Кіріспе

Фредерик Уильям Гайсберг (1 қаңтар 1873 – 2 қыркүйек 1951) – американдық музыкант, үнтаспаны жазу инженері және граммофон үшін алғашқы классикалық музыка продюсерлерінің бірі. Ол өзі «продюсер» терминін қолданған жоқ және EMI-дің тәрбиеленушісі Уолтер Легге немесе Decca-ның инноваторы Джон Калшоу сияқты импресарио болған жоқ. Гайсберг талант іздеуге және орындаушыларды жаңадан ойлап табылған граммофонға үнтаспаға түсіруге көндіруге баса назар аударды. Гайсберг жас кезінде Америкадағы үнтаспа индустриясында жұмыс істей бастады, ол ерте жазудың пионері болды, сонымен қатар практикалық бүйірлік илемді диск және оған байланысты ойнату құрылғысын, Берлин граммофонын ойлап тапқан Berliner Gram O Phone Company-де фортепианомен сүйемелдеуші ретінде жұмыс істеді. 1898 жылы ол Англиядағы Gramophone Company-ге алғашқы үнтаспаны жазу инженері ретінде қосылды. 1902 жылы ол тенор Энрико Карузоның әндерін жазды және жазбалар сенсация тудырды. 1921 жылға қарай Гайсберг HMV-нің «халықаралық артистер» бөлімінің көркемдік директоры болды. 1925 жылдан кейін ол артистерді басқаруға көңіл бөлді. 1939 жылы ол лауазымынан зейнеткерлікке шықты, бірақ 1940 жылдар бойы индустрияда кеңесші ретінде жұмыс істеді.

Алғашқы жылдар

Гайсберг Вашингтон қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Вильгельм неміс иммигранттарының ұлы болған. Гайсберг Вашингтонда білім алып, Сент-Джонс епископ шіркеуінің хор оқушысы болды. Музыкалық дағдысы жоғары жасөсперім 1890 жылдардың басында жаңадан пайда болған жазу технологиясымен танысып, Америкадағы Berliner Gram-O-Phone компаниясында жұмысқа орналасты. Бірақ, нашар дыбыс сапасы мен қысқа ойнату уақытының кесірінен, жазбалар музыканы қайта өндірудің толыққанды құралы емес, көбінесе қызықты жаңалық ретінде қарастырылды. Осы онжылдықта жазу индустриясындағы алғашқы форматтық соғыс басталды, онда бастапқы цилиндрлік жазбалар бірте-бірте ыңғайлы Berliner дискілерімен ығыстырылды. Гайсберг осы соғыста маңызды рөл атқарды, минутына 78 айналымды стандартты ойнату жылдамдығы ретінде және шелактан дискілер жасаудың стандартты материалы ретінде белгілеуге көмектесті.

