printed in the Science and Life (Наука и Жизнь) popular science magazine. There were numerous other Olympiads in Moscow including interdisciplinary "Lomonosov tour". Besides, there were correspondence Olympiads, in particular, Olympiads carried out by some newspapers, journals and universities. One of the important correspondence Olympiads was organized by the Kvant magazine. Its winners were admitted to the Republican round of the All Union Physics and Mathematics Olympiads. Also, there were team contests organized for schools to compete for District, City or Regional honors. There also was a "Physics fight" contest organized by the Moscow State University. In maths, there were contests organized for cities to compete for Republican and All Union honors.
Мектепке бару
Әр мектепте мектеп ішінде жарыс өткізу көзделген. Төрешілер пән мұғалімдері болды. Осы турдың жеңімпаздары келесі турға өз мектептерінен қатысатын болды. Әр сыныптан 3-4 оқушы келесі кезеңге жіберілуі мүмкін. Бұл тур әдетте оқу жылының басында өткізілетін.
Every school was supposed to have a school round competition. Judges were from subject teachers. The winners from this round could compete in the next round, representing their schools. Each grade could send 3 4 students to the next round. This round was usually conducted in the beginning of the school year.
Аудандық (райондық) тур
Бұл кезең "район" деп аталатын әкімшілік бөліністің мектептері үшін өткізілді, яғни үлкен қаланың немесе облыстың құрамындағы район. Райондық кезеңдерді RaiONO (орысша "Райондық халық білімі бөлімі") ұйымдастырды. Қатысушылар командалармен келді, бірақ командалар да, жекелеген қатысушылар да марапатталды және танылды. Жеңімпаздар өз аймақтарын ұсынып, әр сыныптан 3-4 оқушыдан тұратын команда құрды. Әдетте, әр пән бойынша райондық кезеңдер әртүрлі күндері өткізілетін, сондықтан бір оқушы бірнеше пән бойынша сайысқа қатыса алатын. Бұл кезең әдетте оқу жылының бірінші жартысында жүргізілетін.
This round was for schools of the administrative division called "Raion" (district), a district of a larger city or of an oblast. Area rounds were organized by RaiONOs (Russian abbreviation for "District Department of People's Education"). Participants would come in teams, but both teams and individual members were recognized and awarded. The winners form teams representing their areas, consisting of 3 4 students from every grade. Usually, area rounds on each subjects took place in different days, so one student could participate in competitions on several subjects. This round was usually conducted in the first half of the school year.
Қалалық айналма
Бұл кезең ірі қалалардағы студенттерге арналған, онда бірнеше аудан (Район) болған. Алдыңғы кезеңнің жеңімпаздары қатыса алатын. Қалалық кезеңді "ГороНО" ұйымдастырды, яғни, қалалық халық білімі басқармасы. Тағы да жеңімпаздар команда құрып, келесі кезеңге өз қалаларын өкілдік етіп қатысады. Бұл кезеңдегі түрлі пәндер бойынша сынақтар бір күні өткізілді, сондықтан оқушы тек бір пән бойынша ғана қатыса алатын. Демографиялық жағдайға байланысты, кейбір жерлерде бұл кезең өткізілмеген. Бұл кезең әдетте оқу жылының бірінші жартысында өткізілетін.
This round was for students of the big cities, which had several areas (Raions). The winners from the previous round could participate. City round was organized by GorONO, i. e., City Department of People's Education. Again, the winners would form a team and take part in the next round representing their city. This round's contests on different subjects were conducted on the same day, so a student could compete only in one subject. Depending on a demographic situation, in some places this round was skipped. This round was usually conducted in the first half of the school year.
Облыстық тур
Бұл кезең бүкіл облыстың студенттеріне арналған еді. Алдыңғы кезеңнің жеңімпаздары қатыса алды. Облыстық кезеңді ОблОНО, яғни облыстық білім басқармасы ұйымдастырды. Тағы да, жеңімпаздар команда құрып, келесі кезеңге өз облыстарын өкілдік етті. Оларға «Квант» журналының байқауының жеңімпаздары, сондай-ақ өткен жылғы республикалық және Бүкілодақтық олимпиадалардың жеңімпаздары қосылды. Бұл кезең әдетте оқу жылының екінші жартысында өткізілетін.
