Кіріспе

Мортон А. Каплан (9 мамыр 1921 жыл - 26 қыркүйек 2017 жыл) – американдық саясаттану ғылымының профессоры, Чикаго университетіндегі зейнеткерліктегі ерекше қызмет көрсеткен профессор. Ол сонымен қатар Халықаралық профессорлар әлемдік бейбітшілік академиясының президенті және 1986 жылдан 2004 жылға дейін World&I журналының бас редакторы болды.

Ерте өмір және білім

Ол Темпл университеті мен Стэнфорд университетінде білім алды және 1951 жылы Колумбия университетінен философия докторы (Ph.D.) дәрежесін алды. Ол Принстон университетінің Халықаралық зерттеулер орталығында және Мінез-құлық ғылымдарының жоғары оқу орталығында стипендиялар алған. Сонымен қатар ол Карнеги саяхатшысы болды.

Академиялық мансап

Оның көптеген кітаптарының ішінде "Ғылым, тіл және адам жағдайы", "Демократиялық қоғамдағы заң" және "Халықаралық саясаттағы жүйе мен процесс" (1957) кітаптары бар, бұл халықаралық қатынастарды ғылыми тұрғыдан зерттеуде маңызды еңбек саналады. Каплан халықаралық қатынастарды зерттеуге жүйелік талдау деп аталатын жаңа аналитикалық құрал енгізді. Оның көзқарасы Джон Роулстың кейбір негізгі әлеуметтік және саяси ережелерді бөліп қарастыруға болатындығы туралы пікірімен қайшы келеді; керісінше, Капланның әділдік туралы баламалы теориясы – бұл принциптік сынақ, әлеуметтік, саяси және моральдық таңдауларды бағалауға арналған шешім қабылдау процедурасы. Ол эгоцентрлік немесе мәдени тұрғыдан тар көзқарастың шектеулерін айналып өтуге тырысады, сонымен қатар үкім шығару үшін жеткілікті контекст ұсынады. Кеннет Э. Боулдинг және Чарльз Киндлбергер Капланның "Халықаралық саясаттағы жүйе мен процесс" кітабына теріс пікір білдірді. Киндлбергер кітапты "оқуға міндетті" деп бағалады және кітаптың басты үлесі – Капланның халықаралық жүйе және билік тепе-теңдігі тақырыбын талқылағаны екенін айтты, бірақ Капланның жұмысы эмпирикалық зерттеуге жарамсыз және ойын теориясын саясат пен қақтығысқа қолдану қиындық тудырады деп сақтықтанушылық білдірді. 1961 жылы Николас де Б. Катценбахпен бірлесіп "Халықаралық құқықтың саяси негіздері" атты кітапты жазды, онда олар былай деп жазды: "Мұндай шектеуші ережелердің (халықаралық құқық) мәні мен шектерін түсіну үшін, оларды халықаралық жүйеде қолдайтын мүдделерді, олардың тиімділігін қамтамасыз ету жолдарын және атқаратын қызметтерін зерттеу қажет. Ғалымдар осылай ғана ережелердің қай салаларда қолданылатынын, тиімді шектеу ретіндегі ережелердің шектерін және нормативтік өзгерістерге ықпал ететін факторларды болжауға мүмкіндік алады. Ол коммунизмді және Кеңес Одағының саясатын сынады. 1979 жылы "Коммунизмнің көп қырлы беттері" атты кітапты шығарды.