Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландия ғылым академиясы
Scottish academy of sciences
Эдинбург Корольдік қоғамы (RSE) – Шотландияның ғылым және әдебиеттің ұлттық академиясы. Ол – Шотландия бойынша толыққанды тәуелсіз және саяси бағытталмаған негізде жұмыс істейтін, қоғамға пайда әкелетін тіркелген қайырымдылық ұйымы. 1783 жылы құрылған. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, шамамен 1800 мүшесі бар. Қоғам Лондон Корольдік қоғамынан гөрі кең ауқымды салаларды қамтиды, оның ішінде әдебиет және тарих та бар. Мүшелер қатарына ғылым және технология, өнер, гуманитарлық ғылымдар, медицина, әлеуметтік ғылымдар, бизнес және мемлекеттік қызмет салаларының өкілдері кіреді.
The Royal Society of Edinburgh (RSE) is Scotland's national academy of science and letters. It is a registered charity that operates on a wholly independent and non partisan basis and provides public benefit throughout Scotland. It was established in 1783. as of 2021, there are around 1,800 Fellows. The Society covers a broader range of fields than the Royal Society of London, including literature and history. The Fellowship includes people from a wide range of disciplines: science and technology, arts, humanities, medicine, social science, business, and public service.
Тарих
XVIII ғасырдың басында Эдинбургтің зияткерлік ортасы көптеген клубтар мен қоғамдардың құрылуына жағдай жасады (Шотландия ағартушылығын қараңыз). Өнер, ғылым және медицинамен айналысқан бірнеше қоғам болғанымен, ең беделдісі 1731 жылы математик Колин Маклорин бірлесіп құрған Медициналық білімді жетілдіру қоғамы болды. Маклорин Медициналық қоғамның тар салалық сипатына наразы болды, ал 1737 жылы одан жаңа, кең ауқымды қоғам – Эдинбург өнер мен ғылымды және әсіресе табиғаттану білімін жетілдіру қоғамы бөлініп шықты. Бұл қоғам кейіннен Корольдік медицина қоғамына айналды. Келесі жылы оның атауы Эдинбург философиялық қоғамы деп өзгертілді. Эдинбург университетінің профессорлары – Жозеф Блэк, Уильям Каллен және Джон Уокердің көмегімен бұл қоғам 1783 жылы Эдинбург Корольдік қоғамына трансформацияланды, ал 1788 жылы жаңа журналының – «Эдинбург Корольдік қоғамының еңбектері» атты бірінші томын жариялады. Ғасырдың соңына қарай Джеймс Холл сияқты жас мүшелер Лавуазьенің жаңа номенклатурасын қабылдады, ал қоғам мүшелері оның практикалық және теориялық мақсаттары туралы пікір келіспеді. Бұл Шотландияның нашар дамыған ауыл шаруашылығы мен өнеркәсібін жақсартуға бағытталған табиғаттану және ғылыми зерттеулерге көбірек назар аударатын параллель ұйым – Вернер қоғамының (1808–1858) құрылуына әкелді. Профессор Роберт Джеймсон басшылығымен Вернершілер алғашқыда «Вернер табиғаттану қоғамының естеліктері» (1808–1821) журналын, содан кейін «Эдинбург философиялық журналы» (1822, 1826 жылдың соңынан бастап «Эдинбург жаңа философиялық журналы») журналын шығарды, осылайша Корольдік қоғамның еңбектеріне назар аудармайтын болды. Осылайша, XIX ғасырдың алғашқы төрт онжылдығында РКҚ мүшелері екі түрлі журналда мақалалар жариялады. 1850 жылдары қоғам өз мүшелерін қайтадан бір журналдың аясында біріктірді. XIX ғасыр бойында қоғамда қазіргі заманғы ғылымның негізін қалаған көптеген ғалымдар өкілдік етті. ХХ ғасырдан бастап қоғам Шотландияның көрнекті ғалымдарының ғана емес, сонымен қатар өнер мен гуманитарлық ғылымдардың да ірі орталығына айналды. Ол бүгінгі күнге дейін сақталып келеді және Шотландияда жаңа зерттеулерді қолдауды жалғастыруда. 2014 жылдың ақпан айында Джоселин Белл Бернелл қоғамның алғашқы әйел президенті болып тағайындалды және қазан айында лауазымына кірісті.
At the start of the 18th century, Edinburgh's intellectual climate fostered many clubs and societies (see Scottish Enlightenment). Though there were several that treated the arts, sciences and medicine, the most prestigious was the Society for the Improvement of Medical Knowledge, commonly referred to as the Medical Society of Edinburgh, co founded by the mathematician Colin Maclaurin in 1731. Maclaurin was unhappy with the specialist nature of the Medical Society, and in 1737 a new, broader society, the Edinburgh Society for Improving Arts and Sciences and particularly Natural Knowledge, was split from the specialist medical organisation, which then went on to become the Royal Medical Society. The cumbersome name was changed the following year to the Edinburgh Philosophical Society. With the help of University of Edinburgh professors like Joseph Black, William Cullen and John Walker, this society transformed itself into the Royal Society of Edinburgh in 1783, and in 1788 it issued the first volume of its new journal Transactions of the Royal Society of Edinburgh. Towards the end of the century, the younger members such as James Hall embraced Lavoisier's new nomenclature and the members split over the practical and theoretical objectives of the society. This resulted in the founding of the Wernerian Society (1808–58), a parallel organisation that focused more upon natural history and scientific research that could be used to improve Scotland's weak agricultural and industrial base. Under the leadership of Prof. Robert Jameson, the Wernerians first founded Memoirs of the Wernerian Natural History Society (1808–21) and then the Edinburgh Philosophical Journal (1822, Edinburgh New Philosophical Journal from late 1826), thereby diverting the output of the Royal Society's Transactions. Thus, for the first four decades of the 19th century, the RSE's members published articles in two different journals. By the 1850s, the society once again unified its membership under one journal. During the 19th century, the society contained many scientists whose ideas laid the foundation of the modern sciences. From the 20th century onward, the society functioned not only as a focal point for Scotland's eminent scientists but also for the arts and humanities. It still exists today and continues to promote original research in Scotland. In February 2014, Dame Jocelyn Bell Burnell was announced as the society's first female president, taking up her position in October.
