Жабайы жануарлар популяциясын бақылау стратегиясы

Кіріспе

Trap–neuter–return (TNR), сондай-ақ trap–neuter–release деп те аталады, – жабайы мысықтардың популяциясын басқаруға бағытталған, пікір таласы тудыратын әдіс. Бұл процесте мысықтар тірідей ұсталып, стерильдеуден өтеді, құлақтарына белгі салынып, мүмкіндігі болса, вакцинацияланады, содан кейін табиғатқа босатылады. Егер аймақ қауіпсіз емес немесе басқаша қолайсыз деп табылса, мысықтар басқа қолайлы жерлерге (көбінесе қоралар/фермалар ең жақсы орын деп есептеледі) көшіріледі. Егер мүмкін болса, дос жарасымды ересектер мен оңай үйретілген кішкентай мысықтар асырап алуға беріледі. Бұл әдіс мысықтардың көбеюінен туындайтын популяцияның өсуін тежеуге, мысықтардың мекендейтін аймақтарды жақсартуға, бос жүретін мысықтарды қабылдайтын баспаналардағы өлтіру көрсеткіштерін азайтуға, соның салдарынан қоғамдық пікірді жақсартуға және шығындарды азайтуға, сондай-ақ бос жүретін мысықтарға байланысты қоғамдық шағымдарды азайтуға көмектеседі. Зерттеулер көрсеткендей, TNR колонияларындағы популяция азайған жағдайларда, бұл азаюға негізінен колония мысықтарының үлкен бөлігін қайта орналастыру және эвтаназия арқылы тұрақты түрде алып тастауы, сондай-ақ жоғары өлім-жітім және жоғалу көрсеткіштері себеп болған. TNR колониялары көбінесе мысықтардың тез көбеюіне, тұтқындау және стерилизация деңгейінің популяция өсуін тоқтату үшін жеткіліксіз болуына, мысықтарға тамақ беруге және TNR колониясы туралы хабардарлықтың айналасындағы адамдарды өздерінің қаламаған үй жануарларын тастауға ынталандыруына байланысты өседі.

Терминология

TNR әдетте "тұсау", "бейсіздендіру", "қайта оралу" дегенді білдіреді. Кейде ол "тұсау-бейсіздендіру-босату" деп сипатталады. "Қайта оралу" деген сөздің мағынасы – мұндай бағдарлама аясында жабайы мысықтардың көпшілігі бастапқы орналасқан жерлеріне қайтарылады. Әртүрлі аббревиатуралар мен терминдерге: TNSR ("тұсау-бейсіздендіру/жатыр жолын тоқтату-қайта оралу"), TNVR ("тұсау-бейсіздендіру-екпе салу-қайта оралу"), TNRM ("тұсау-бейсіздендіру-босату-күту/басқару") кіреді, мұнда "күту" дегені көбінесе мысықтар өз аумақтарына қайтарылғаннан кейін оларды күтушілер тамақтандырып, бақылайды, және TTVAR ("тұсау-тексеру-екпе салу-бейсіздендіру-босату"). TVHR ("тұсау-вазектомия/гистерэктомия-босату") – бұл ұқсас атауға қарамастан, мысықтар популяциясын басқарудың басқа әдісі. Сенімсіз дереккөз: себебі=TNR-ге баламаларға қарсы лоббилік топ сияқты. TVHR мысықтарға жасалатын стерилизация хирургиясының түрімен ерекшеленеді. TNR-де жасалатын дәстүрлі стерилизациядан (овариогистерэктомия) және бейсіздендіруден (кастрация) айырмашылығы, TVHR-дегі вазектомия мен гистерэктомиялар стерильді, бірақ жыныстық белсенді мысықтарға әкеледі. RTF ("табиғи ортаға қайта оралу") немесе TNS ("тұсау, бейсіздендіру, баспанаға қайта оралу") – бұл тұсаққа алу және бейсіздендіру бөлігіне ғана назар аударатын және колонияны басқару аспектісін қамтымайтын баламалы тәсілдер. Кейбір жағдайларда, қабылдаушы баспана мысықты табылған жеріне қайтарады; басқа жағдайларда баспаналар мүлдем айналып өтіледі – адам еркін жүріп жатқан тірі тұтқынға түскен мысықты бейсіздендіру үшін алады, содан кейін оны табылған жеріне қайтарады. Сенімсіз дереккөз: күні=2023 жылдың тамызы.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Тәуелсіз мысықтар мен ТНР-ді қолдау және қарсылық білдіретін түрлі зерттеулер мен пікірлер айтылды.

