Кіріспе

Электрлік орындықтарға берілген лақап аттардың бірі – Old Sparky. Арканзас, Коннектикут, Флорида, Джорджия, Иллинойс, Кентукки, Небраска, Нью-Йорк, Огайо, Оклахома, Оңтүстік Каролина, Техас, Вирджиния және Батыс Вирджиния штаттарындағы электрлік орындықтар осылай аталған. Ал "Old Smokey" лақап аты Нью-Джерси, Пенсильвания және Теннеси штаттарында қолданылған. "Old Sparky" кейде электрлік орындықтарды жалпылама атау үшін де қолданылады, нақты бір штатты емес.

Коннектикут штаты

Коннектикут штаты 1995 жылы өлім жазасын орындаудың жалғыз тәсілі ретінде укол арқылы өлімге кесуді заңдастырды. Электр тогы арқылы соңғы рет атқарылған адам 1960 жылдың мамыр айында Джозеф "Mad Dog" Таборский болды. Коннектикут штатының "Олд Спарки" 1962 жылы Уэзерсфилдтен Сомерс қаласындағы Солтүстік түзету мекемесіне көшірілгеннен бері сынақтан өтпеді, түрме әкімшілігі түрменің электр жүйесі оны қолдауға шамасы жетпейді деп мәлімдейді.

Флорида

Флорида штатында 1924 жылдан 2000 жылға дейін электр орындығы ғана өлім жазасын орындау құралы болды. Содан кейін АҚШ Жоғарғы Сотының қысымымен Флорида штатының заң шығарушы органы өлім жазасын инъекциялауды заңмен бекітті. 1999 жылдан бері бұл тәсілмен ешкім жазаланбағанмен, Флорида штатының өлім жазасына кесілген сотталғандар өздерінің тілегі бойынша электр тогымен өлімге кесілуі мүмкін. Қазіргі уақытта ол Старк қаласының шетінде орналасқан Флорида штатының түрмесінде орналасқан. 1990 жылдары ол жиі бұзылулармен танымал болды, атап айтқанда Джесси Таферо (4 мамыр 1990 ж.), Педро Медина (25 наурыз 1997 ж.) және Аллен Ли Дэвис (8 шілде 1999 ж.) істерінде. Хабарлауынша, Тафероның басынан 15 сантиметрлік, ал Мединаның басынан 30 сантиметрлік от шықты, бұл электр орындығын пайдалану "адамгершіліксіз және қатал жаза" болып табылады ма деген сұрақ тудырды. Мединаның жазасын орындағаннан кейін Флориданың бас прокуроры Боб Баттерворт: "Егер кісі өлтіруге ниеттенгендер болса, олар Флорида штатында оны жасамағандары жөн, себебі бізде электр орындығымен мәселе болуы мүмкін" деді. Тергеушілер бұл мәселенің себебін анықтай алмады. 1999 жылдың басында Дэвистің дене бітіміне сәйкес етіп ағаш орындық жаңасымен ауыстырылды. Электрлік компоненттер бұрынғыдай қалды. Сотталғанның басы мен электродтың арасында дұрыс байланыс орнату үшін тұзды суға малынған губка қажет болды. Таферо оқиғасында табиғи губка синтетикалық губкамен ауыстырылды, ол жаза орындалу кезінде тұтанып кетті. Медина оқиғасында түрме қызметкерлері губканы тұзды суға тиісті түрде малып, дайындамағандықтан ол да өртеніп кетті. Дэвистің жазасын орындағаннан кейін ұсынылған фотосуреттерде оның жаза орындалу кезінде мұрнынан қан кеткені көрінді.