This round was for students of the whole region (oblast). The winners from the previous round could participate. Regional round was organized by OblONO, i. e. regional council of education. Again, the winners would form a team and take part in the next round representing their region (Oblast). They were joined by the winners of the Kvant magazine competition and of the republican and All Union olympiads of the previous year. This round was usually conducted in the second half of the school year.
Республикалық тур
Бұл кезең маңызды кезең болды, себебі ол Кеңес Одағының 15 республикасының (қазіргі тәуелсіз мемлекеттер) ең үздік оқушыларын анықтады. Алдыңғы кезеңнің жеңімпаздары командалармен және жекелей қатыса алатын болды. Республикалық кезеңді республикалық білім министрліктері ұйымдастырды. Жеңімпаздар команда құрып, келесі кезеңге өз республикаларын өкілдік етіп қатысты. Бұл кезең әдетте оқу жылының екінші жартысында өткізілетін. Ресейде бәйге төрт аймақта бөлек өткізіліп, аймақтық кезең деп аталды. Мәскеу, Ленинград, бірнеше мамандандырылған математика мектептері және көлік министрлігі жүйесіндегі мектептер республикалық деңгейде жарысқа қатыспай, өз командаларын тікелей Бүкілодақтық кезеңге жіберді.
This round was a major round, since it recognized the best students of the 15 Republics of the Soviet Union (which are now independent states). The winners from the previous round could participate in teams and individually. Republican round was organized by Republican Ministries of Education. The winners would form a team and take part in the next round representing their republic. This round was usually conducted in the second half of the school year. In Russia the competition was conducted separately in four zones and was known as the zonal round. Moscow, Leningrad, a few specialized mathematical schools, and the schools of the transportation ministry system did not compete at the republican level and sent their teams directly to the All Union round.
Бүкіл Одақ бойынша
Бұл кезең Кеңес студенттері үшін соңғы кезең болды. Ол әр сыныптағы, әр пән бойынша Кеңес Одағының ең үздік оқушыларын анықтады. Америкада мұндай жарыс ұлттық деңгейде өтетін еді. Алдыңғы кезеңнің жеңімпаздары командалармен және жекелей қатыса алатын болды. Бұл кезеңді Кеңес Одағының Білім министрлігі ұйымдастырды. Әдетте, бұл кезең оқу жылының соңында өткізілетін.
This round was a final round for Soviet students. It recognized the best students of the Soviet Union in each subject for every grade. In America, it would be on a national level. The winners from the previous round could participate in teams and individually. This round was organized by Soviet Ministry of Education. This round was usually conducted at the end of the school year.
Марапаттар
Жеңімпаздар дипломдармен марапатталды. Ақшалай сыйлықтар шағын болды және көбінесе басқа жағдайда қолға түспейтін ғылыми кітаптардан құралды.
The winners were awarded with the diplomas. Material prizes were minor and usually included scientific books that were otherwise difficult to obtain.
Белгілі жеңімпаздары
Владимир Дринфельд, кейіннен кванттық топтарды дамытқаны үшін 1990 жылы Филдс медалімен марапатталған, көптеген адамдар оны Бүкілодақтық математикалық олимпиадалар тарихындағы ең көрнекті "математикалық спортшы" деп санайды. Оның алғашқы ғылыми жарияланымы олимпиадалық есептің жалпылама нұсқасына негізделген. Математикалық олимпиаданың көптеген жеңімпаздары көрнекті математиктер мен физиктер болды. 1970 жылы Хилберттің 10-шы мәселесін шешкен Юрий Матиясевич 1964 жылғы олимпиаданың абсолютті жеңімпазы атанды. Гриша Перельманның да олимпиадалық көрсеткіштері ерекше болды. Осы үш ұлттық олимпиада жеңімпазы Халықаралық математикалық олимпиадаға КСРО құрама командасына ілікті және алтын медальдар жеңіп алды, ал Перельман мен Дринфельд толық ұпай жинады.
Vladimir Drinfeld who was later awarded a 1990 Fields medal for the development of quantum groups is considered by many as the most outstanding "mathematical sportsman" in the history of the All Union Mathematical Olympiads. His first scientific publication was based on a generalization of an Olympic problem. Many other winners of the Mathematical Olympiad became outstanding mathematicians and physicists. Yuri Matiyasevich who solved the 10th Hilbert problem in 1970 was the absolute winner of the 1964 Olympiad. Grisha Perelman also had an exceptional Olympic record. All three of these national olympiad winners were also selected for the USSR team to the International Mathematical Olympiad and obtained gold medals, with Perelman and Drinfeld achieving perfect scores.