Уақыт өте келе халық санының азаюы

Кейбір ұзақ мерзімді зерттеулер TNR-нің көбеюді тоқтатуға және уақыт өте келе популяцияны азайтуға тиімді екенін мәлімдеді немесе осыны көрсететін деректер келтірді, бірақ осы зерттеулердің әдістемесі, талдауы және қорытындылары күмән тудырды. Осы зерттеулерді қайта қарау, сондай-ақ популяция өсуінің математикалық модельдері, TNR колонияларының саны тек мысықтардың үлкен мөлшерде тұрақты түрде алынуы (жыл сайын колониядағы мысықтардың кем дегенде 50% -ы, мысалы, асырап алу және эвтаназияның үйлесімі) жоғары стерилизация деңгейімен және колонияға жаңа мысықтардың аз мөлшерде иммиграциясымен қатар жүргенде ғана азаятынын көрсетті. Егер осы шарттардың барлығы орындалмаса, TNR колониясының саны уақыт өте келе азаймайды. Әлемдегі еркін жүрген мысықтардың санын бақылау және азайту үшін TNR-ді қолдау мақсатындағы нақты зерттеулердің сәттілігі күмәнді. Одан да кең ауқымды тәсілдерге, мысалы, қалалық ортада қолдану үшін зерттеушілер әзірлеген матрицалық популяциялық модельдерді пайдалану арқылы эвтаназияның тиімділігін бағалау кіреді. Тиімділікті бағалауға жасалған күш-жігер жеткілікті мониторинг деректерінің болмауынан шектелді. Кәсіби көмек көрсету, жануарлар дүниесін зерттеуші биологтар ондаған жылдар бойы дамытқан популяцияны мониторингтеу жүйесін бейімдеу және жүйелі мониторинг жүргізу салыстырмалы түрде төмен құнмен, жоғары нәтижелі басқару шараларына қосымша болып табылуы мүмкін. TNR-ді қолдаудың және жануар иелеріне жануарларын заңсыз тастап кету немесе тастап кету туралы саналы шешім қабылдауға мүмкіндік беретін, өмірге қауіп келтірмейтін араласу туралы хабардарлықты арттырудың, еркін жүрген жануарлардың санының өсуіне ықпал етуі мүмкін деген мәселе даулы болып қана қоймайды. Мысықтарды басқа жерге көшіру арқылы мысықтарды бақылаудың кең таралған мысалында (Калифорния штатының Бидуэлл паркіндегі мысықтар тұтқындалып, жеке баспанаға көшірілді), жобаның жариялылығы одан да көп тастауға әкелді. Толыққанды мысықтардың, әсіресе, араласуы TNR шаралары арқылы мысықтардың популяциясын азайтуға кедергіл келтіретіні анықталды. TNR процесі көбею арқылы колонияның өсу қарқынын азайтуға немесе шектеуге қабілетті болғанымен, бұл араласудың жалғыз тәсілі болса, популяцияның санын азайта алмайды. Халық санының азаюы негізінен жабайы емес мысықтарды асырап алу, ауру жануарлардың табиғи өлімі немесе эвтаназиясы, мысықтардың жоғалуы немесе эмиграциясы арқылы жүзеге асырылады. TNR осы факторлармен бірлесіп, көбеюді азайтуға және осылайша колониядан жоғалған жануарларды алмастыруды азайтуға көмектеседі. Басқа факторлар, мысалы, айналасындағы аймақтардан келген мысықтардың көшіп келуі, оның әсерін жоя алады. Осылайша, TNR араласуының иесі жоқ мысықтар популяциясына тигізетін әсері күрделі болуы мүмкін, ал колонияларды тұрақты басқару мысықтардың санын азайтуды оңтайландырудың маңызды бөлігі болып табылады.

