Кіріспе
Энергия бірлігі. Терм (символ, thm) – 100 000 британдық жылу бірлігіне (БТБ) тең жылу энергиясының SI емес бірлігі, шамамен 105 мегаджоуль, 29,3 киловатт-сағат, 25 200 килокалория және 25,2 термия. Бір терм – стандартты температура және қысымда шамамен табиғи газдың энергия мазмұны. Дегенмен, БТБ әлемдік деңгейде стандартизацияланбаған, Еуроодақ, Ұлыбритания және АҚШ-та шамалы түрде өзгеше мәндер бар, осының салдарынан термнің энергия мазмұны да аумаққа қарай өзгеріп отырады. Табиғи газ есептегіштері энергия мазмұнын емес, көлемді өлшейді. Табиғи газдың құрамындағы көмірсутектердің арақатынасына байланысты энергия тығыздығы өзгеретіндіктен, табиғи газ компаниялары қолданылған газ көлемін оның жылу эквивалентіне айналдыру үшін "термиялық коэффициентті" пайдаланады, бұл көбінесе "CCF-ке терм" бірліктерімен көрсетіледі (CCF – 100 куб футтің аббревиатурасы). Этан, пропан немесе бутанның орташадан жоғары концентрациясы термиялық коэффициентті арттырады, ал көмірқышқыл газы немесе азот сияқты жанбайтын қоспалар оны төмендетеді. Газ майының Wobbe индексі кейде бірлік көлемдегі жылу мөлшерін анықтау үшін қолданылады.
The therm (symbol, thm) is a non SI unit of heat energy equal to 100,000 British thermal units (BTU), and approximately 105megajoules, 29.3kilowatt hours, 25,200kilocalories and 25.2thermies. One therm is the energy content of approximately of natural gas at standard temperature and pressure. However, the BTU is not standardised worldwide, with slightly different values in the EU, UK, and United States, meaning that the energy content of the therm also varies by territory. Natural gas meters measure volume and not energy content, and given that the energy density varies with the mix of hydrocarbons in the natural gas, a "therm factor" is used by natural gas companies to convert the volume of gas used to its heat equivalent, usually being expressed in units of "therms per CCF" (CCF is an abbreviation for 100 cubic feet). Higher than average concentration of ethane, propane or butane will increase the therm factor and the inclusion of non flammable impurities, such as carbon dioxide or nitrogen will reduce it. The Wobbe Index of a fuel gas is also sometimes used to quantify the amount of heat per unit volume burnt.
Декатерм
Декатерм немесе декатерм (dth немесе Dth) 10 термге тең, бұл 1 000 000 британдық жылу бірлігі немесе 1,055 ГДж. Бұл 10-ды білдіретін префікс (дека, көбінесе АҚШ-тағы «дека» орфографиясымен) және энергия бірлігі термнің үйлесімі. Шатасу тудыруы мүмкін, себебі «декатерм» префікс «d»-ны 10 рет деп білдіреді, ал метрикалық жүйеде «d» префіксі «деци» яғни оннан бір бөлігін, ал «da» префіксі «дека» яғни 10-ды білдіреді, алайда декатерм үлкен әріппен «D» деп те жазылуы мүмкін. Стандартты жағдайларда өлшенген табиғи газдың энергия мазмұны шамамен бір декатермге тең. Бұл энергия бірлігі негізінен табиғи газды өлшеу үшін қолданылады. Табиғи газ – шамамен 80% метаннан (CH4) тұратын газдар қоспасы, оның жылу сыйымдылығы газ құрамындағы әртүрлі газдарға байланысты шамамен 0,7-ден 0,8-ге дейін өзгереді. Жылу сыйымдылығы бір декатермге тең табиғи газдың көлемі шамамен құрайды. Жануға қабілетсіз көмірқышқыл газы (CO2) табиғи газдың жылу сыйымдылығын төмендетеді. Этан (C2H6), пропан (C3H8) және бутан (C4H10) сияқты ауыр көмірсутектер оның жылу сыйымдылығын арттырады. Тұтынушылар табиғи газды сатып алғанда, іс жүзінде жылу сатып алады, сондықтан газ тарату компаниялары көлем бойынша есептегенде, осыған байланысты бағаларын үнемі түзетуге мәжбүр. Табиғи газ құбырын басқаратын «Texas Eastern Transmission Corporation» компаниясы 1972 жыл шамасында декатерм бірлігін қолдана бастады. Есеп айырысуды жеңілдету үшін «Texas Eastern» қызметкерлері декатерм терминін ойлап тапты және тұтынушыларға жеткізілген газды декатермдермен өлшеу және есептеу үшін калориметрлерді пайдалануды ұсынды. Бұл әрбір тұтынушыға бір доллар үшін бірдей жылу мөлшері түсуін қамтамасыз ету үшін 1000 куб футтқа бағаны үнемі түзету қажеттігін жояды. 1973 жылы жаңа есеп айырысу тәртібін және бағаларды көрсететін келісімге қол қойылды. Сол жылдың соңында Федералдық энергетикалық реттеу комиссиясы (Federal Power Commission) келісімді және декатермдерді пайдаланатын жаңа тарифті бекіту туралы бұйрық шығарды. Басқа газ тарату компаниялары да осы процесті қолдана бастады. Түзетулер қажет болғанына қарамастан, көптеген компаниялар табиғи газды өлшеу және есептеу үшін декатерм емес, куб футт пайдалануды жалғастыруда.
Қолданылуы
1999 жылдан бастап Ұлыбритания ережелері термоны джоульмен алмастыру үшін өзгертілді, ал табиғи газ көбінесе туынды бірлік – киловатт-сағатпен бөлшек саудада сатылады. Бұл ретте, Ұлыбританияның газдың көтерме сауда нарығында термо қолданылады. АҚШ-та табиғи газ көбінесе CCF (жүздеген куб футы) немесе термо бірліктерімен есептеледі.
Көміртегі көздері
EPA мәліметтері бойынша, табиғи газдың бір термасын жағу орташа есеппен көмірқышқыл газын бөліп шығарады.