Кіріспе

Канберрадағы адам жасаған көл, Австралия. Берли Гриффин көлі – Австралияның астанасы Канберраның орталығында орналасқан жасанды көл. Ол 1963 жылы қала орталығы мен Парламенттік үшбұрыш арасында ағатын Молонгло өзеніне бөгет салынғаннан кейін аяқталды. Көл Канберра қаласын жобалау конкурсында жеңімпаз атанған американдық сәулетші Уолтер Берли Гриффиннің құрметіне аталған. Гриффин көлді көптеген геометриялық мотивтермен жобалаған, осылайша оның жоспарының осьтері аймақтағы табиғи географиялық нысандармен үйлеседі. Алайда, үкіметтік органдар оның бастапқы жоспарларын өзгертті және ол 1920 жылы Австралиядан кеткенге дейін ешқандай маңызды жұмыс аяқталмады. Гриффиннің ұсынысы Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан кейінге шегерілді, және жоспарлау 1950 жылдарға дейін қайта басталмады. Саяси даулар мен басқа ұсыныстарды қарастырғаннан кейін, 1960 жылы Австралия премьер-министрі Роберт Мензистің ынталы қолдауымен қазба жұмыстары басталды. Көпірлер мен бөгеттер аяқталғаннан кейін, бөгеттер 1963 жылдың қыркүйегінде жабылды. Дегенмен, құрғақшылықтың салдарынан көлдегі су деңгейі 1964 жылдың сәуіріне дейін жоспарланған деңгейге жетпеді. Көл 1964 жылдың 17 қазанында ресми түрде ашылды. Көл шамамен қаланың географиялық орталығында орналасқан және Гриффиннің бастапқы жоспарларына сәйкес астананың көрнекті бөлігі болып табылады. Оның жағалауында Ұлттық галерея, Ұлттық мұражай, Ұлттық кітапхана, Австралия Ұлттық университеті және Жоғарғы сот сияқты көптеген маңызды мекемелер салынған, ал Парламент үйі жақын жерде орналасқан. Көбінесе саябақтардан тұратын айналасы, әсіресе жылы айларда демалыс жасайтындар үшін танымал. Көлде жүзу жиі кездеспесе де, ол қайық жүзу, балық аулау және желкендесу сияқты көптеген басқа да іс-шаралар үшін қолданылады. Көлдің ұзындығы және ең кең жеріндегі ені шамамен алғанда, орташа тереңдігі және Скривенер бөгетінің жанындағы максималды тереңдігі шамамен алғанда құрайды. Оның ағыны Скривенер бөгетімен реттеледі, ол 5000 жылда бір рет болатын су тасқынына төтеп беруге арналған. Құрғақшылық кезінде Молонгло өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан Гогонг бөгетінен су жіберу арқылы су деңгейін сақтауға болады.