Some long term studies have claimed or been cited to show that TNR is effective in stopping reproduction and reducing the population over time, but the methodology, analysis and conclusions of some of these studies have been called into question. Reviews of these studies, as well as mathematical models of population growth, have shown that TNR colonies only decrease in population where cats experience very high rates of permanent removal (of at least 50% of the colony cats per year, such as by a combination of adoption and euthanasia), combined with high sterilization rates, and low rates of immigration of new cats into the colony. Unless all of these conditions are met, TNR colonies will not decrease in size over time. The success of specific focused studies to advocate TNR as a solution for controlling and reducing free roaming cat populations worldwide is problematic. More broad based approaches include using matrix population models to estimate the efficacy of euthanasia versus trap neuter return for management of free roaming cats, such as the one researchers established for use in urban environments. Efforts to assess the effectiveness have been hampered by the lack of sufficient monitoring data. Having some professional assistance, adapting the population monitoring framework developed over decades by wildlife biologists, and systematic monitoring can evolve into a relatively low cost, high value adjunct to ongoing management efforts. The potential problem of TNR advocacy and increased public awareness of non lethal intervention actually contributing to the increasing numbers of free roaming pets, by enabling pet owners to make conscious decisions to illegally dump or abandon their animal without having to worry about lethal control measures, has been a contentious point. In a widely cited example of cat control by relocation (cats from Bidwell Park, California, were trapped and moved to a private sanctuary), the high visibility of the project encouraged more abandonment. Introgression, particularly of intact cats, has been noted to be a barrier to decreasing cat populations over time through TNR efforts. It has become apparent that while the TNR process can reduce or limit the growth rate of the colony through reproduction, it may not reduce the population numbers if it is the sole method of intervention. Population reduction occurs primarily through adoptions of non feral cats, natural death or euthanasia of sick animals, and disappearance or emigration of cats. TNR works together with these factors to reduce reproduction and thus to minimize replacement of animals lost from the colony. Other factors such as immigration of cats from surrounding areas can counteract its effect. Thus, the impact of TNR interventions on unowned cat populations can be complex, and ongoing management of colonies becomes an important component in optimizing reductions in the cat population.

"Өлтіру" немесе "өлтірмеу" (эвтаназия) туралы пікірталас

ТНР мемлекеттік қызметкерлер мен саясаткерлерге өлімге әкелетін әдістерге қарағанда тиімді балама ретінде, бірнеше артықшылықтарымен бірге ұсынылады.

