Кіріспе

Көне технологиялармен өзара әрекеттесуге технологиялық қабілеттілік. Телекоммуникация және есептеу салаларында кері үйлесімділік (немесе артқа қарай үйлесімділік) – операциялық жүйе, бағдарламалық қамтамасы, нақты өнім немесе технологияның ескі, қолданыстан шыққан жүйемен немесе осы жүйе үшін жасалған деректермен өзара жұмыс істеу мүмкіндігін қамтамасыз ететін қасиет. Жүйені кері үйлесімділікті бұзу арқылы өзгерту кейде «кері үйлесімділікті жою» деп аталады. Мұндай бұзу әдетте түрлі шығындарға алып келеді, мысалы, ауысу шығындары. Осыған қарама-қарсы ұғым – алға қарай үйлесімділік; алға қарай үйлесімді дизайн көбінесе болашақ стандарттар мен өнімдермен үйлесімділік жоспарына ие болады.

Жабдықтар

FM радиосының стерео нұсқасы – артқа және алға үйлесімділіктің қарапайым мысалы. FM радио бастапқыда моно форматта болды, тек бір аудио арнасы бір сигналмен берілді. Екі арналы стерео FM радио енгізілген кезде көптеген тыңдаушылардың тек моно FM қабылдағыштары болды. Моно қабылдағыштар үшін стерео сигналдармен алға қарай үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін сол және оң аудио арналарының қосындысы бір сигналда, ал айырмасы екінші сигналда жіберілді. Бұл моно FM қабылдағыштарына аудио арналарды бөлуге қажетті айырмашылық сигналын елемей, тек қосынды сигналды қабылдауға және декодтауға мүмкіндік берді. Стерео FM қабылдағыштары моносигналды қабылдап, оны декодтауға болады, екінші сигнал қажет емес, ал егер қосынды және айырмашылық сигналдары қабылданса, олар қосынды сигналды сол және оң арналарға бөле алады. Егер артқа қарай үйлесімділік талабы болмаса, қарапайым әдіс таңдалуы мүмкін еді. Компьютерлік нұсқаулар жиынтығы архитектураларында толық артқа қарай үйлесімділік өте маңызды, олардың ең сәттілері – IBM 360/370/390/Zseries мейнфреймдері мен Intel x86 микропроцессорлар отбасылары. IBM алғашқы 360 модельдерін 1964 жылы жариялады және ондаған жылдар бойы 32 биттік регистрлер/24 биттік адрестерден 64 биттік регистрлер мен адрестерге көшу арқылы серияны жаңартуды жалғастырды. Intel 1978 жылы алғашқы Intel 8086/8088 процессорларын жариялады, содан бері ондаған жылдар бойы 16 биттен 64 битке көшірілді. (8086/8088 процессорлары, өз кезегінде, оның алдыңғысы үшін жазылған бағдарламаларды машиналық түрде аудастыруды жеңілдету үшін жасалған, бірақ 1974 жылғы 8 биттік Intel 8080 процессорымен нұсқаулар жиынтығы бойынша үйлесімді болмады. Алайда Zilog Z80 Intel 8080-мен толық артқа қарай үйлесімді болды.) Толық артқа қарай үйлесімді процессорлар өз алдыңғылары сияқты екілік орындалатын бағдарламалық нұсқауларды өңдей алады, бұл жаңа процессорды жаңа қолданбалар немесе операциялық жүйелерді сатып алу қажеттілігінсіз пайдалануға мүмкіндік береді. Сол сияқты Wi-Fi цифрлық байланыс стандартының табысы оның кең ауқымды алға және артқа қарай үйлесімділігімен байланысты; ол артқа қарай үйлесімді емес басқа стандарттарға қарағанда кеңінен таралды.

Бағдарламалық жасақтауда

Бағдарламалық жасақтауда артқа қарай үйлесімділік – бұл бағдарламалық құралдардың өзара әрекеттесуінің жалпы түсінігі, API арқылы оның қызметін шақырғанда ешқандай қате тудырмайды. Бағдарламалық құрал тұрақты деп есептеледі, егер оның функцияларды шақыру үшін қолданылатын API әртүрлі нұсқаларда өзгермейтін болса. Компиляторларда артқа қарай үйлесімділік – бұл жаңа тіл нұсқасы үшін жасалған компилятордың, бұрынғы нұсқада жұмыс істеген бағдарламалардың немесе деректердің бастапқы кодын қабылдау мүмкіндігін білдіреді. Егер бағдарламаның жаңа нұсқасы деректер форматын бұрынғы нұсқадағыдай қатесіз аша алса, онда ол деректер форматы артқа қарай үйлесімді деп саналады.