Құрылыс тарихы

Чарльз Роберт Скривенер (1855–1923) в 1909 году рекомендовал это место для Канберры, которая должна была стать запланированной столицей страны. Одной из причин выбора места была возможность хранения воды «для декоративных целей по разумной цене»; работа Скривенера показала, что топографию можно использовать для создания озера путем затопления. Обзор Скривенера показал серым цветом область, четко представляющую искусственное озеро — подобное тому, что было создано позже, — и четыре возможных места для плотины для его создания. Большинство предложений приняли это к сведению и включили искусственные водоемы. Предложение Гриффина, изобилующее геометрическими узорами, включало концентрические шестиугольные и восьмиугольные улицы, расходящиеся от нескольких радиусов. Его проект озера был в самом сердце города и состоял из Центрального бассейна в форме сегмента круга, Западного и Восточного бассейнов, оба примерно круглые, и Западного и Восточного озера, которые были намного больше и неправильной формы, по обе стороны от системы. Восточное озеро должно было быть выше остальных компонентов. Предложение Гриффина было «грандиозным проектом, но при этом обладало привлекательной простотой и ясностью». Прямой край сегмента круга, формирующего центральный бассейн, был обозначен как водная ось, и он простирался на северо-запад в сторону Черной горы. Муниципальная ось стала местоположением проспекта Конституции, который соединял Сити-Хилл в Гражданском центре и Рыночный центр. Проспекты Коммонвелта и Кингз должны были идти с южной стороны от Капитолийского холма к Сити-Хиллу и Рыночному центру на севере соответственно, и они образовывали западные и восточные края центрального бассейна. Площадь, заключенная тремя проспектами, была известна как Парламентский треугольник и должна была стать центральным элементом работы Гриффина. Он рекомендовал изменить форму озера с очень геометрических форм Гриффина на более органичную, используя одну плотину, в отличие от серии порогов Гриффина. Новый проект включал элементы из нескольких лучших проектных предложений и подвергся широкой критике как уродливый. Новый план озера сохранил три формальных бассейна Гриффина: восточный, центральный и западный, хотя и в более расслабленной форме. Гриффин вступил в переписку с правительством по поводу плана и его альтернатив, и его пригласили в Канберру для обсуждения этого вопроса. Гриффин прибыл в августе 1913 года и был назначен Федеральным директором по проектированию и строительству на три года. Планы снова менялись в последующие годы, но дизайн озера Бурли Гриффин оставался в значительной степени основанным на плане первоначального комитета, основанном на плане 1918 года. В 1920-х годах было предложено уменьшить Западное озеро до ленты воды на основании безопасности от наводнений. Однако отчет Оуэна и Пика 1929 года постановил, что первоначальный проект гидрологически обоснован. И в десятилетие после окончания войны Канберру критиковали за то, что она напоминает деревню, и Канберру часто презрительно описывали как «несколько пригородов в поисках города». В это время река Молонгло протекала через пойму, с лишь небольшой частью воды, предусмотренной планом Гриффина. Центр его столицы состоял в основном из сельскохозяйственных угодий, с небольшими поселениями — в основном деревянными, временными и спонтанными — по обе стороны. Мало что свидетельствовало о том, что Канберра была запланирована, и с момента отъезда Гриффина три десятилетия назад земля не была перемещена. В 1950 году Восточное озеро — самый большой компонент — было ликвидировано по совету Национального комитета по планированию и развитию столицы (NCPDC). Сегодня то, что должно было быть Восточным озером, соответствует пригороду Фишвик. Обоснование заключалось в том, что около 70% сельскохозяйственных угодий будут затоплены, и у Молонгло не будет достаточного количества воды для заполнения озера, которое было 800 метров в ширину и занимало около пятой части первоначальной площади. Сторонники смягченной схемы считали, что это более экономично и позволило бы сохранить землю для развития. Первоначально во время консультационного периода перед внесением изменений возражений было мало. Однако сопротивление сокращению водной площади росло. Некоторые организации жаловались на то, что им не предоставили возможности высказать свое мнение до публикации изменения, и многие политики и главный градостроитель не были проинформированы. Критики горько намекали, что политически влиятельные члены Королевского канберрского гольф-клуба, поле для гольфа которого находилось на месте предполагаемого Западного озера, несут ответственность за изменение политики. Комитет парламента по государственным работам рекомендовал парламенту восстановить Западное озеро, считая состояние национальной столицы позором. Со временем его отношение изменилось от презрения к поддержке ее развития. Он уволил двух министров, ответственных за развитие города, посчитав, что их работа не хватало интенсивности. В 1958 году вновь созданная Национальная комиссия по развитию столицы (NCDC), которая была создана и получила больше полномочий Мензисом после расследования Сената 1955 года, была официально опубликована в октябре 1959 года. NCDC также заблокировала план Департамента общественных работ по строительству моста через озеро по наземной оси между зданием парламента и мемориалом войны вопреки планам Гриффина. Мощный специальный комитет Сената контролировал NCDC, и известный британский архитектор сэр Уильям Холфорд был приглашен для доработки первоначальных планов Гриффина. Он изменил геометрию центрального бассейна так, что он больше не был сегментом круга; он преобразовал южный прямой край в многоугольную форму с тремя краями и вставил залив на северном берегу. Результат был ближе к модифицированному проекту Скривенера несколько десятилетий назад.

Соңғы орналасуы

Көлде су көлемі бар, оның бетінің ауданы құрайды. Оның ұзындығы , ең кең жері , ал жағалауы шақырымды құрайды.

Бёрли Гриффин көлі бастапқыда алты аралдан – үш атаусыз кішкентай арал және үш үлкен, аталған аралдан тұрды. Үлкен аралдардың ішінде Елизавета II аралы Орталық бассейнде, ал Спрингбанк және Спиннекер аралдары Батыс көлінде орналасқан. Ол сонымен қатар Австралия Ұлттық Кариллонының орналасқан жері. Жетінші арал Шығыс бассейндегі Кингстон Форшор дамуының аясында құрылды, онда кең арна қазылып, Кингстон Форшордың ең солтүстік бөлігі аралға айналдырылды.