Евтаназияны азайту

Евтаназияның баспаналардағы жануарлардың өлімінің басты себебі мысықтар екені айтылады, және осы деректерді жинауға немесе тексеруге жауапты ешқандай агенттік жоқ. АҚШ-тағы Жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау жөніндегі қоғам (ASPCA) 2011 жылдан бері эвтаназия деңгейінің айтарлықтай төмендегенін атап өтті, ал АҚШ-тағы Адамгершілік қоғамы 1970 жылдан бері баспаналардағы жануарларды эвтаназиялау көрсеткіші күрт төмендеп келе жатқанын хабарлады. Сонымен қатар, эвтаназияның себептері әртүрлі. Жануарлар баспананың тығыздығына байланысты, медициналық себептермен (ауру немесе жарақат), сот шешімімен немесе қаржылық және кадрлық шектеулерге байланысты эвтаназияға ұшырауы мүмкін. Егер баспанаға келіп түсетін жануарлардың саны оның күтіміне, ұстауына немесе оларға асырап алушы табуға мүмкіндігін асып кетсе, мекеме жануарларды эвтаназиялауға мәжбүр болуы мүмкін. Бұл тіпті асырап алуға болатын қотан-мысықтарды да қамтиды, себебі оларға күтім жасау мүмкін болмайды. Уақыт өте келе, еркін жүретін жануарлардың саны азайып, оларды стерильдеу арқылы шығындарды азайтуға болады. Флорида штатының Ориндж округінде 10 жылдық зерттеуде 7903 жабайы мысықты стерильдеу бағдарламасы іске асырылды, оның құны 442 568 долларға бағаланды, ал оларды ұстап алып эвтаназиялағанда 1 098 517 доллар жұмсалар еді. Флорида штатының Порт-Оранж қаласында 2013 жылы қалалық бизнес аймақтарында басталған TNR бағдарламасы көшедегі мысықтардың азаюына және қаржыны үнемдеуге мүмкіндік берді. Бірінші жылы 214 мысық 13 000 долларға стерильденді, бұл 2010 жылы жұмсалған 50 000 доллардан әлдеқайда аз болды, сол кезде ұсталған мысықтардың көпшілігі эвтаназияланды. 2019 жылы жарияланған зерттеуде «Брисбен қаласының (Австралия) көптеген тұрғындары үшін қалалық қаңғыбас мысықтар мәселесі және басқару стратегиялары туралы хабардарлық артқанда, көпшілігі TNR қоғамдық бағдарламасын қолдайды, тіпті аз немесе ешқандай көндіруді қажет етпейді» деген қорытынды жасалды. TNR бағдарламаларының жанама әсері болып, волонтерлер мен қызметкерлердің баспаналарда эвтаназияға байланысты стрессін азайтуы мүмкін. 2019 жылғы зерттеу эвтаназияға байланысты стресс баспана қызметкерлерінің арасында кең таралғанын көрсетті. Мұндай стресс жұмысқа байланысты жалпы стресс деңгейінің жоғары болуымен, жұмыс пен отбасы арасындағы қақтығыстармен, дене шағымдарымен, заттарды қолданумен және жұмысқа қанағаттанбаушылықпен байланысты.

It has been claimed that euthanasia in shelters is the leading cause of death of cats. and there is no agency responsible for collecting or verifying this data. The American Society for the Prevention of Cruelty to Animals (ASPCA) has noted a marked decrease in euthanasia rates since 2011 and Humane Society of the United States reported that euthanasia of animals in shelters has been declining sharply since 1970. In addition, the reasons for euthanasia vary. Animals may be euthanized because of shelter over crowding, for medical reasons (illness or injury), for court mandated reasons, or because of financial/staff limitations. When the number of animals coming into a shelter exceeds its ability to care for, hold, or find foster placements, the facility may end up euthanizing animals. This could include even adoptable kittens or cats simply because they cannot be taken care of. Over time, through attrition and sterilization efforts, if the free roaming population declines, savings may be realized by total decreased expenditures on them. In a 10 year study in Orange County, Florida, after a feral cat sterilization program was instituted in which 7,903 feral cats neutered, the cost was an estimated $442,568, as compared to $1,098,517 if they had been impounded and euthanized. In Port Orange, Florida, a TNR program started in 2013 in the city's business areas resulted in fewer stray cats and money saved. In the first year, 214 cats were sterilized for $13,000, which was much less than over $50,000 spent in 2010, when most of the impounded cats were euthanized. In 2019, a study was published that concluded "for most Brisbane City (Australia) residents, when awareness is raised about the problem of urban stray cats and management strategies, the majority are supportive of a TNR community program with little or no persuasion required." TNR programs may have a side effect of reducing the stress and strain volunteers and staff have related to euthanasia in shelters. A 2019 study concluded that euthanasia related strain is prevalent among shelter employees. Such strain is associated with increased levels of general job stress, work to family conflict, somatic complaints, and substance use, and with lower levels of job satisfaction.

