Кеңес Одағындағы ЭЕМ машиналарын біріктірілген жүйесі
ES EVM
ЕС ЭВМ: Советские мейнфреймы 1968-1998 гг., совместимые с IBM System/360. Более 15 000 машин построено в странах СЭВ. История, разработка и клонирование.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ЕС ЭВМ (Единая система электронных вычислительных машин (ЕС ЭВМ), "Бірыңғай электронды есептеу машиналары жүйесі") немесе YeS EVM, ағылшын тіліндегі әдебиеттерде Бірыңғай жүйе немесе Ryad (Ряд, "Серия") деп те аталады, бұл 1968 және 1998 жылдар аралығында Кеңес Одағының бастамасымен КОМЕКОН елдерінде IBM-нің System/360 және System/370 негізгі компьютерлерімен үйлесімді негізгі компьютерлер сериясы. 15 000-нан астам ЕС ЭВМ негізгі компьютерлері өндірілді.
Series of mainframe computers built in the Soviet Bloc countries in 1960s 1990s
The ES EVM (Единая система электронных вычислительных машин (ЕС ЭВМ), "Unified System of Electronic Computing Machines"), or YeS EVM, also known in English literature as the Unified System or Ryad (Ряд, "Series"), is a series of mainframe computers generally compatible with IBM's System/360 and System/370 mainframes, built in the Comecon countries under the initiative of the Soviet Union between 1968 and 1998. More than 15,000 of the ES EVM mainframes were produced.
Даму
1966 жылы кеңес экономистері өзара үйлесімді компьютерлердің бірыңғай сериясын құруды ұсынды. АҚШ-та IBM System/360 жүйесінің табысқа ие болғандығына байланысты экономикалық жоспарлаушылар IBM дизайнын пайдалануға шешім қабылдады, бірақ бірқатар көрнекті кеңес компьютер ғалымдары бұл идеяны сынап, орнына BESM немесе Минск сияқты кеңестік өндірістің өз дизайндарын таңдауды ұсынды. Клондау жұмыстары 1968 жылы басталды, ал өндіріс 1972 жылы іске қосылды. Сонымен қатар, 1968 жылдан кейін жобаға басқа да КОМЕКОН елдері қосылды. Аппараттық құралдың тек бірнеше бөлігін қоспағанда, ES EVM машиналары Батыс елдерінде заңды кеңестік патенттерге негізделген, тәуелсіз әзірленген деп танылды. Жабдықтар көбінесе кері инженерия арқылы жасалғандықтан өте түпнұсқа болды, ал бағдарламалық жасақтаманың көп бөлігі IBM кодының сәл өңделген және жергіліктілендірілген нұсқасына негізделген. 1974–1976 жылдары IBM кеңес билігімен байланысқа шығып, ES EVM әзірлемелеріне қызығушылық танытты; алайда, 1979 жылы Кеңес әскері Ауғанстанға кіргеннен кейін, АҚШ-тың КСРО-мен технологиялық ынтымақтастыққа қатысты эмбаргосының салдарынан IBM және ES әзірлеушілері арасындағы барлық байланыс үзілді. CoCom шектеулеріне байланысты бағдарламалық жасақтаманы жергіліктілендірудің көп бөлігі IBM бағдарламалық жасақтамасын бөлшектеу арқылы, минималды өзгертулермен жүзеге асырылды. Ең көп таралған операциялық жүйе – OS ES (ОС ЕС), OS/360-тың өңделген нұсқасы болды; OS ES-тің кейінгі нұсқалары IBM операциялық жүйелерінен өте ерекшеленді және түпнұсқа болды, бірақ олар IBM-нің түпнұсқа кодтарын да қамтыды. Кеңес бағдарламашылары арасында осы, көріне сонау кеңестік операциялық жүйеде Американың ұлттық әнұранын шығаратын құпия команда бар деген әңгімелер де тарады. Бүгінде ES EVM машиналарымен жұмыс істеген бірқатар ресейлік мекемелер IBM-мен бірлесіп, нақты IBM мейнфреймдері мен ES EVM жүйелеріне қолдау көрсетуді жалғастыруда. ES EVM машиналары Мәскеудегі Электрондық есептеу машиналарын зерттеу және дамыту орталығында (NITsEVT), Еревандағы Армения Компьютерлік зерттеу және дамыту институтында, сондай-ақ кейіннен Минскідегі Электрондық есептеу машиналарын зерттеу институтында (NIIEVM) және Пензадағы Компьютерлік машиналар зерттеу институтында әзірленді. Олар Минскідегі Есептеу машиналарын өндіруші Минск өндірістік тобында (MPOVT) және Пензадағы Пенза электрондық есептеу машиналарын зауытында өндірілді. Кейбір модельдер Шығыс блогының басқа елдерінде де, мысалы, Болгарияда, Венгрияда, Польшада, Чехословакияда, Румынияда және Шығыс Германияда өндірілді, ал кейбір перифериялық құрылғылар Кубада да өндірілді. Германияның бұрынғы канцлері Ангела Меркель 1986 жылы докторлық диссертациясын жазу үшін Шығыс Германияның ES EVM компьютерлерінің бірін пайдаланды. ES EVM машиналары төрт кіші серияға немесе буынға (ряд) бөлінді, олар Ryad 1, Ryad 2, Ryad 3 және Ryad 4 деп аталды, бұл номенклатура жобаның жалпы атауын берді.