Граммофон компаниясы мен HMV

1898 жылы Лондонда «Граммофон» компаниясы құрылды. Бұл кезде Эмиль Берлинердің фортепианомен сүйемелдеушісі және жазуды бақылаушысы болып жұмыс істеген Гайсберг Нью-Йорктен Лондонға «Граммофон» компаниясына алғашқы жазу инженері ретінде қосылу үшін келді. Ол Ливерпульге жазу құралдарымен, 25 долларлық велосипедпен және Берлинерден алған ұсыныстар мен нұсқаулармен жетті. Лондондағы алғашқы жазбаларының арасында Мейден-Лейндегі «Rules» мейрамханасында жұмыс істейтін австралиялық әнші Сирия Ламонте жазған жазбалар болды. Гайсберг 1902 жылдың 11 сәуірінде Миланда тенор Энрико Карузоның алғашқы жазбаларын жасады. Дауыс сол кездегі қарапайым жабдықтарда да жақсы жазылды, және бұл жоба қаржылық және көркемдік тұрғыдан да табысты болды. Бұл сонымен қатар ұзақ және қуантарлық трансатлантикалық келісімге де бастама берді. АҚШ-та жазбалар «Виктор Токинг Машин Компани» лейблімен шығарылды, бұл 1903 жылдың наурызында «Виктордың» жаңа премиум «Red Seal» желісін енгізуге негіз болды. Карузо 1903 жылдың соңында АҚШ-қа көшіп, қалған өмірі бойына «Виктор» үшін ғана жазды. Ұлыбританияда «Граммофон» компаниясының лейблімен және континенталды Еуропада оның көптеген серік компаниялары арқылы шығарылған «Виктор» жазбаларының көптеген түрлері одан да танымал және табысты болды. Карузо өзі айтқандай: «Менің «Виктор» пластинкаларым – менің өмірбаяным». Гайсбергтің інісі Уильям онымен бірге жұмыс істеді. Олар Аделина Патти, Франческо Таманьо, Федор Шаляпин, Бениамино Джигли, Нелли Мельба, Джон МакКормак және Фриц Крейслер сияқты халықаралық жұлдыздарды жазды. Өзінің ізбасарлары Легге мен Колшоудан айырмашылығы, Гайсберг өнершілердің өнер көрсету әдісіне әсер етуді өзінің міндеті деп санамады. Ол ең жақсы орындаушыларды тауып, оларды келісім шарттарына қол қойып, жазу кезінде қол жетімді ең жақсы дыбыспен олардың өнерлерін дискке жазды. Ол әріптесіне әрбір жазу сессиясында мүмкіндігінше көп дыбыстық суреттерді немесе граммофондық (78 айналымды) диск жақтарын жасауды ғана өз міндеті деп есептегенін айтты.

Кейінгі жылдар

1921 жылы Гайсберг жаңа құрылған «халықаралық артистер» бөлімінде HMV-нің көркемдік директоры болды. 1925 жылы электрлік (микрофондық) жазу енгізілгеннен кейін ол продюсерлік қызметтен бас тартып, артистермен және репертуарды басқаруға көшті. 1931 жылы HMV және Columbia компаниялары бірігіп, Electric and Musical Industries (EMI) құрылғаннан кейін де ол көркемдік директор лауазымында қалды. Оның тікелей басшылығымен жасалған жазбалардың ішінде сэр Эдвард Эльгардың симфониялары, концерттері және басқа да маңызды шығармалары бар. Бернард Шоу, BBC және тағы басқалармен бірге Гайсберг Эльгарды үшінші симфония жазуға итермелеуге белсенді қатысты, алайда Эльгар бастапқы эскиздерден ары аяқтай алмады. (Бұл эскиздер кейіннен төрт он жылдықтан соң композитор Энтони Пэйн тарапынан симфониялық формаға келтірілді). Гайсберг HMV-де директорлық қызметке ұсынылғандардан бас тартып, артистер мен компания арасындағы байланыс ретінде қалуды жөн көрді. 1939 жылы 66 жасқа толғанда ол зейнеткерлікке шықты, бірақ EMI-де кеңесші ретінде жұмысын жалғастырып, жазба индустриясына зор ықпал етті. 1940 жылдардың соңында ол 1948 жылы Columbia Records ұсынған ұзақ ойналатын (LP) пластинкалардың пайдасына және 1958 жылы, оның өлімінен кейін енгізілген стереофониялық жазудың пайдасына сөз сөйледі. 1930 жылдардың басындағы оның соңғы жобаларының бірі – Abbey Road Studios классикалық жазбаларға арналған ірі студияны жобалау және құрылысын қадағалау болды. Оның зейнеткерлікке шығуына орай Savoy қонақүйінде банкет берілді. Оған сэр Томас Бичем, Грейси Филдс, Ричард Таубер және Артур Рубинштейн сияқты көрнекті музыканттар қатысты. Гайсберг өмірінің соңына дейін американдық азаматтығын сақтап, өмір бойы отбасы құрмады. Ол 1951 жылы 78 жасында Хэмпстедтегі үйінде қайтыс болды және Батыс Хэмпстедтегі Хэмпстед зиратына жерленді.