Кіріспе

Американдық саясаттанушы (1955 жылы туған)

Стивен Мартин Уолт (2 шілде 1955 жылы туған) – американдық саясаттанушы, қазір Гарвард Кеннеди мектебінде халықаралық қатынастар жөніндегі Роберт және Рене Белфер профессоры қызметін атқарады. Халықаралық қатынастардағы реализм мектебінің өкілі Уолт неореализм теориясына маңызды үлес қосты және қауіптің тепе-теңдігі теориясын жасады. Оның жеке немесе бірлесіп жазған кітаптарының ішінде «Одақтардың пайда болуы», «Революция және соғыс», «Израиль лоббиі және АҚШ сыртқы саясаты» кітаптары бар.

Ерте өмір және білім

Уолт Нью-Мексико штатының Лос-Аламос қаласында дүниеге келген. Оның әкесі физик болған және Лос-Аламос Ұлттық зертханасында жұмыс істеген. Анасы мұғалім болған. Уолт сегіз айлық шамасында отбасы Бей-Ареаға көшіп келді. Уолт Лос-Альтос-Хиллсте өсті. Ол Стэнфорд университетінде бакалаврлық білім алған. Бастапқыда биохимик болу ниетімен химия мамандығын таңдаған, бірақ кейін тарихқа, содан соң халықаралық қатынастарға ауысты.

Басқа кәсіби қызмет

Уолт 2005 жылдың мамыр айында Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2012 жылы Уолт Кеннеди мектебінде Али Абунима және Ив Спенглермен бірге «Бір мемлекеттік шешім» конференциясының панеліне қатысты. Уолт 2013 жылдың сәуірінде Кларк университетінде сөз сөйледі. Ол 2013 жылдың қазан айында Уильям және Мэри колледжінде «АҚШ-тың сыртқы саясаты неге үнемі сәтсіздікке ұшырайды?» деген тақырыпта лекция оқыды. Ол 2013 жылы Кембридж университетінде Ф. Х. Хинсли лекциясын оқыды.

Американың билігі мен мәдениеті

Иракқа қарсы соғыстың 20 жылдығында Уолт ережеге негізделген әлемдік тәртіпті «біз [АҚШ] үлкен рөл атқарған ережелер жиынтығы ретінде сипаттады, және әрине, оларды сақтау бізге ыңғайсыз болғанда бұзуға еркін сезінеміз». 2005 жылы «Америка билігін бағындыру» атты мақаласында Уолт АҚШ-тың «өзінің үстемдік позициясын басқалар үшін қабылданатын етуі керек – әскери күшті азын қолдану арқылы, маңызды одақтастармен ынтымақтастықты арттыру арқылы және ең бастысы, құлап бара жатқан халықаралық беделін қайта жаңарту арқылы» деді. Ол АҚШ-қа «дәстүрлі «жағалаудағы теңгерімдеуші» рөліне оралуды, тек «мүлдем қажет болғанда» ғана араласуды және «әскери қатысуын мүмкіндігінше төмен ұстауды» ұсынды. 2011 жылдың соңында The National Interest журналында жарияланған «Америка дәуірінің аяқталуы» атты мақаласында Уолт Америка әлемдік үстемдік позициясын жоғалтып жатыр деп жазды. 2013 жылы Уолт Норвегияның қорғаныс зерттеулер институтында «Неліктен АҚШ-тың сыртқы саясаты үнемі сәтсіздікке ұшырайды?» деген тақырыпта сөз сөйледі. Институт кейіннен оны «АҚШ сыртқы саясат мекемелерінде белсенді сыртқы саясатқа басымдық беруге бейімділік» және «2001 жылдан бері шағынның өлімінен гөрі, молния соғу ықтималдығы жоғары екенін атап көрсетіп, қауіптерді асыра бағалауға ұмтылыс» деп сипаттады. Ол сондай-ақ АҚШ-тың «дипломатиялық шеберлік пен икемділік» жетіспейтінін айтты және еуропалықтарға «өздері туралы ойлауға және қауіпсіздік мәселелерін шешуде АҚШ-тың басшылығына немесе кеңесіне сүйенбеуге» кеңес берді. Нәтижесінде, ол «АҚШ әлемді басқаруға жеткілікті білікті емес» деген тұжырым жасады. 2013 жылы Уолт «Неліктен американдықтар ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін салық төлеуге дайын, бірақ жақсы мектептер, денсаулық сақтау, жолдар, көпірлер, метро, саябақтар, мұражайлар, кітапханалар және бай және сәтті қоғамның басқа да игіліктері үшін салық төлеуге кедергі келтіреді?» деп сұрады. Оның айтуынша, бұл сұрақ әсіресе «АҚШ тарихтағы ең қауіпсіз мемлекет және соңғы он жылдағы қателіктерін қайталамаса, қауіпсіздігін сақтап қалады» екенін ескергенде қызықты болды.

