Кіріспе

Голландиялық шахматшы және психолог Адрианс Дингеман (Адриаан) де Грот (Santpoort, 26 қазан 1914 – Schiermonnikoog, 14 тамыз 2006) – голландиялық шахмат шебері және психолог, ол 1940-60 жылдары барлық уақыттағы ең әйгілі шахмат эксперименттерін жүргізді. 1946 жылы ол «Het denken van den schaker» деген диссертациясын жазды, ол 1965 жылы ағылшын тіліне аударылып, «Шахматтағы ой және таңдау» деген атпен жарияланды. Де Грот 1937 және 1939 жылдардағы Шахмат Олимпиадаларында Нидерланды құрамасынан өнер көрсетті. 1973 жылы Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының мүшесі болды.

Шахматшыларды зерттеу

Зерттеулерге барлық шахмат деңгейіндегі қатысушылар тартылды, әуесқойлардан бастап шеберлерге дейін. Олар шахмат фигурасын жылжыту кезіндегі танымдық қажеттіліктерді және ойлау процестерін зерттейді. Қатысушылардан әдетте эксперимент жүргізушінің қадағалауымен берілген шахмат есебін дұрыс шешу және ойлау процестерін дауыстап жеткізу талап етілді, осылайша оларды жазуға болады. Де Грот бір қадамды таңдаудағы маңызды жайттардың көп бөлігі жаңа позициямен танысқан алғашқы секундтарда анықталатынын тапты. Келесі қадамды таңдаудың төрт кезеңі анықталды. Бірінші кезең – «бағдарлану кезеңі», онда қатысушы жағдайды бағалап, не істеу керектігі туралы жалпы идеяны анықтайды. Екінші кезең – «зерттеу кезеңі» – ойын ағашының кейбір тармақтарын қарау арқылы көрінеді. Үшінші кезең, яғни «талдау кезеңі», қатысушыға ең мүмкін жақсы қадамды таңдауға мүмкіндік берді. Соңында, төртінші кезеңде, «тексеру кезеңі» кезінде қатысушы талдау нәтижелерінің дұрыстығын өзіне-өзі растады. Де Грот Альфред Бинепен келісіп, визуалды жад және визуалды қабылдау маңызды қасиеттер екенін, ал мәселелерді шешу қабілеті ең маңызды екенін айтты. Де Гроттың (1965) пікірінше, жадтың маңызы зор, себебі шахматта «жаңа» қадамдар болмайды, сондықтан жеке тәжірибеден (немесе басқалардың тәжірибесінен) алынған ақпарат жадыға сақталуы мүмкін.

Жарияланымдар

Шахматтағы ой және таңдау (1965). Сент-Николас, оның тарихы мен мифін психоаналитикалық зерттеуі (1965). Әдістеме. Мінез-құлық ғылымдарындағы қорытынды және зерттеу негіздері (1969). Шахматтағы қабылдау және жад: кәсіби көздің ой-естеу жолдары (1996; Фернан Гобе және Рикент Йонгманмен бірге).