Құрылыс

1958 жылы инженерлер бөгет салуға қажетті гидрологиялық және құрылымдық талаптарды зерттеді. Деректер негізінде жасалған модельдеу, су тасқыны кезінде су деңгейін теңіз деңгейінен бір метрге дейін сақтауға болатынын көрсетті. 1959 жылдың ақпан айында құрылысты бастауға ресми рұқсат берілді. Жобаның дизайны бойынша ұзаққа созылған саяси тартыстар аяқталғаннан кейін, жобаға сын айту тоқтады. Мензиес көлге қарсылардың "наразылық білдіруін" қатаң айыптады. Ірі жер жұмыстары кезінде кем дегенде бірнеше тонна жоғарғы топырақ қазылып алынды. Ол бірнеше қоғамдық саябақтар мен бақшаларды жарақтандыру үшін жиналды.

Кемелердің келісіне жеткілікті орын қалдыру үшін көлдің барлық түбін кем дегенде алты метр тереңдікке қазуға көңіл бөлінді. Бұған тағы бір себеп – мұндай тереңдікте масалар көбеймейді және шөп өспейді. Қала ландшафтының табиғи түсін сақтау үшін эвкалипт ағаштарына басымдық берілді. Екі көпір де бетон мен болаттан жасалған және екі бағытты қозғалысқа арналған; Комонвелл даңғылының әр бағытында үш жолақ, ал Кингс даңғылында екі жолақ бар. Дәстүрлі шам бағаналарын орнатудың орнына, Кингс-авеню көпірі қолданбаларындағы флуоресцентті шамдар тізбегімен жарықтандырылды, бұл "біріктірілген жарықтандыру" деп аталады. Бұл дизайн сәтті деп танылды, сондықтан ол Комонвелл даңғылы көпірінде де қолданылды. Екі құрылыс та Жарықтандыру Инженерлерінің қоғамынан марапат алды. Кингс-авеню көпірі 1962 жылдың 10 наурызында ашылды. Премьер-министр Мензиес үлкен көрермендер алдында салтанатты тізбекті ашты, содан кейін автокөлік шеруі мен мерекелік процессия көл арқылы өтті. Құрылыс 1960 жылдың қыркүйегінде басталды, ал бөгет 1963 жылдың қыркүйегінде тоқтатылды. Су ағыны су деңгейінде едәуір өзгерістер болмай, қабылдана алады.

Көлді толтыру

Ұзаққа созылған құрғақшылық көлді салу жұмыстарын жеңілдетті. Скривенер бөгетіндегі клапандар 1963 жылдың 20 қыркүйегінде Ішкі істер министрі Гордон Фрит тарапынан жабылды; Мензиз денсаулығының нашарлауына байланысты қатыса алмады. 1964 жылдың 17 қазанында Мензис (қазіргі сэр Роберт) көлдің толтырылуын және бірінші кезеңнің аяқталуын желкенді қайықтардың фондық суретімен ашылу салтанатымен атап өтті. Салтанатты шара әсем фейерверкпен бірге өтті, ал Гриффин көлі бес онжылдық күш-жігердің нәтижесінде ақыры іске асы, құны 5,039,050 австралиялық долларды құрады (1964 жылғы 5039050.0 соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең). Мензис көлдің атын Гриффин есімімен атауды қатыстырып сұрады. Гугонг бөгеті Молонгло өзенінің саласы – Квинбейян өзенінде орналасқан. Гугонг бөгетінің су өткізу қабілеті – .