Еуропа

1998 жылы Уолт «Еуропа мен Американы біртіндеп бөліп жатқан» «терең құрылымдық күштер» туралы жазды. Уолт НАТО-ны сақтап қалу қажеттігін, себебі Еуропа мен Американың мүдделеріне пайдалы болатын төрт маңызды сала бар екенін айтты. Халықаралық терроризмді жеңу; Уолт Еуропа мен АҚШ арасында террористік желілерді басқару және террористік топтарға қаржы ағынын тоқтату үшін ынтымақтастық қажеттігін көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, ол Ресейдің Қырымды аннексиялауынан кейін Украина қарулы күштерін қаруландыру «ұзаққа созылатын және қиратушылыққа толы қақтығысқа әкеледі» деп сенді. Уолттың «Ислам мемлекеті жеңіске жетсе, не істеу керек? Оны қабылдап өмір сүру керек» деген мақаласы 2015 жылдың 10 маусымында «Foreign Policy» журналында жарияланды. Ол Ислам мемлекетінің ұзақ мерзімді әлемдік державаға айналуының ықтимал еместігін 2015 жылдың шілдесінде Center for Inquiry орталығының «Point of Inquiry» подкастында түсіндірді.

Израиль

Уолт, өзінің авторласы Джон Мершаймермен бірге, халықаралық қатынастардың шабуылдаушы неореалистік мектебінің өкілі ретінде, АҚШ-тағы Израиль лоббисін және оның сыртқы саясатқа тигізетін ықпалын сынады. Ол Барак Обаманың Каирде жасаған сөйлесуіндегі принциптерден бас тартып, Израильдің қоныстануын тоқтатуға рұқсат бергені және Голдстоун есебіне қарсы "жақсы үйлестірілген шабуылға" қатысқаны қателік екенін жазды. Вашингтондық Таяу Шығыс саясаты институтының (WINEP) атқарушы директоры Роберт Сатлофф Россты қорғап, Уолттың мақаласын бірнеше күн бұрын жариялаған Foreign Affairs журналында Уолтты сынады. Сатлофф Росстің WINEP-пен байланысының зиянсыз екенін жазды (Росс Джордж Буш әкімшілігі кезеңінде WINEP-тің еңбегі сіңген ғалымы болды, ал Мершаймер мен Уолттың кітабы WINEP-ті АҚШ-тағы Израиль лоббисінің "негізгі құрамының" бірі деп сипаттады) және Уолттың АҚШ бір мезгілде "Израильмен және достық араб және мұсылман мемлекеттерімен стратегиялық серіктестікті дамыта алмайды" деген қате пікірде екенін айтты. Уолт АҚШ-тың Израильдің Батыс жағалаудағы қоныстарын айыптаған Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің қарарына қарсы дауыс бергеніне сын көтерді және бұл дауыс беруді "ақылға сыймас қадам" деп атады, себебі "бұл қарар Линден Джонсоннан бері барлық президенттің ресми саясатына сай келді".

