Британдық ай клубы және оқымыстылар қоғамы (1755-1813)

Кіріспе

Британдық кешкі ас клубы және білімді қоғам, 1755–1813

Бирмингемнің Ай қоғамы – британдық кешкі ас клубы және Мидлендс ағартушылығының көрнекті өкілдерінен құралған бейресми білімді қоғам, оның ішінде өнеркәсіпшілер, табиғат зерттеушілері және зиялылар. Олар 1765 және 1813 жылдар аралығында Бірмингемде тұрақты түрде жиналатын. Алғашында "Ай шеңбері" деп аталған, "Ай қоғамы" 1775 жылы ресми атауға ие болды. Атаудың пайда болуы қоғамның толық ай кезінде жиналатындығымен байланысты, себебі қосымша жарық көшелерде жарық болмаған кезде үйге қауіпсіз және оңай саяхаттауға мүмкіндік берді. Олар өздерін шуақтанғандар ("lunaticks") деп әдепкі түрде атады, бұл сол кездегі "lunatics" сөзінің жазылу түрі. Жиын орындарына Личфилдтегі Эразм Дарвиннің үйі, Мэтью Болтонның үйі – Сохо үйі, Дербиширдегі Боубридж үйі және Ұлы Барр сарайы кірді.

Мүшелік және мәртебесі

Ай қоғамы елу жылға дейінгі кезеңде әртүрлі деңгейдегі ұйымдасу арқылы дамыды, бірақ ол әрқашан бейресми топ болды. Кез келген кезеңнен конституция, хаттамалар, жарияланымдар немесе мүшелік тізімдері сақталған жоқ, ал оның болуы мен қызметі туралы куәліктер тек онымен байланысты адамдардың хаттарында және жазбаларында табылады. Сондықтан тарихшылар Ай қоғамының мүшелігін анықтау, кімдерді мүше деп санауға болатыны және тіпті қоғамның қашан құрылғаны туралы пікірде келіспейді. Мысалы, кейбір зерттеушілер Жосия Веджвудты қоғамның бес "басты мүшесінің" бірі деп сипаттайды, ал басқалары оны "толыққанды мүше ретінде мойындау мүмкін емес" деп санайды. Қоғамның құрылуына қатысты айтылған мерзімдер "1760 жылға дейін" мен 1775 жыл аралығында. Кейбір тарихшылар ол 1791 жылы тарап кеткенін алға тартады, ал басқалары 1813 жылға дейін әрекет еткенін айтады. Қоғамның жиналыстары оның атын және әлеуметтік ортасын ұсынғанмен, олар оның қызметінде салыстырмалы түрде маңызсыз рөл атқарды, ал көптеген іс-әрекеттер мен байланыстар жиналыстардан тыс жерде жүзеге асты. Бірмингемдегі жергілікті мүшелер күнделікті хабарласып тұрды, ал алыс тұратындар кем дегенде апта сайын хат алмасты. Джон Смитон, Генри Мойес, Питер Кампер, Джон Уайт, Уильям Томсон, Джон Уилкинсон, Джон Эш, Роберт Бедж, Джеймс Бриндли, Джеймс Линд, Уильям Гершель және Джозеф Райт. Мүшелік туралы нақты анықтаманың болмауы кейбір тарихшыларды Ай қоғамының "аңызын" сынауға итермеледі, бұл адамдарды "оның және оның күш-жігерін 18 ғасырдағы Британия провинцияларындағы интеллектуалдық және экономикалық өсумен шатастыруға" әкеп соқты. Басқалары оны шындық ретінде де, қоғамның басты артықшылығының бірі ретінде де қарастырды: 1963 жылы Лондонның Ғылым мұражайында оқылған бір мақалада былай делінген:

"Барлық провинциялық философиялық қоғамдардың ішіндегі ең маңыздысы, мүмкін, ол провинциялық емес болғандықтан. Бүкіл әлем Сохоға Боултон, Уатт немесе Смоллмен кездесуге келді, олар Еуропа мен Американың жетекші ғалымдарымен таныс болды. Оның әлеуметтік қарым-қатынасқа бейімділігі кез келген адамды оның жиналыстарына шақыруға мүмкіндік берді."