Артықшылықтары

Компанияның кері үйлесімділікті іске асыруына бірнеше себеп бар. Кері үйлесімділік өндіруші ескі аппаратты қолдауды тоқтатуды шешкен жағдайда, әйтпесе жоғалып кетуі мүмкін ескі бағдарламалық қамтамасыздықты сақтау үшін пайдаланылуы мүмкін. Классикалық бейне ойындар ескі бағдарламалық қамтамасыздықты қолдаудың маңыздылығын талқылау кезінде жиі келтірілетін мысал. Бейне ойындардың мәдени әсері олардың сәттілігінің маңызды бөлігі болып табылады, ал кейбіреулер кері үйлесімділікті елемеу осы ойындардың жоғалуына әкеледі деп санайды. Кері үйлесімділік жаңа аппараттық жабдықтың сату артықшылығы болып табылады, өйткені қолданыстағы ойыншылар базасы консольдің келесі буынына көшуді үнемдірек жасай алады. Бұл сондай-ақ жаңа жүйелердің шығуы кезінде мазмұнның жетіспеушілігін толықтыруға көмектеседі, өйткені пайдаланушылар бұрынғы консольдің ойын кітапханасынан пайдалана алады, ал әзірлеушілер жаңа аппаратқа көшеді. Сонымен қатар, 1990 жылдардың ортасында жүргізілген зерттеулер жаңа жүйе сатып алғаннан кейін ескі ойындарын ойнамайтын тұтынушылардың өзі кері үйлесімділікті өте қажетті мүмкіндік деп санайтынын, тіпті оны пайдаланбаса да, қолданыстағы ойындарды ойнау мүмкіндігін бағалайтынын көрсетті. Бастапқы PlayStation (PS) бағдарламалық дискілерімен және аксессуарларымен кері үйлесімділік PlayStation 2 (PS2) үшін нарықтағы алғашқы айларда маңызды сату артықшылығы болды деп есептеледі. Ол шығу кезінде қосылмағанмен, Microsoft бірнеше жыл бойы Xbox One-дағы таңдалған ойындар үшін кері үйлесімділікті біртіндеп енгізді. Ойыншылар Xbox-та кері үйлесімді ойындармен миллиардтан астам сағат ойнады, ал PlayStation 5 және Xbox Series X/S сияқты ең жаңа буын консольдары да бұл мүмкіндікті қолдайды. Бұл мүмкіндіктің табысы мен іске асырылуының маңызды бөлігі – жаңа буын консольдеріндегі аппараттық құралдың қуаттылығы және ескі жүйелерге ұқсастығы, бұл ескі ойындарды Xbox One-да жұмыс істеуі үшін бөліп, қайта конфигурациялауға мүмкіндік береді. Бұл бағдарлама Xbox ойыншылары үшін өте танымал болды және консоль өндірушілерінің стратегиясындағы маңызды өзгеріс деп есептелетін классикалық ойындарды қайта жасаудың соңғы трендіне қарсы келеді. Бұл аппараттық шығындардың бір бөлігін қысқартуға мүмкіндік береді. PS2-нің ертерек нұсқаларында PS-ге ұқсас CPU ядросы екі мақсатқа қызмет етеді: PS режимінде негізгі CPU ретінде немесе PS2 режимінде I/O жүктемесін азайту үшін жылдамдығын арттыру арқылы. Алайда, мұндай тәсіл кері нәтиже беруі мүмкін, мысалы, Super Nintendo Entertainment System (Super NES) жағдайында болғандай, ол бастапқы NES-пен оңай үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін 16 биттік микропроцессорлардың орнына ерекше 65C816 таңдады, бірақ NES үйлесімділігі Super NES архитектурасы толыққаннан кейін жұмыс істемейтін болып шықты. Кері үйлесімділік әзірлеушілердің ескі және жаңа жүйелермен үйлесімді ойындарды жасауға басымдық беруіне әкелуі мүмкін, өйткені бұл оларға әлеуетті сатып алушылардың үлкен базасын ұсынады, нәтижесінде жаңа жүйенің жетілдірілген мүмкіндіктерін пайдаланатын бағдарламалық қамтамасыз етудің жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін. Физикалық ойын сатудың төмендеуі және цифрлық дүкендер мен жүктемелердің өсуіне байланысты, кейбіреулер кері үйлесімділік жақын арада ескіргеніне сендіреді. Көптеген ойын студиялары графиканы жақсарту және жаңа мазмұн қосу арқылы ең танымал ойындарын қайта жаңғыртуда және қайта шығаруда. Бұл қайта жасалған ойындар ностальгиялық ойыншыларға, алғашқы нұсқаларын ұнатып көргендерге де, сондай-ақ бастапқы жүйеде шығарылмаған жаңа ойыншыларға да ұнайды. Көптеген тұтынушылар үшін ескірген аппаратты сақтап қалудан гөрі цифрлық қайта жасалған ойындар әлдеқайда тартымды. Консоль өндірушілері үшін классикалық ойындардың цифрлық шығарылымдары үлкен пайда әкеледі. Ол ескі аппаратты қолдаудың қаржылық кемшіліктерін жойып қана қоймай, бағдарламалық қамтамасыздықты жаңарту шығындарын әзірлеушілерге ауыстырады. Өндіруші өз жүйесіне танымал атаумен жаңа қосымша алады, ал студияға жаңа ойын жасау қажеттілігі тумайды.