Кейінгі тарихы мен дамуы

Гриффиннің жобасымен көл қаланың басты назар ортасына айналды. Көлдің алғашқы құрылысы басталғаннан бері өткен 40 жылда ұлттық маңызы бар бірнеше ғимараттар салынды. Үкіметтің саяси жоспарына сәйкес, "көл Канберра қаласының жоспарындағы маңызды бөліктердің бірі ғана емес, сонымен қатар Ұлттық Парламенттік аймақтың тікелей алдында орналасқан". Үкімет үйі, тарихи Бланделл коттеджі – Канберраның құрылысы басталғанға дейін 50 жылдан астам бұрын салынған – және Батыс көлінің оңтүстік және солтүстік жағалауларында салынып аяқталған Австралия Ұлттық университеті, екеуі де су жағасына қол жеткізді. Женевадағыдай) және Регата Пойнттағы скелет глобусы – Кук экспедицияларының жолдарын көрсететін мүсін де орналасқан. 1970 жылдың 25 сәуірінде Елизавета II ескерткішті ресми түрде ашты. Сол рәсімнің бір бөлігі ретінде Елизавета II Елизавета II аралындағы Ұлттық каррилонды ашты, ол британ үкіметі қаланың 50 жылдығына арнап сыйлаған 53 қола қоңыраудан тұрады. Кейіннен, 1960 жылдардың соңынан 1980 жылдардың басына дейін жер осі бойында ұлттық маңызы бар әртүрлі ғимараттар салынды. Ұлттық кітапхана 1968 жылдың сәуір айында осінің батыс жағында ашылды. Жоғары сот пен Ұлттық галереяның құрылысы 1970 жылдардың соңында басталды және ғимараттар 1980 жылдың мамырында және 1982 жылдың қазанында ашылды. Бұл екі ғимарат осінің шығыс жағында орналасқан және әуе көпірімен байланысты. 1988 жылы Капитал төбесінде жаңа Парламент ғимараты салынды, осылайша Парламенттік үшбұрыштағы ең маңызды құрылым аяқталды. 21-ші ғасырдың басында көлдің орналасуы алғаш рет өзгертілді, бұл 1997 жылы жоспарланған Оңтүстік бассейннің оңтүстік жағалауындағы Кингстон Форшоорс жаңарту жобасының нәтижесінде болды. Кингстон ауданындағы көп миллиондық сәнді пәтерлер кешендері салынды, бұл жылжымайтын мүліктің құнын рекордтық деңгейге жеткізді. Дамудың қоршаған ортаға тигізетін әсеріне байланысты туындаған даудан кейін, бұрынғы өнеркәсіптік көл жағалауындағы құрылыс жұмыстары басталды. 2007 жылы көлдің түбінен жерді қайта иелену жұмыстары басталды, мақсаты – гавань құру. 2010 жылдың 21 мамырында қала басшысы және өнер мен мұра министрі Джон Стэнхоуп «Жасырын жарық» деп аталатын шыны мен жарықтан жасалған мұнараны ашты. Оны австралиялық суретші Уоррен Лэнгли салған. 2007 жылы үкімет тарихи Альберт-холлдың айналасындағы аумақты туристік және тамақтану орталығына айналдыру туралы ұсыныс жасады. Бұл жобаға сегіз қабатты ғимаратты салу және қазіргі уақытта мәдени мақсатта пайдаланылып жатқан жағалаудағы жерлерді коммерциялық мақсатта пайдалануға қайта бөлу кіретін. Бұл ұсынысқа қарсы петицияға 3300-ден астам адам қол қойды. Сынаушылардың бірі жобаның бизнеске тым көп бағытталғанын және өнер мен қоғамдық шараларды ескермегенін айтты. 2009 жылы бұл ұсыныс тоқтатылды. Австралия Ұлттық мұражайы мен оңтүстік жағалаудағы Леннокс бақтары арасында иммигранттардың Австралияға қосқан үлесін мойындау мақсатында «Иммигранттар көпірі» деп аталатын жаяу көпірін салу ұсынылды. Ұсынысқа көбінесе жағымсыз пікірлер келіп түсті. Салдарынан жүргізілген сараптамада көпірдің дизайнын қайта қарау немесе оны көлді пайдаланушылардың қажеттіліктерін ескеретін басқа жерге орналастыру ұсынылды. 2010 жылдың наурыз айында бұл ұсыныс тоқтатылды.

Көл жағасындағы демалыс

Бёрли Гриффин көлінің төңірегі өте танымал демалыс аймақтарымен толы. Көлдің жағалауының көп бөлігінде қоғамдық саябақтар орналасқан, онда тегін электрлік барбекю жабдықтары, қоршалған жүзу аймақтары, пикникке арналған үстелдер мен дәретханалар бар. Бұл көрсеткіш қала халқының санымен шамалас. Австралиядағы ең ірі гүл фестивалі – бұл шара қаланың маңызды туристік орталығы болып табылады, және Австралиядағы тағы бір фестиваль осы атауды пайдаланғысы келгендіктен заңдық шаралар қолдану қаупі туды. Ұлттық астананың құрылғанына 100 жыл толуына орай кеңейту жоспарлануда. Батыстағы Уэстон паркі өз ормандығымен және қылқан жапырақты ағаштарымен белгілі, ал Блэк Маунтин түбегі эвкалипт ағаштарымен қоршалған пикникке арналған орын ретінде танымал. Жаңа жыл қарсаңында көл үстінде әдетте фейерверктер көрсетіледі, сондай-ақ 1989 жылдан бері көлде Skyfire деп аталатын ірі шоу өтіп келеді.