Шығуы 17551765

Ай қоғамының бастауы 1750-ші жылдардың соңында қалыптасқан достық байланыстардың үлгісінде жатыр. Мэтью Болтон мен Эразм Дарвин 1757 және 1758 жылдар аралығында танысты, мүмкін отбасылық байланыстар арқылы, себебі Болтонның анасының туыстары Дарвиннің емдеген науқастары болған; немесе ортақ достар арқылы, екеуі де баспагер Джон Баскервиллді құрметтеген және астроном мен геолог Джон Мичеллдің достары болған, ол Дарвиннің Личфилдтегі үйіне жиі келіп тұратын. Дарвин – Кембридж және Эдинбургте оқыған дәрігер және ақын; Болтон он төрт жасында мектепті тастап, 21 жасында әкесінің металл бұйымдар шеберханасында жұмыс ілеген. Олардың әртүрлі өмір жолына қарамастан, тәжірибе мен өнертабысқа ортақ қызығушылықтары болды, ал олардың қызметі Дарвиннің теориялық білімі мен Болтонның практикалық тәжірибесінің бір-бірін толықтыратындығын көрсетті. Сонымен бірге, Дербидегі сағатшы Джон Уайтхерст Болтонмен, ал кейін Дарвинмен дос болып, Болтонның ормолу өндірісіне сағат механизмдерін жеткізу арқылы танысты. Болтон мен Дарвиннен үлкен болғанымен, 1758 жылы Уайтхерст Болтонға жасаған пирометрі туралы қуанышты хабарлап, «барлық қажетті тәжірибелерді жасау үшін сізбен бір күн өткізуге» Бирмингемге келуді асыға күтті. Болтон, Дарвин және Уайтхерст Мичелл арқылы Бенджамин Франклинмен танысты, ол 1758 жылдың шілдесінде «әсерлі адамдар арасында таныстықты жақсарту және күшейту» үшін Бирмингемге келді, ал Франклин 1760 жылы Болтонмен электр және дыбыс бойынша тәжірибелер жүргізу үшін қайта келді. Мичелл 1767 жылы Торнхиллге (Дьюсбери маңында) көшкеннен кейін топтан сәл алшақтаған сияқты. Олардың алғашқысы – Джозиа Веджвуд, ол 1765 жылы Трент және Мерси каналын салу науқанында Дарвинмен жақын дос болып, кейіннен өзінің жаңа, ірі керамикалық фабрикасын Этрурияда (Стаффордшир) Болтонның Сохо өндірісінің үлгісінде салған. 1767 жылы Джеймс Кир Дарвинге Личфилдке барып, ол жерде Болтон, Смолл, Веджвуд және Уайтхерстпен таныстырылды, содан кейін Бирмингемге көшуге шешім қабылдады. 1768 жылға қарай Ай қоғамының ядросын құрайтын тоғыз адам Смолл басшылығымен бірікті, ал топ өзін «Бирмингем философтары» немесе жай ғана «бірлескен ізденушілер» деп сипаттады.

The origins of the Lunar Society lie in a pattern of friendships that emerged in the late 1750s. Matthew Boulton and Erasmus Darwin met some time between 1757 and 1758, possibly through family connections, as Boulton's mother's family were patients of Darwin; or possibly though shared friendships, as both were admirers of the printer John Baskerville and friends of the astronomer and geologist John Michell, a regular visitor to Darwin's house in Lichfield. Darwin was a physician and poet who had studied at Cambridge and Edinburgh; Boulton had left school at fourteen and started work in his father's business making metal goods in Birmingham at the age of 21. Despite their different backgrounds they shared a common interest in experiment and invention, and their activities would show Darwin's theoretical understanding and Boulton's practical experience to be complementary. Around the same time the Derby based clockmaker John Whitehurst became a friend, first of Boulton and subsequently of Darwin, through his business supplying clock movements to Boulton's ormolu manufacturing operation. Although older than both Boulton and Darwin, by 1758 Whitehurst was writing to Boulton telling excitedly of a pyrometer he had built, and looking forward to visiting Birmingham "to spend one day with you in trying all necessary experiments". Boulton, Darwin and Whitehurst were in turn introduced by Michell to Benjamin Franklin when he travelled to Birmingham in July 1758 "to improve and increase Acquaintance among Persons of Influence", and Franklin returned in 1760 to conduct experiments with Boulton on electricity and sound. Although Michell seems to have withdrawn slightly from the group when he moved to Thornhill (near Dewsbury) in 1767,

The first of these was Josiah Wedgwood, who became a close friend of Darwin in 1765 while campaigning for the building of the Trent and Mersey Canal and subsequently closely modelled his large new pottery factory at Etruria, Staffordshire on Boulton's Soho Manufactory. In 1767 James Keir visited Darwin in Lichfield, where he was introduced to Boulton, Small, Wedgwood and Whitehurst and subsequently decided to move to Birmingham. By 1768 the core group of nine individuals who would form the nucleus of the Lunar Society had come together with Small at their heart. and the group themselves used a variety of less specific descriptions, including "Birmingham Philosophers" or simply "fellow schemers".