Иран

Уолт Американың Иран саясатын жиі сынап келеді. 2011 жылы Уолт бір сұхбатта АҚШ-та Сауд Арабиясының елшісіне жасалған қастандыққа қатысты Иранның болжамды әрекетіне американдықтардың реакциясы "Иранды қиын жағдайға салуға бағытталған үлкен американдық дипломатиялық күш-жігердің бір бөлігі болуы мүмкін" деді. "Вашингтон Иранның толық капитуляциясын талап етуді жалғастыруда", - деп жазды Уолт 2012 жылдың желтоқсанында. "Иран Америкада тиімді түрде жамандалғандықтан, президент Обама үшін келісімге келу және оны елге жеткізу өте қиын болар еді". 2013 жылдың қарашасында Уолт: "Америкалықтар көбінесе АҚШ-тың, әсіресе басқа мемлекеттермен салыстырғанда қаншалықты қауіпсіз екенін ұмытады", – деді, бұл оның күшіне, ресурстарына және географиялық орналасуына байланысты, сондықтан "көбінесе ұсақ қауіптерді пропорциясыз үлкейтіп көрсетеді. Мысалы, Иранның қорғаныс бюджеті шамамен 10 миллиард доллар, бірақ біз өзімізді Иранның АҚШ-тың өмірлік маңызы бар мүдделеріне өте қауіпті екеніне көндіре аламыз. Сирия, Солтүстік Корея, Муаммар әл-Қаддафидің Ливиясы және басқа да "бұзық мемлекеттер" сияқты екінші деңгейдегі державалар туралы үнемі алаңдау да сондай-ақ". Сондықтан Таяу Шығыста не болса да, "АҚШ жағдайға бейімделіп, жақсы жағдайға түсе алады". Джордж Мейсон университетінің құқық мектебінің профессоры Дэвид Бернштейн 2011 жылы Уолтты Ливия үкіметінен Ливияға сапар үшін қаржы алғаны үшін сынады. Ол Ливияның экономикалық даму кеңесіне сөз сөйлеп, кейін Бернштейн оның сапары туралы "жағымпаздық мақала" деп атаған нәрсені жазды. Бернштейннің айтуынша, "Уолт американдық ішкі "Израиль лоббиі" туралы айқайлағаннан кейін" осылайша "Ливия лоббиінің" бір бөлігіне айналуы ирониялық жағдай. Бернштейн сондай-ақ "АҚШ пен Израиль арасындағы достықты сынаған Уолт өзінің мақаласын "АҚШ пен Ливия конструктивті қарым-қатынасты одан әрі дамытуға және нығайтуға жалғастыра береді" деген үмітпен аяқтауы ирониялық" деп тапты. "Себебі, білесіздер, Израиль Қаддафидің Ливиясынан әлдеқайда жаман". "Стивен Уолт соқыр ма, ақымақ па, әлде үлкен жалғаншы ма?" деген мақаласында New Republic журналының редакторы Мартин Перец Уолтты Ливияны мақтағаны үшін, оны "қырғын орын" деп атағаны үшін және оның диктаторын "цивилизациялы" деп санағаны үшін сынады. Перец Уолттың Ливияға деген көзқарасын, ол бір күнге жетпеген уақыт аралығында барғанмен салыстырды.

Сирия

2013 жылдың тамызында Уолт тіпті егер Сирияның Башар Асады химиялық қару қолданған болса да, АҚШ араласпауы керек деп мәлімдеді. "Өлген адам өлген, оның қалай жасалғаны маңызды емес", - деп жазды Уолт. "Обама бұл мәселе бойынша "қызыл сызық" салғаны үшін және өзінің беделі қауіпте деп ойлағаны үшін шабуыл жасауға құмар болуы мүмкін. Бірақ бір қате қадамды екіншісімен жалғастыру жоғалған беделді қайтаруға көмектеспейді". 2013 жылдың қыркүйегінде Уолт Сирияға соққы беруге қарсы дауыс беруді сұрап, өзінің өкіліне ашық хат жазды. Доктор Йозеф Олмерт "кем дегенде екі айқын қателікті" көрсетті, оның ішінде Уолттың Сирияның бұрыннан күйреген мемлекет екенін және діни араздықтармен тілсіздікке ұшырағанын мойындамауы, "бұл "реалист" либералдардың қабылдауына қиын". Олмерт Уолттың Израильдің барлық Таяу Шығыс қақтығыстарының орталығында екендігіне сенгеніне қарамастан, Израильдің Сирия, Египет, Тунис немесе аймақтағы басқа елдердегі қақтығыстарға қатысы жоқ екенін атап өтті, олар "көбінесе арабтардың тудырған нәрсесі, оларды олардың өзі шешуі керек".

