Кіріспе

Өлім жазасын күтіп отырған адамды атқаруға рұқсат

Атқару ордері (кейде өлім ордері немесе қара ордер деп те аталады) – өлім жазасын күтіп отырған адамды атқаруға рұқсат беретін құжат.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында сот немесе заңмен белгіленген атқарушы орган өлім жазасын орындауға арналған бұйрық шығарады. Мұндай шара, адам сотталу барысында өлім жазасына кесілгеннен кейін, сот және айыптаудан соң, әдетте барлық апелляциялық шағымдар қарастырылғаннан кейін қолданылады. Әдетте, өлім жазасын орындауға бұйрыққа қол қойылғанда және орындалу күні белгіленгенде, өлім жазасын күтіп отырған сотталған адам өлім жазасын күтуге арналған камераға, көбінесе өлім жазасын орындау камерасының жанында орналасқан бөлмеге көшіріледі. Әдетте, өлім жазасын орындауға жауапты мемлекеттік орган, әдетте штаттың Түзету департаменті немесе федералдық істер бойынша Федералдық түрмелер бюросы, бұйрыққа қол қойылған күннен бастап, өлім жазасын орындау процесін аяқтау үшін, әдетте 60 күндей шектеулі уақытқа ие болады, әйтпесе бұйрық күшін жояды және сотталған адам өлім жазасын күтіп, бұрынғы камерасына қайтарылады. Штаттық істерде өлім жазасын орындауды тоқтату туралы бұйрықты штат губернаторы, сот, апелляциялық сот немесе штаттың Жоғарғы Соты, сондай-ақ федералдық сот жүйесіндегі сот (соның ішінде АҚШ Жоғарғы Соты) шығаруы мүмкін. Федералдық өлім жазасы істерінде сот, апелляциялық соттар, АҚШ Жоғарғы Соты және Президент өлім жазасын тоқтатуға рұқсат бере алады. Кез келген жағдайда, өлім жазасын орындауға дайындық жүріп жатқан кезде де, тоқтату бұйрығы кез келген уақытта шығарылуы мүмкін. Америка Құрама Штаттарында күтіліп отырған өлім жазасы бар адамдардың тізімі.