Ай қоғамы 17751780

Егер 1765 жылы Уильям Смоллдың келуі Ай шеңберінің біртұтас топ ретінде дамуына түрткі болған болса, оның өлімі – ықтимал безгек салдарынан – Смолл мүшелер арасындағы маңызды байланыс еді, ал ол жоқ болған соң, қалғандары топты тиянақтырақ ұйымдастыруға кірісті. Кездесулер толық айға ең жақын жексенбі күндері өткізілетін болды. Алғашқысы, шамамен, 1775 жылдың 31 желтоқсанында өткен кездесу болды.

Қоғамның гүлдену кезеңі 17801789

1780 жылдың соңында Джозеф Пристлидің Бирмингемге көшуімен қоғамның мәнері тағы да өзгерді. Пристли он жылдан астам уақыт бойы осы топтың жұмысымен тығыз байланыста болды және ғылыми қоғамдардың пайдалы екенін жақтады. Оның келгенінен кейін көп ұзамай, Айлық жиналыстар жексенбі күнгі түстен кейін дүйсенбі күніне ауыстырылды, бұл Пристлидің дін қызметкері ретіндегі міндеттерін орындауына мүмкіндік берді, ал қоғамның Мэтью Болтонға тәуелділігі Сохо Хаусынан басқа мүшелердің үйлерінде жиналыстар өткізу арқылы азайтылды. Бұл қоғамның ең өнімді кезеңіне әкелді. Осы кезеңде бірнеше маңызды жаңа тұлғалар қоғаммен байланысты болды. Сонымен қатар, қару-жарақ өндіруші квакер Сэмюэл Галтон кіші, басқа Айлық мүшелерінің хаттарында 1781 жылдың шілдесінен бастап жиналыстарға қатысқандығы айтылады, ал оның қызы Мэри Энн Шиммельпенник Айлық қоғамның қызметі туралы бірінші қолдан келген сипаттамалардың бірін берді. Ботаник және дәрігер Джонатан Стоукс, бала кезінде Уильям Уизерингті білген, Стурбриджге көшіп, 1783 жылдан бастап Айлық қоғамның жиналыстарына қатыса бастады. Оның қоғамға қосқан үлесі маңызды болғанмен, қысқа ғана уақытқа созылды: Уизерингпен британдық өсімдіктердің ботаникалық жіктемесі бойынша ынтымақтастықтан кейін екеуі араздасып, Стоукс 1788 жылға қарай негізгі Айлық мүшелерімен қарым-қатынасын үзіп қойды. Бұл кезеңде қоғам бірнеше маңызды тұлғаларды жоғалтты: Ричард Ловелл Эджворт 1782 жылы Ирландияға оралғанда қоғамның жұмысына белсенді қатысуын тоқтатты, ал Томас Дей келесі жылы қайтыс болды.

Бірмингем университеті Ай қоғамы

ХХ ғасырдың соңында Бирмингем университетінің Ай қоғамы әр бейсенбі сайын Гильдияның барында түрлі тақырыптарды пікірсайысқа салып, талқылайтын. 2011 жылы университеттегі реттелген пікірсайыстарға балама ретінде осы пікірсайыс қоғамын реформалау жөнінде қадамдар жасалды. Бұл туралы 2012 жылдың күзінде Университет студенттер гильдиясы келісімге келді. Қазіргі таңда қоғам екі апта сайын симпозиумдар өткізеді. Кез келген мүше талқылау үшін тақырып ұсынуға әрқашан құмар. Осы жиналыстар университет залдарынан бастап, жергілікті барларға дейін әртүрлі ортада өтеді. 2013 жылы қоғам студенттер гильдиясындағы бір бөлменің атын түпнұсқа Бирмингем Ай қоғамын құрметтеп, "Ай бөлмесі" деп өзгертуге тырысты. Оксфорд Одағы сияқты, қоғам әрқашан сөз бостандығына ерекше мән береді. Қоғамның мақсаттары Эдинбург университетінің Спекулятивтік қоғамының мақсаттарымен үйлеседі. 2019 жылы қоғам "Ібіліс адвокаты" деп қайта брендтелді, Ай қоғамының мақсаттарын сақтап, көптеген брендтік элементтерін өзгертті. Бүгінде қоғам – Бірмингем университетінің бакалавр және магистратура студенттерімен қатар, кәсіби ғалымдарға да ашық бейресми академиялық бірлестік.