Су спорты

Бёрли Гриффин көлі әсемдік үшін ғана емес, сонымен қатар көптеген ойын-сауық шараларына пайдаланылады. Қаноэ, желкенді қайықпен жүзу, аяқпен суға түсу, желқайықпен сырғанау және дракон қайықтары танымал. Су сапасы бойынша жиі көлді жабу себепті жүзу мүмкіндігі соңғы кезде шектеулі, бірақ оған судың салқыны да кедергі келтіреді. Жаз айларында көлде көптеген триатлон және акваатлон жарыстарының, оның ішінде Шри Чинмой триатлон фестивалінің жүзу бөлігі өтеді. Көлде моторлы қайықтарды пайдалануға, әдетте, рұқсат жоқ. Құтқару, оқу, коммерциялық мақсаттар немесе арнайы қызығушылықтар үшін (мысалы, тарихи бумен жүретін қайықтар) моторлы қайықтарды пайдалануға рұқсат алуға болады. Молонгло өзенінің шығыс бөлігіне құяр алдындағы Молонгло ағысының бөлігі су шаңғысы үшін арналған. Бұл шектелген ауданда он моторлы қайық пайдалануға рұқсат етіледі.

Қауіпсіздік

Көлді Австралия Федералды Полициясының су полициясы күзетіп бақылайды. Қауіпсіздік және су сапасының талаптарына байланысты, көл әртүрлі әрекеттер үшін бөлек аймақтарға бөлінген. Шығыс бөлігі жүзу, су шаңғысы сияқты тікелей сумен байланысатын әрекеттерге арналған аймақ ретінде белгіленген. Көк-жасыл балдырлар (дәлірек айтқанда, цианобактериялар) уытты заттарды бөліп шығарады, олар ластанған сумен байланысқа түскен адамдар мен басқа жануарлар үшін зиянды болуы мүмкін. Көл суын ішіп, ойнағаннан кейін бірнеше иттердің денсаулығына зиян келген жағдайлар тіркелді. Судың тұмандылығы жоғары болғандықтан, су да көңілсіз көрінеді; шөгінділер үлкен проблема деп есептелмейді және тек Шығыс бассейнінде ғана маңызды фактор болып табылады, бірақ суды тереңдету қажеттілігі тумайды. Гугонг тоғанының салынуымен бұл мәселе жеңілдеді және ауыр металлдармен ластану қаупі азайды. Дегенмен, сіңіп кету және жер асты суларының ағуы әлі де ластануға себеп болуы мүмкін. Балық популяциясын анықтау үшін жыл сайын мониторинг жүргізіледі. Алтын балық аулау кезінде жиі кездесетін, еуропалық қызыл балық та кең таралған. Сонымен қатар, көлде Мюррей балығы, батыс карп балығы және алтын балық сияқты сирек кездесетін түрлер де бар, сондай-ақ әкелінген алтын балық, Гамбузия, радугалы форель және қоңыр форель де кездеседі. Көл жыл сайын әртүрлі жергілікті және әкелінген түрлермен толтырылады, 1981 жылдан бері жарты миллионнан астам балық босатылды. Көлдің алғаш толтырылғаннан бері балық популяциясы мен балық шаруашылығы әдістерінде көптеген өзгерістер болды. Балық шаруашылығының басты мақсаты – Молонгло өзеніндегі балық қорларын қалпына келтіру, олар тым көп балық аулау, әкелінген түрлер және ортаның жойылуы салдарынан азайды. Мюррей балығы мен алтын балықтың санын арттырудың бір себебі – оларды басқа балықтардың табиғи хищниктері ретінде пайдалану арқылы экожүйені теңгеріске келтіру.

Инженерлік мұра сыйлығы

Көл Австралия инженерлерінің Инженерлік мұрасын тану бағдарламасы аясында Ұлттық инженерлік ескерткіш ретінде тізімделген.