In 1966, the Soviet economists suggested creating a unified series of mutually compatible computers. Due to the success of the IBM System/360 in the United States, the economic planners decided to use the IBM design, although some prominent Soviet computer scientists had criticized the idea and suggested instead choosing one of the Soviet indigenous designs, such as BESM or Minsk. The first works on the cloning began in 1968; production started in 1972. In addition, after 1968, other Comecon countries joined the project. With the exception of only a few hardware pieces, the ES EVM machines were recognized in the Western countries as independently designed, based on legitimate Soviet patents. Unlike the hardware, which was quite original, mostly created by reverse engineering, much of the software was based on slightly modified and localized IBM code. In 1974–1976, IBM had contacted the Soviet authorities and expressed interest in ES EVM development; however, after the Soviet Army entered Afghanistan, in 1979, all contacts between IBM and ES developers were interrupted, due to the U. S. embargo on technological cooperation with the USSR. Due to the CoCom restrictions, much of the software localization was done through disassembling the IBM software, with some minimal modification. The most common operating system was OS ES (ОС ЕС), a modified version of OS/360; the later versions of OS ES were very original and different from the IBM OSes, but they also included a lot of original IBM code. There were even anecdotal rumors among the Soviet programmers, that this supposedly Soviet operating system contained some secret command which outputs the American national anthem. Today some of the Russian institutions that worked on ES EVM are cooperating with IBM to continue legacy support for both actual IBM mainframes and the ES EVM systems. ES EVM machines were developed in Moscow, at the Scientific Research Center for Electronic Computer Machinery (NITsEVT); in Yerevan, Armenia, at Yerevan Computer Research and Development Institute; and later in Minsk, at the Scientific Research Institute of Electronic Computer Machines (NIIEVM); and in Penza, at the Penza Scientific Research Institute of Computer Machinery. They were manufactured in Minsk, at the Minsk Production Group for Computing Machinery (MPOVT); and in Penza, at the Penza Electronic Computer Factory. Some models had been also produced in other countries of the Eastern Bloc, such as Bulgaria, Hungary, Poland, Czechoslovakia, Romania, and East Germany; some peripheral devices were also produced in Cuba. The former German chancellor Angela Merkel, used one of East Germany's ES EVM computers in 1986 for her PhD dissertation. ES EVM computers were assigned to four subseries or generations (ряд), known as Ryad 1, Ryad 2, Ryad 3 and Ryad 4, this nomenclature gave rise to the common name for the whole project.
Жабдық үлгілері мен техникалық мәліметтер
1969–1978 жылдары шығарылған ES EVM-нің алғашқы кіші серияларына System/360-қа ұқсас және 10–450 кИПС жылдамдықта жұмыс істейтін 1010, 1020, 1030, 1040 және 1050 модельдері, сондай-ақ IBM нұсқаларымен үйлесімсіз, сирек және жетілдірілген нұсқалары: 1022, 1032, 1033 және 1052 кірді. Алғашқы модельдердің электроникасы TTL схемаларына негізделген, ал кейінгі машиналар ECL дизайнын қолданды. ES 1050 машинасы 1МБ оперативті жадыға және 64 биттік қалқыма нүктелік регистрлерге ие болды. 1978 жылы жасалған серияның ең жылдам машинасы – ES 1052, 700 кИПС жылдамдықпен жұмыс істеді. 1977–1978 жылдары шығарылған екінші кіші серияға System/370-ке ұқсас және 33 кИПС–1.050 МИПС жылдамдықпен жұмыс істейтін 1015, 1025, 1035, 1045, 1055 және 1060 модельдері кірді. ES 1060 машинасына дейін 8МБ оперативті жад орнатылуы мүмкін болды. 1984 жылы шығарылған үшінші кіші сериялар, кейбір түпнұсқалық жақсартулармен System/370-ке ұқсас болды және 1016, 1026, 1036, 1046 және 1066 модельдерін қамтыды. ES 1066 машинасының оперативті жады 16МБ-қа дейін жетіп, 5.5 МИПС жылдамдықпен жұмыс істеді. Төртінші кіші серияда IBM-нің тікелей аналогтары болған жоқ және ол 1130, 1181 және 1220 модельдерін қамтыды. Сериядағы соңғы машина – ES 1220, 1995 жылы шығарылды, ол 64 биттік CPU командаларын, 256МБ оперативті жадыны қолдады және 7 МИПС жылдамдықпен жұмыс істеді, бірақ сәтті болмады; мұндай машиналардың барлығы 20 ғана шығарылды, ал 1998 жылы ES негізгі компьютерлерінің өндірісі тоқтатылды.
The first subseries of the ES EVM, released in 1969–1978, included the models 1010, 1020, 1030, 1040, and 1050, which were analogous to the System/360 and operated at 10–450 kIPS, and the more rare and advanced versions, incompatible with the IBM versions: 1022, 1032, 1033 and 1052. The electronics of the first models were based on TTL circuits; the later machines used ECL design. ES 1050 had up to 1M RAM and 64 bit floating point registers. The fastest machine of the series, ES 1052, developed in 1978, operated at 700 kIPS. The second subseries, released in 1977–1978, included the models 1015, 1025, 1035, 1045, 1055, and 1060, analogous to System/370 and operated at 33 kIPS—1.050 MIPS. ES 1060 had up to 8M RAM. The third subseries, released in 1984, were analogous to System/370 with some original enhancements, and included 1016, 1026, 1036, 1046, and 1066. ES 1066 had up to 16M RAM and operated at 5.5 MIPS. The fourth subseries had no direct IBM analogs and included 1130, 1181, and 1220. The last machine in the series, ES 1220, released in 1995, supported a number of 64 bit CPU commands, 256M RAM, and operated at 7 MIPS, but was not successful; only 20 such machines were ever produced, and in 1998 the whole production of ES mainframes was stopped.