Дэвисті өлтіру

1999 жылы Ален Ли Дэвистің атқылылуы кезінде куәгерлер оның ақ көйлегінің қанға боялғанын көрген соң наразылық тудырды. Кейін түрме қызметкерлері қанның себебі – мұрыннан қан кету екенін анықтады, бұл, әдетте, дұрыс бекітілмеген бас баулың салдарынан болған. Атқылылу кезінде куәгерлер қанның қайдан келгенін көре алмады, себебі Дэвистің басы дәстүрлі капюшонмен жабылған еді. Түрме инспекторы Дэвистің денесінің суретін, атқылылудан кейін әлі де қанды және креслоға байланған күйінде түсірді. Бұл фотосуреттер кейін бірнеше істе маңызды дәлел болып, электр орындығының конституциялық заңдылығына қарсы тағы бір шақыру тудырды. Бұл сот процестерінің нәтижесінде 1999 жылдың күзінде Флорида Жоғарғы Сотында іс қарастырылды, онда көпшілік (7 судьяның 4-і) электр орындығының конституциялық екенін шешті. Дissenting (қарастырмасқа бел буған) судьялардың бірі Леандер Дж. Шоу, өзінің шешіміне Дэвистің қанды денесінің үш түрлі-түсті суретін қоса ұсынды. Бұл жарияланым осы суреттердің алғаш рет интернетте немесе сот және түрме құжаттарынан тыс жерде пайда болғанын білдірді. Бұл жағдай жалпы өлім жазасы және Флорида штатының электр тоғымен атқылылуды қолдануы туралы халықаралық пікірталас пен қызығушылықты күшейтті. Флорида Жоғарғы Сотының веб-серверлері суреттерге қол жеткізуге деген үлкен сұранысқа байланысты бірнеше рет істен шықты, бұл ондаған жылдар бойы американдық штаттардағы атқылылудың алғашқы фотосуреттері деп есептелді. Суреттер Флоридада өлім жазасына кесілген испандық азаматты қолдаған Мадридтегі наразылық акциясында қолданылды. АҚШ-тағы өлім жазасын қолдаушылардың кейбіреуі бұл суреттерді қорқыту құралы ретінде қарады, олардың сайтқа барлық қауіпті қылмыскерлерге ескерту ретінде жарияланғанына сенді.

Саяси жауап

Флориданың кейбір саясаткерлері пікірталасқа қарамастан электр орындығын ешқашан жоймауға уәде берді, бірақ АҚШ Жоғарғы Соты Флорида Жоғарғы Сотының электрмен өлім жазасын қолдаған дауысты шешіміне қатысты шағымды қарауға келіскеннен кейін жағдай тез өзгерді. Бұрынғы үш техникалық бұзушылықтан кейін елдің жоғарғы соты шағымдарды қараудан бас тарған еді, сондықтан сарапшылар елдің жоғарғы соты Флориданың өлім жазасы мәселесіне бұрынғыдан да қиын қарастыра бастады деген қорытындыға келді. Бас прокурор Баттерворттың кеңесімен Флориданың губернаторы Джеб Буш заң шығарушы жиынды төтенше сессияға шақырды, және 2000 жылдың басында олар тұтқын электрмен өлім жазасын сұрамаса, өлім жазасын орындаудың міндетті түрі ретінде укол салуды жылдам бекітті. Бас прокурор содан кейін Федералдық сотқа хабарласты, ол заңдағы өзгеріске байланысты істің қабылдауын тоқтатуға келісті.

Грузия

Грузия штатының электр креслосы, "Олд Спарки" деп белгілі, Грузия мемлекеттік түрмесінде 1924 жылы орнатылды, бұл штат асылуды тоқтатқаннан кейін болды және 2001 жылдың 25 қазанына дейін Грузиядағы жалғыз өлім жазасы түрі болды. Алғашқы кресло, ақ түспен боялған, 1980 жылы жаңасына ауыстырылды және Джорджияның диагностикалық және жіктеу орталығынан Ридсвиллге қайтарылды, ал оның орнына лакталған, төменгі жағы кең кресло орнатылды. 1924 жылдан 1998 жылға дейін Грузияда 441 тұтқын электр тогымен өлімге кесілді. Бүгінде алғашқы кресло Грузия штатының түрмесінде қоғамға көрсетілуде, ал оның жаңасы Джорджияның диагностикалық және жіктеу орталығындағы өлім жазасы камерасының жанындағы шкафта сақталады. Ол 1945 жылы Лена Бейкерді өлімге кесу үшін қолданылған. 1996 жылы Грузия штатының өкілі Даг Тепер сотталғандардың дене мүшелерін мүшелерге беруге пайдалану мақсатында штаттың электр креслосын гильотинамен алмастыру туралы заң жобасын ұсынды, бірақ ол қабылданбады.