Шолу
Конкурстар кеңестік жоғары білім беру бағдарламасына кіретін математика, физика, бағдарламалау сияқты бірнеше пән бойынша өткізілді. Бұл олимпиадалар бірнеше кезеңнен тұрды. Кезеңдер Кеңес Одағының әкімшілік құрылымына сәйкес құрылды. Сондықтан, университет, республикалық және бүкілодақтық кезеңдер болды. Барлық студенттер үшін, оқу курсына қарамастан, бір конкурс өткізілді.
Contests were conducted on several subject of Soviet higher education curriculum such as Math, Physics, Programming. These Olympiads had several rounds. The rounds were formed following Soviet Union's administrative structure. So, there were University, Republican and All Union rounds. There was one contest for all students regardless of their year in the university.
Университет кезеңі
Әрбір университеттің өз жарысы болып өтуі тиіс еді. Төрешілер оқу орнының профессорлық-оқытушылық құрамынан тағайындалды. Осы кезеңнің жеңімпаздары келесі кезеңде өз университетін өкілдік етіп қатыса алатын болды. Бұл кезең әдетте оқу жылының басында өткізілетін.
Every university was supposed to have its own competition. Judges were from faculty staff. The winners from this round could compete in the next round, representing their university. This round was usually conducted in the beginning of the school year.
Республикалық тур
Бұл кезең маңызды кезең болды, өйткені ол әр республиканың үздік студенттерін анықтады. Алдыңғы кезеңнің жеңімпаздары командалармен және жеке қатыса алатын болды. Әр командада онға дейін студент болуға рұқсат етілді. Республикалық кезеңді республикалық білім министрліктері ұйымдастырды. Жеңімпаздар команда құрып, келесі кезеңге өз республикаларын өкілдік етіп қатысады. Бұл кезең әдетте оқу жылының екінші жартысында өткізілетін.
This round was a major round, since it recognized the best university students in each of the republics. The winners from the previous round could participate in teams and individually. Teams had up to a dozen students each. Republican round was organized by Republican Ministries of Education. The winners would form a team and take part in the next round representing their republic. This round was usually conducted in the second half of the school year.
Бүкіл Одақ бойынша
Бұл кезең совет университеттерінің студенттері үшін соңғы кезең болды. Ол әр пән бойынша КСРО-ның ең үздік студенттерін анықтады. Америкада мұндай жарыс ұлттық деңгейде өтетін еді. Алдыңғы кезеңнің жеңімпаздары командалармен және жекелей қатыса алатын болды. Командалар 4-5 мүшеден тұратын. Бұл кезеңді КСРО Білім министрлігі ұйымдастырды. Бұл кезең әдетте келесі оқу жылының басында өткізілетін.
This round was a final round for Soviet university students. It recognized the best students of the Soviet Union in each subject. In America, it would be on a national level. The winners from the previous round could participate in teams and individually. Teams had 4 5 members. This round was organized by Soviet Ministry of Education. This round was usually conducted in the beginning of the next school year.
Марапаттар
Жеңімпаздар дипломдармен және кейбір жағдайларда шағын материалдық сыйлықтармен марапатталды.
The winners were awarded with diplomas and minor material prizes in some cases.
Мәскеу тіл білімі және математика олимпиадалары
Бір қызықты тәжірибе тіл білімі мен математика олимпиадалары болды, онда студенттерге екі көріне бермейтін сала бойынша мәселелерді шешу ұсынылды. Лингвистикадағы мәселелер көбінесе математикадағыдай логикалық ойлауды талап етеді деген пікір айтылды. Олимпиададан кейін мәселелер (және олардың шешімдері) «Ғылым мен өмір» танымал ғылыми журналында жарияланды.
An interesting experiment was olympiads in linguistics and mathematics, at which students were challenged to solve problems in both seemingly non related domains. It was argued that problems in linguistics often require logical reasoning akin to that required in mathematics. After the olympiads, the problems (and solutions) were published in the Science and Life popular science journal.