Уильям Ласселл: Англиялық саудагер және астроном

Кіріспе

Ағылшын саудагері және астрономы (1799–1880)

Уильям Ласселл (18 маусым 1799 – 5 қазан 1880) – ағылшын саудагері және астрономы. Ол рефлекторлық телескопты жетілдіруімен және оның нәтижесінде төрт планеталық серікті ашқаны үшін танымал.

Өмір

Уильям Ласселл 1799 жылдың 18 маусымында Ланкаширдің Болтон қаласында дүниеге келген. Ол алдымен Болтон қаласында, содан кейін Рочдейл академиясында білім алды. Әкесінің қайтысынан кейін 1814 жылдан 1821 жылға дейін Ливерпульдегі бір саудагердің шәкірті болды. Одан кейін ол сыра қайнатушы ретінде байлыққа ие болды, бұл оған астрономияға деген қызығушылығын қанағаттандыруға мүмкіндік берді. Ол Ливерпульдің маңындағы Батыс Дербидегі "Старфилд" деген үйінде обсерватория салды. Ол жерде ол апертурасы бар металл айналы рефлекторлық телескопты (әдетте "екі футтық" телескоп деп аталады) қолданды, ол Жердің айналуы кезінде объектілерді оңай бақылау үшін экваторлық бекітуді алғаш рет пайдаланды. Ол айнаны өзі жасаған құралдармен ұнтақтап, жылтыратты. Обсерватория кейіннен (1854) Ливерпульден Брэдстоунсқа көшірілді. 1846 жылы Ласселл неміс астрономы Иоганн Готфрид Галле Нептунды ашқаннан кейін 17 күн өткен соң, Нептунның ең ірі серігі Тритонды ашты. 1848 жылы ол Сатурнның серігі Гиперионды тәуелсіз түрде ашты. 1851 жылы ол Уранның екі серігі Ариэль мен Умбриелді ашты. 1855 жылы ол телескоп жасап, оны Мальтаға орнатты, себебі Мальтадағы бақылау жағдайлары көбінесе бұлтты Англиядан жақсырақ болды. Мальтада оның астрономиялық бақылауға көмектескені Альберт Март болды. Бірнеше жыл Мальтада болғаннан кейін Ұлыбританияға оралғаннан кейін ол Мейденхедке көшіп, өзінің телескобын сол жердегі обсерваторияда пайдаланды. 48 дюймдік телескоп бөлшектелді және ақырында жарамсыз деп танылды. 24 дюймдік телескоп кейін 1880 жылдары Гринвичтегі Корольдік обсерваторияға көшірілді, бірақ ақырында бөлшектелді. Ол 1849 жылы Корольдік қоғамның (FRS) мүшесі болып сайланды және 1858 жылы олардың Корольдік медалін жеңіп алды. Ласселл сонымен қатар Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болды. Ол Эдинбург Корольдік қоғамының (HonFRSE) және Упсала ғылым қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды, сондай-ақ 1874 жылы Кембридж университетінен құрметті LL.D. дәрежесін алды. Ласселл 1880 жылы Мейденхедте қайтыс болды және ол Сент-Люк шіркеуіне жерленді. Ол қайтыс болғаннан кейін 80 000 фунт стерлинг мүлік қалдырды (1880 жылғы 80 000 фунт стерлинг шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең). Оның телескобы Гринвичтегі Корольдік обсерваторияға сыйға тартылды. Ай бетіндегі Ласселл кратері, Марстағы кратер, 2636 Ласселл астероиді және Нептунның сақинасы оның құрметіне аталған. Ливерпуль университетінде Уильям Ласселл жүлдесі жыл сайын физика және астрономия бағдарламасы бойынша бакалаврді бітірген ең жоғары баға алған студентке беріледі.

William Lassell was born in Bolton, Lancashire, on 18 June 1799. He was educated first in Bolton then at Rochdale Academy. After the death of his father, he was apprenticed from 1814 to 1821 to a merchant in Liverpool. He then made his fortune as a beer brewer, which enabled him to indulge his interest in astronomy. He built an observatory at his house "Starfield" in West Derby, a suburb of Liverpool. There he had a aperture metal mirror reflector telescope (aka the "two foot" telescope), for which he pioneered the use of an equatorial mount for easy tracking of objects as the Earth rotates. He ground and polished the mirror himself, using equipment he constructed. The observatory was later (1854) moved further out of Liverpool, to Bradstones. In 1846, Lassell discovered Triton, the largest moon of Neptune, just 17 days after the discovery of Neptune itself by German astronomer Johann Gottfried Galle, using his self built instrument. In 1848, he independently co discovered Hyperion, a moon of Saturn. In 1851 he discovered Ariel and Umbriel, two moons of Uranus. In 1855, he built a telescope, which he installed in Malta because of the observing conditions that were better than in often overcast England. While in Malta his astronomical observing assistant was Albert Marth. On his return to the UK after several years in Malta, he moved to Maidenhead and operated his telescope in an observatory there. The 48 inch telescope was dismantled and was eventually scrapped. The 24 inch telescope was later moved to Royal Observatory, Greenwich in the 1880s, but eventually dismantled. He was elected a Fellow of the Royal Society (FRS) in 1849 and won their Royal Medal in 1858. Lassell was also a Fellow of the Royal Society of Literature (FRSL). He was furthermore elected an honorary Fellow of the Royal Society of Edinburgh (HonFRSE) and of the Society of Sciences of Upsala, and received an honorary LL. D. degree from the University of Cambridge in 1874. Lassell died in Maidenhead in 1880 and is buried at St. Luke's Church. Upon his death, he left a fortune of £80,000 (roughly 80000.0 in 1880 is equivalent to about <calculated amount> in recent years). His telescope was presented to the Royal Observatory in Greenwich. The crater Lassell on the Moon, a crater on Mars, the asteroid 2636 Lassell and a ring of Neptune are named in his honour. At the University of Liverpool the William Lassell prize is awarded to the student with the highest grades graduating the B. Sc. program in Physics with Astronomy each year.

Өлім туралы хабарлар

Астрономиялық тізілім, 18 (1880), 284-бет
Табиғат, 22 (1880), 565-бет
Обсерватория, 3 (1880), 587-бет
Корольдік астрономиялық қоғамның айлық хабарламалары, 41 (1880), 188-бет