Кентукки штаты

Кентукки штатының "Ескі Спарки" деп аталатын электр креслосы Эддивилл қаласындағы Кентукки мемлекеттік түрмесінде орналасқан. Ол алғаш рет 1911 жылдың 8 шілдесінде қолданылды; креслода қайтыс болған алғашқы тұтқын – бірнеше апта бұрын полиция қызметкерін өлтіргені үшін сотталған Джеймс Бакнер. 1928 жылдың 13 шілдесінде Кентукки штаты бірден, бірінен соң бірі сегіз адамды электр тогымен өлім жазасына кесіп, рекорд орнатты – бұл көрсеткіш басқа ешбір штаттың бір күн ішінде атқарылған өлім жазасының санынан асып түседі. Штат электр креслосын 1998 жылдың 31 наурызына дейін жасалған қылмыстар үшін өлім жазасын таңдағандар үшін ғана қолдануға рұқсат етеді, сондай-ақ, егер сот өлімге әкелетін инъекцияны конституцияға қайшы деп таныса немесе өлімге әкелетін инъекция орнына электр тогы арқылы өлім жазасын таңдаса. Осы заңнамалық күнге дейін Кентукки штатының электр креслосында 163 адам өлім жазасына кесілген. Электр креслосындағы соңғы өлім жазасы 1997 жылдың 1 шілдесінде кісі өлтіруші Харольд Маккуин кішіге орындалды.

Нью-Йорк

1887 жылы Нью-Йорк штаты асылудың орнына жаңа, гуманды жазалау жүйесін анықтау үшін комиссия құрды. Комиссия мүшелерінің бірі Альфред Саутвик, мас адамның электр сымдарына тиіп, салыстырмалы түрде ауыртпастан және жылдам қалай өлгенін естігеннен кейін, электр тогын өткізетін құрылғы туралы идеяны ұсынды. Саутвик тіс дәрігері болғандықтан, ол отырып емделушілерге процедуралар жасауға үйренген, сондықтан оның электр құрылғысы кресло түрінде пайда болды. 1888 жылдың 4 маусымында губернатор Дэвид Б. Хилл электр креслосын енгізуге рұқсат берді. Ол алғаш рет екі жылдан кейін, 1890 жылдың 6 тамызында қолданылды, сол күні Уильям Кеммлер Нью-Йорк штатының Оберн қаласындағы Оберн түрмесінде электр тогы арқылы өлім жазасын алған әлемдегі алғашқы адам болды. "Ескі Шырша" алғаш рет 1891 жылдың 7 шілдесінде Синг-Синг түрмесінде жаппай өлім жазасын орындау үшін қолданылды. Таңғы сағат 4:30-да басталатын өлім жазасына сотталғандардың тізімінде Джеймс Дж. Слок, Харрис Смайлер, Шибуя Джугиро және Джозеф Вуд есімдері болды. 1914 жылдан бастап Нью-Йорк штатындағы барлық өлім жазалары "Ескі Шырша" арқылы Синг-Синг түрмесінде орындалды. Өлім жазасына кесілгендерден қашу оқиғаларынан кейін, 1920 жылы Синг-Сингте Өлім үйі салынды және 1922 жылы өлім жазасын орындау басталды. Бұл Синг-Синг түрмесінің ішіндегі жеке түрме еді. Өлім үйі блогында жеке аурухана, ас үй, қонақ бөлмесі және жаттығу алаңы болды. Тұтқынның соңғы күнін өткізген бөлме "Би залы" деп аталды. "Соңғы шақырым" деп аталатын дәліз, алдын ала бөлмені электр креслосы орналасқан өлім жазасын орындау бөлмесімен байланыстырды. Синг-Сингте өлім жазасын орындау дәстүрлі түрде бейсенбі күндері сағат 23:00-де жүзеге асырылатын. Өлім жазасына кесілгендерді жеті күзетші және түрме діни қызметкері сүйемелдеп өлім жазасын орындау бөлмесіне алып кіргізетін. Бөлмеде Синг-Синг түрмесінің бастығы, штаттық электрик, екі дәрігер және он екі штат тағайындаған куәгер күтіп тұратын. Өлім жазасына кесілген адам креслоға бекітіліп, электродтар қосылғаннан кейін, түрме бастығы алға шығып, жаза туралы соңғы шешімді оқып беретін. Тұтқыннан соңғы сөзін немесе батасын сұрайтын. Белгі берілгеннен кейін, өлім жазасы басталатын. Куәгерлер екі дәрігер де өлім орын алғанын растағаннан кейін бөлмені тастап кететін. 75 жыл бойы қызмет еткен Нью-Йорк штатында электр креслосымен 695 адам (614-і Синг-Сингте) өлім жазасын алды. 1963 жылдың 15 тамызында Синг-Сингте электр тогымен өлім жазасын алған Эдди Ли Мейс Нью-Йорк штатында өлім жазасын алған соңғы адам болды. Екі жылдан кейін Нью-Йорк штаты өлім жазасын жойды. Кейіннен штат 1995 жылы өлімге әкелетін инъекцияны қолдана отырып, бұл тәжірибені қайта енгізді, бірақ 2004 жылы апелляциялық сот "Халық ЛаВаллеге қарсы" ісі бойынша шешім шығарып, ол штат конституциясын бұзатынын мәлімдеді, содан кейін бұл тәжірибе қайтадан жойылды. Нью-Йоркте өлім жазасы қайта енгізілген тоғыз жыл ішінде бірде-бір тұтқын өлім жазасын алмады.