Сот төрелігі бойынша орындау күндерін белгілеу

Компетенциялық өкілеттіктерЕскертулерФедералдық түрмелер директорыСот өзгеше таппаса, өлім жазасы Федералдық түрмелер директоры белгілеген күні мен уақытында орындалады, ол күн өлім жазасы туралы үкім шығарылғаннан кейін 60 күннен ертерек болмайды. Егер өлім жазасын орындау мерзімі кейінге қалдырылса, онда Федералдық түрмелер директоры кейінге қалдыру күшін жойғаннан кейін жаңа күнді дереу белгілейді.Федералдық (әскери) Армия хатшысыАрмия хатшысы Қорғаныс министрлігінің ІІІ деңгейдегі түзету мекемесінің басшысы ретінде әскери өлім жазасын орындау күні мен орнын белгілейді. Өлім жазасын орындау күні АҚШ Президенті үкімді бекіткеннен кейін кемінде 60 күннен кейін болуы тиіс. Армия хатшысына өлім жазасын орындау күнін белгілеуге рұқсат беру алдында, АҚШ Президенті барлық өлім жазаларын жеке және жазбаша растауы керек.АлабамаАлабама Жоғарғы сотыЖаза үкім шығарылған күннен бастап 30 күннен кем емес, 100 күннен артық емес мерзімде орындалады.АризонаАризона Жоғарғы сотыАрканзас губернаторыКалифорнияАуданы сот судьясыӨлім жазасын орындау күні бұйрық берілген күннен бастап 60 күннен кем емес және 90 күннен артық емес болуы тиіс.КолорадоАуданы сот судьясыКолорадодағы өлім жазасы 2020 жылы жойылды.Коннектикут штатының ауданы сот судьясыКоннектикут штатының өлім жазасы 2012 жылдың 25 сәуірінде болашақ барлық сот процестері үшін күшін жойды. Коннектикут штатының Жоғарғы соты 2015 жылдың 13 тамызында қалған өлім жазасына кесілген барлық сотталғандардың жазаларын өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырды.Делавэрдегі өлім жазасы туралы заң 2016 жылы конституцияға қайшы деп танылды.Флорида губернаторыӨлім жазасын орындауды тоқтату күшін жойғаннан кейін, губернатор өлім жазасын орындаудың жаңа күнін 10 күн ішінде белгілеуі тиіс. Губернатор кейінге қалдыруға рұқсат бере алады. Егер өлім жазасы губернатордың ордер беруді негізсіз тоқтатуы немесе басқа негізсіз себептермен орындалмаса, Заң істері департаментінің өтініші бойынша Жоғарғы сот ордерде көрсетілген апта ішінде жазаны орындауды бұйыратын ордер шығарады.ГеоргияАуданы сот судьясыСот жаза кезінде өлім жазасын орындау мерзімін белгілейді. Сот белгілеген өлім жазасын орындау мерзімі жеті күнге созылады және белгіленген күні сағат 12-де басталып, белгіленген күні сағат 12-де аяқталады. Бұл мерзім үкім шығарылған күннен бастап кемінде 20 күн және кемінде 60 күннен кейін басталады. Сот кейінге қалдыруға байланысты өлім жазасын орындаудың жаңа мерзімін белгілеген кезде, ол шешім шығарылған күннен бастап кемінде он және кемінде жиырма күннен кейін басталады.Иллинойс штатының Жоғарғы сотыИллинойс штатындағы өлім жазасы 2011 жылы жойылды.ИндианаИндиана Жоғарғы сотыКанзаста 1965 жылдан бері өлім жазасы орындалмаған.Кентукки губернаторыТеория бойынша, жаза Кентукки Жоғарғы соты үкімді бекіткеннен кейінгі бесінші жұма күні орындалуы тиіс. Алайда, егер үкім кейінге қалдыру немесе басқа себептермен орындалмаса, губернатор жазаны орындау үшін басқа күнді белгілей алады және үкім орындалғанға дейін солай істей береді.ЛуизианаАуданы сот судьясыМэрилендАуданы сот судьясыМэриленд штатының өлім жазасы 2013 жылдың 2 мамырында болашақ барлық сот процестері үшін күшін жойды. Губернатор 2014 жылдың 31 желтоқсанында өлім жазасына кесілген төрт адамның жазасын өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырды.Массачусетс штатының соты1984 жылы Массачусетс штатының өлім жазасы туралы заңын конституцияға қайшы деп тапты.57-бап 279-тарауМиссисипиМиссисипи Жоғарғы сотыМиссуриМиссури Жоғарғы сотыМонтанаАуданы сот судьясыНебраскаНебраска Жоғарғы сотыНевадаАуданы сот судьясыНью-ГэмпширГубернаторыГубернатор мен кеңес немесе олардың өкілі жазаны орындау уақытын анықтайды. Өлім жазасы 2019 жылы жойылды, бірақ бұрынғы жағдайларға қолданылмайды. Нью-Гэмпширде өлім жазасына кесілген бір адам бар.Өлім жазасын өтеп жатқан адамның аты-жөні анықталғанда, сотқа хабарлау үшін судья қол қойған және сот мөрімен куәландырылған ордер жасалуы керек. Ол сотталғанның айыпталуын және үкімін жариялап, үкімді орындау күнін белгілейді, ол үкім шығарылған күннен бастап алпыстан кем емес, тоқсан күннен артық емес болуы тиіс және сотталғанды Санта-Федегі мемлекеттік түрме бастығына үкімді орындау үшін белгіленген уақытта, үкім шығарылған күннен бастап он күннен аспауы тиіс, тапсыруға бұйырады. Өлім жазасы 2009 жылы жойылды, бірақ бұрынғы жағдайларға қолданылмайды. Нью-Мексикода өлім жазасына кесілген 2 адам болған, алайда олардың үкімдері 2019 жылы Нью-Мексико Жоғарғы сотымен жоққа шығарылды.Нью-ЙоркАуданы сот судьясыНью-Йорктегі өлім жазасы 2007 жылы жойылды. Ордерде белгіленген орындау аптасы ордер шығарылғаннан кейін 30 күннен кем емес және 60 күннен артық емес болуы тиіс. Орындау күні айырушының қалауына қалады, бірақ орындау күні мен сағаты орындаудан 7 күн бұрын жариялануы тиіс.Солтүстік КаролинаҚоғамдық қауіпсіздік хатшысыҚоғамдық қауіпсіздік хатшысы Ересектерді түзету бөлімінің комиссары мен түрмелер директорының көмегімен, соттың бастапқы өлім жазасына сәйкес айыпталған адамды орындау күнін жазбаша хабарлама алған күннен бастап кемінде 15 күннен артық емес, 120 күннен аспайтын мерзімде белгілейді.ОгайоОгайо Жоғарғы сотыОклахомаОклахома қылмыстық істер жөніндегі сот кодексінің 221001-тармағыОрегонАуданы сот судьясыПенсильванияГубернатор1985 жылдан бері шығарылған өлім жазасы ордерлерінің тізімі1985 жылдан бері кемінде 349 өлім жазасы ордеріне қол қойылды, бірақ үш сотталған адам апелляциядан бас тартқандықтан тек үш жаза орындалды.Оңтүстік КаролинаОңтүстік Каролина Жоғарғы сотыОңтүстік ДакотаАуданы сот судьясыТеннессиТеннесси Жоғарғы сотыТехасАуданы сот судьясыАлғашқы өлім жазасын орындау күні сот үкім шығарған күннен бастап 91-ші күннен ертерек болмайды. Кейінгі өлім жазасын орындау күні сот үкім шығарған күннен бастап 31-ші күннен ертерек болмайды. Өлім жазасын орындау күні сейсенбі, сәрсенбі немесе бейсенбі болуы тиіс.ЮтаАуданы сот судьясыҮкімді орындауға белгіленген күн ордер шығарылған күннен бастап кемінде 30 күннен артық емес, 60 күннен кем болмайды және жексенбі, дүйсенбі немесе мемлекеттік мереке болмайды.ВирджинияАуданы сот судьясыВирджиниядағы өлім жазасы 2021 жылы жойылды.ВашингтонАуданы сот судьясыВашингтондағы өлім жазасы туралы заң 2018 жылы конституцияға қайшы деп танылды.ВайомингАуданы сот судьясы

Ұлыбритания

Шотландия королевасы Мэри, өлім жазасына Елизавета I қол қойған, және король Чарльз I британ тарихындағы өлім жазасымен аяқталған ең танымал құрбандардың қатарында болды.