Шотландияның жас академиясы
Шотландияның жас академиясы 2011 жылы RSE тарапынан құрылды. Оның мақсаты – Шотландияның барлық салалары мен аймақтарынан келген жас мамандарды (жасы 20-дан 40-қа дейін) Шотландия алдындағы мәселелерге қатысты идеялар мен бағыттар ұсыну үшін біріктіру. Академия мүшелерінің арасында әйелдер мен еркектер шамамен тең санда өкілді, олар бес жылдық мерзімге қызмет етеді және әр екі жыл сайын өтініш берушілер ішінде іріктеліп алынады. 2021 жылы академия құрамында 134 мүше болды.
The Young Academy of Scotland was founded by the RSE in 2011. It aims to bring together young professionals (aged mid 20s to 40s) from the widest range of disciplines and regions in Scotland to provide ideas and direction for challenges facing Scotland. The members are roughly equal numbers of women and men, serve for five years and are selected from applicants every two years. In 2021 there were 134 members.
Қауымдастық
Эдинбург Корольдік қоғамының мүшелігі – бұл жеке награда, ол мүшелеріне ресми атауларында FRSE аббревиатурасын немесе әріптер тіркесін пайдалануға құқық береді.
Fellowship of the Royal Society of Edinburgh is an award in its own right that entitles fellows to use of the initialism or post nominal letters FRSE in official titles.
Лорд Келвин медалі
Лорд Келвин медалі – физика, инженерия және информатика ғылымдары бойынша ең жоғары сыйлық. Ол жыл сайын ұлттық және халықаралық деңгейде көзге түскен, сондай-ақ зерттеулері мен ғылыми еңбектерін кең жұртқа тарату арқылы қоғамға үлес қосқан адамға табыс етіледі. Жеңімпаздар күміс медальмен марапатталады және Шотландияда қоғамдық лекция оқуға міндетті. Бұл сыйлық Уильям Томсон, 1-ші барон Келвиннің (1824–1907) құрметіне беріледі. Ол белгілі математикалық физик және инженер, Глазго университетінде табиғаттану философиясынан профессор болған. Ең жоғары сыйлықтың иегерлерінің Шотландиямен байланысы болуы керек, бірақ олар әлемнің кез келген жерінде тұруы мүмкін.
The Lord Kelvin Medal is the Senior Prize for physical, engineering, and informatics sciences. It is awarded annually to a person who has achieved distinction nationally and internationally, and who has contributed to wider society by the accessible dissemination of research and scholarship. Winners receive a silver medal and are required to deliver a public lecture in Scotland. The award is named after William Thomson, 1st Baron Kelvin (1824–1907), who was a famous mathematical physicist and engineer, and professor of natural philosophy at the University of Glasgow. Senior Prize winners are required to have a Scottish connection but can be based anywhere in the world.
Кит медалі
Кит медалі тарихи түрде әр төрт жыл сайын қоғамның ғылыми журналдарында жарияланған ғылыми мақалаға берілетін, жаңалық ашқан мақалаға басымдық берілетін марапат еді. Медаль математика және жер және қоршаған орта ғылымдары бойынша жарияланған мақалалар үшін кезекпен табысталды. Медаль 1827 жылы Қоғамның алғашқы қазынашысы Александр Киттің Дуннотардан қалдырған мүлігінің есебінен құрылған.
The Keith Medal was historically awarded every four years for a scientific paper published in the society's scientific journals, preference being given to a paper containing a discovery. It was awarded alternately for papers on mathematics and those on earth and environmental sciences. The medal was founded in 1827 as a result of a bequest by Alexander Keith of Dunnottar, the first treasurer of the Society.
Гуннинг Викторияның мерейтойы сыйлығы
Гуннинг Виктория мерейтойлік жүлде лекциясы – Шотландияда тұратын немесе Шотландиямен байланысы бар ғалымдардың жаңалыққа толы еңбектерін мойындау үшін төрт жылда бір рет тапсырылатын марапат. Бұл жүлде 1887 жылы шотланд хирургі, кәсіпкер және қайырымдылық шараларын қолдаушы Роберт Галлидей Гуннинг құрған.
The Gunning Victoria Jubilee Prize Lectureship is a quadrennial award to recognise original work done by scientists resident in or connected with Scotland. The award was founded in 1887 by Robert Halliday Gunning, a Scottish surgeon, entrepreneur and philanthropist who spent much of his life in Brazil.
Брюс-Преллер лекциялары
Бұл екі жылда бір рет Қоғамда оқылатын лекция 1931 жылы Чарльз Преллердің өсиетімен басталды және оның және оның қайтыс болған әйелі Рейчел Стюарт Брюстің құрметіне аталды. Оны көбінесе (бірақ міндетті емес) Эдинбург Корольдік қоғамының немесе Лондон Корольдік қоғамының мүшесі оқиды.
This biennial lecture given at the Society was begun in 1931 at the bequest of Charles Preller and named after himself and his late wife, Rachel Steuart Bruce. It is usually (but not invariably) given by a Fellow either of the Royal Society of Edinburgh or the Royal Society of London.