Огайо штаты

Огайо штаты өлім жазасын атқару құралы ретінде электр креслосын қабылдаған екінші штат болды, 1897 жылдан бастап 1963 жылы соңғы рет қолданылғанға дейін 315 адамды өлімге кесті. Штат 2001 жылы электр креслосын қолдануды тоқтатты және қазір өлім жазасын тек уытты инъекция арқылы ғана жүзеге асырады. Огайо штатының «Ескі Sparky» деп аталатын электр креслосы қазір Огайо мемлекеттік реформалық мекемесінде музей экспонаты ретінде қойылған.

Оңтүстік Каролина

1912 жылы штат "Ескі Шпарки" деп аталатын электр орындығын Колумбиядағы Орталық түзеу мекемесіне (CCI) орнатты. 1944 жылы ол 14 жасар Джордж Стинниге өлім жазасын орындау үшін қолданылды, ол АҚШ тарихында бір ғасырдан астам уақыттан бері өлім жазасына кесілген ең жас адам болды. 1990 жылы орындық жаңа салынған Брод-Ривер түзеу мекемесіне көшірілді. Оны Оңтүстік Каролинаның Түзету департаменті басқарады. 1997 жылы өлім жазасына кесілген барлық сотталғандар Брод-Риверден Либер түзеу мекемесіне көшірілді. Бұл көшіру басқаруды жақсартуға және күнделікті сотталғандармен жұмыс істейтін түзету қызметкерлерінің өлім жазасын орындау жауапкершілігін алмайтынын қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. "Ескі Шпарки" соңғы рет 2008 жылдың 21 маусымында қолданылды, сол кезде кісі өлтіруші деп танылған Джеймс Эрл Рид осы әдісті таңдады. 2021 жылғы 43-ші заңға сәйкес, электр орындығы қазір өлім жазасын орындаудың басты тәсілі болып табылады, бірақ ату отряды да қолданылуы мүмкін.