Азия

Уолт оффшорлық теңгерімді Қытаймен күресудің ең тиімді стратегиясы деп санайды. 2011 жылы Уолт Қытайдың Азияда аймақтық гегемония мен кең әсер аймағына қол жеткізуге тырысатынын, бұл АҚШ-тың Батыс жарты шардагы орнымен салыстырылатынын айтты. 2012 жылдың желтоқсан айындағы сұхбатында Уолт: «АҚШ қытай күшін жоғары бағалау арқылы өзіне көмектеспейді. Біз бүгінгі саясатымызды Қытайдың 20-30 жылдан кейін қалай болатынына негіздемеуіміз керек» деді.

Қауіп-қатер тепе-теңдігі теориясы

Уолт қауіп-қатерлердің тепе-теңдігі теориясын жасады, ол қауіп-қатерді жиынтық күш, географиялық жақындық, шабуылға қабілеттілік және агрессивті ниеттер арқылы анықтады. Бұл "күш тепе-теңдігі" теориясының өңделген түрі, оның құрылымын неореалист Кеннет Уолц жетілдірді.

Сноуден ісі

2013 жылдың шілдесінде Уолт Обама Эдвард Сноуденді дереу кешіру керек екенін айтты. "Мырза Сноуденнің ниеттері мақтауға лайық болды: ол өз халқының үкіметінің ауқымы зор, нашар бақыланатын және мүмкін конституцияға қайшы құпия бақылау бағдарламасын жүргізіп жатқанын білуі керек деп сенді. Ол дұрыс айтқан". Уолт тарих, "әдетте, Сноуденді оны қуғынға салғандардан гөрі мейірімдірек бағалайды, және оның есімі бір күні Дэниел Элсберг, Мартин Лютер Кинг, Марк Фелт, Карен Силквуд сияқты принципті қарсылық көрсеткен басқа да батыл адамдармен бірге аталуы мүмкін" деп болжады.

Израиль лоббиі мен АҚШ сыртқы саясаты

2006 жылдың наурызында Джон Миршаймер және Гарвард Кеннеди мектебінің академик деканы Уолт «Израиль лоббиі және АҚШ сыртқы саясаты» атты жұмыс қағазы мен «Израиль лоббиі» атты мақала жариялады. Олар Израиль лоббиін «АҚШ-тың сыртқы саясатын Израильге қанағаттандыратын бағытта ықпал етуге белсенді түрде жұмыс істейтін жеке адамдар мен ұйымдардың кең коалициясы» деп анықтады. Миршаймер мен Уолт: «Израиль лоббиі қалаған нәрсені көбінесе алады» деген пікірді білдірді. Мақалалар, сондай-ақ Уолт пен Миршаймер кейіннен жазған бестселлер кітап әлемдік бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Кристофер Хитченс Уолт пен Миршаймердің «жиһадшылдықпен соғыс ешқашан басталмағанын тілейтін мектептің» өкілдері екенін айтып, «Тілектер оларды мәселенің пайда болуын дұрыс емес сипаттауға әкеп соқты» деген қорытынды жасады. АҚШ-тың бұрынғы елшісі Эдвард Пек есепті сынап, оған қарсы келген «цунами» сияқты жауаптар лоббидің бар екенін дәлелдейді деп жазды. «Екі ел үшін де ұзақ мерзімді салдары мен пайдасы туралы пікірлер әртүрлі, бірақ лоббидің Израиль мүдделеріне қатысты көзқарастары АҚШ-тың Таяу Шығыс саясатының негізіне айналды».

Жеке өмір

Уолт Ребекка Э. Стоунға үйленген, ол 2018 жылғы сайлауда Массачусетс штатының Өкілдер палатасына кандидат болған. Олардың екі баласы бар.