Техас

"Олд Спарки" деген атпен белгілі Техас штатының электр креслосы 1924 жылдан 1964 жылға дейін пайдаланылды. Осы кезеңде сот шешімімен өлім жазасына кесілген 361 тұтқын осы креслода өлімге жеткізілді. Ол 1924 жылы түрмедегі тұтқындармен жасалған. Пайдаланудан алынғаннан кейін, бастапқыда түрме қоймасына тасталған, бірақ кейін құтқарылды. Бүгінде ол Хантсвиллдегі Техас түрме мұражайында Техас штатында алғаш рет өлім жазасын укол арқылы орындау кезінде қолданылған құбырлар мен баулармен бірге қойылған. 1971 жылы Ірі Даллас қылмыстық комиссиясы, шаруашылық ұйым, Техастың "Олд Спарки" креслосын қайта пайдалану жөнінде петиция таратты. Бұл петицияға 10 620 адам қол қойды.

Батыс Вирджиния

Батыс Вирджиния штатының Моундсвилл қаласындағы қазір жабық Батыс Вирджиния түрмесіндегі "Ескі Спарки" деп аталған, қазір қолданылмайтын электр орындығы бастапқыда дарға асу үшін салынған ғимаратқа орнатылған. Ол 1951 жылдан 1959 жылға дейін пайдаланылды, осы кезеңде тоғыз айыпты тұтқын орындықта атқыланды. Орындық бұрынғы дарға асу платформасының тұйық есігі болған төменгі платформаға бекітілген. Оның басқару құрылғысы үш орындаушының мүшелері үш батырманы бір уақытта басу арқылы жұмыс істеуге арналған; ағымды толықтыратын батырманың тек біреуі ғана болды, бұл орындаушылардың әрқайсысына өлім жазасын орындаған адам өзі емес пе деп ойлауға мүмкіндік берді.

Танымал мәдениетте

Стивен Кингтің "Жасыл миля" және оның киноға бейімделуі "Ескі Спаркиді" ресми атқару әдісі ретінде қолданады. "Кітаптың патшасы" сериалында Дейл Гриббл, жергілікті түрмедегі жаңа қызметкер ретінде өлім жазасын орындайтындар тізіміне енгеніне қуанып, түрме бастығынан "Ескі Спарки" қайда екенін сұрайды. Бастық "Ескі Спарки" енді жоқ, оның орнына өлім жазасын беру үшін инъекция қолданылады деп түсіндіреді. Сонда Дейл "Ескі Скварти" қайда екенін сұрайды, бұл түпнұсқа атаудың өзгеше нұсқасы. Showtime арнасының "Декстер" сериалында және оған байланысты романдарда сериялық кісі өлтіруші Декстер Морган жиі "Ескі Спаркиді" ұсталу салдары ретінде айтады. "Константин" (2005) қорқыныш фильмiнде клуб иесі және бейтарап періште Папа Миднайт пен Джон Константин Джонға тағдырдың найзасын табуға көмектесу үшін Синг-Синг түрмесіндегі "Ескі Спарки" креслосын пайдаланады. "Ескі Спарки" сондай-ақ Мэтью Брайттың "Тед Банди" (2002) фильмінде де пайда болады, онда Майкл Райли Берк сомдаған Тед Бандидің сериялық кісі өлтірулері бейнеленеді. Оның өлімі де фильмде көрсетілген, бірақ ол дәл келтірілмеген. Джон Гришемнің "Есептесу" кітабында "Ескі Спарки" Миссисипи штатының түрмесінде қолданылған тарихтағы алғашқы портативті электрлік орындық ретінде айтылады. Netflix арнасының "Рэтчед" сериалы сегізінші бөлімінің басында "Ескі Спарки" орнына "Үлкен Спарки" деп аталатын электрлік орындықты көрсетеді. Алайда, сериал өтетін Калифорния штаты ешқашан электрлік орындықты қолданбағаны белгілі, бірақ креслоның лақап аты Калифорнияның газ камерасының "Ұлы ұйқы" деген лақап атын еске түсіреді.