Шағымдардың азаюы

TNR тегін жүрген мысықтарға қатысты халық шағымдарын азайтуға көмектеседі. Егер мысық жүкті болмаса, жыныстық белсенділік кезеңінде, шамамен үш апта сайын, маусымына келіп, еркек мысыққа құлақ асады. Бір аумақта стерилизацияланбаған аналық мысықтардың болуы стерилизацияланбаған ата мысықтарды тартады, осымен олардың жерін белгілеуіне, ұрысуына және айқайлауына себеп болады. 1995 жылы TNR бағдарламасын бастағаннан кейін Флорида штатының Ориндж округіндегі жануарларды бақылау қызметі мысықтар туралы шағымдарды азайтты, тіпті "зиярат" анықтамасын кеңейткеннен кейін де.

Аңшылықтың жануарлар дүниесіне әсері

Көптеген зерттеулер еркін жүріп-тұрушы мысықтардың аңшылық арқылы жергілікті жануарлар дүниесіне елеулі зиян келтіруі мүмкін екенін көрсетті. Олар жануарлар дүниесін кең ауқымда жояды және экожүйенің бұзылуына себеп болады, соның ішінде жүздеген миллиондаған құс, кішкентай сүтқоректілер, жорғалаушылар, қосмекенділер және балықтардың өліміне әкеледі. Еркін жүріп жүрген үй мысықтары "бөгде" түрлерге жатқызылады және әлемнің көптеген елдерінде инвазивті түрлер тізіміне енгізілген. Қазір Солтүстік Америкадағы құстардың өліміне ең көп себеп болатыны – мысықтар деп есептеледі. Аралдарда олардың салдарынан түрлердің жойылып кетуінің куәгерлері болдық. 2004 жылы мақсатты жою бағдарламалары арқасында кем дегенде 49 аралдан еркін жүріп-тұрушы үй мысықтары жойылды. Аралдардан инвазивті сүтқоректілерді жою – тиімді сақтау құралы екені дәлелденді, себебі одан кейін жергілікті түрлердің жаңаруының нақты мысалдары бар, және бұл аралдардағы жергілікті биологиялық әртүрлілікті сақтаудың ұсынылатын тәсілі ретінде мойындалуда. Еркін жүріп-тұрушы мысықтар жемді жемей-ақ аулап өлтіретіні анықталды.

Ел бойынша қарау

Үй мысықтары Антарктиданы қоспағанда, барлық құрлықта кездеседі. Әлемдегі 700 миллион мысықтың 480 миллионы бауырсақтап жүреді. Бос жүріп жүрген мысықтар мен итті бақылаулау – бүкіл әлемдік мәселе. Практикалық және ғылыми қарастырулардан өзге, мәдени мұра, этикалық нанымдар, әлеуметтік және экономикалық салдар осы мәселені шешуде маңызды рөл атқарады. Бауырсақтап жүретін және қоғамдық мысықтардың құқықтық жағдайы жергілікті жерлерге қарай өзгереді, сондай-ақ TNR бағдарламаларының тарихы мен күш-жігері де әртүрлі. Көптеген үкіметтер "ұстап, тоқтатып, қайта жіберу" (trap–neuter–return) бағдарламасын қолдайды.

Австралия

2017 жылы "Сидней Морнинг Геральд" газетінде жарияланған хабарламада Қауіп астындағы түрлер комиссары Грегори Эндрюс федералды үкіметтің 2 миллион жабайы мысықты қырып тастау ниетінің себебін былай түсіндірді: олар "біздің туған жеріміздің жануарларына ең үлкен қауіп төндіреді және соның салдарынан 30 түрдің ішіндегі 20 сүтқоректі түрі тікелей жойылып кетті". Бұл қырғын 2020 жылға дейін жалғасу жоспарланған.

Канада

Канада бойынша муниципалитеттер ескі жануарларды бақылау ережелерін "жауапты үй жануарларын ұстау" ережелерімен алмастырды, олардың мақсаты үй жануарларының мінез-құлқына жауапкершілікті олардың иелеріне жүктеу. Осы қарқынды үрдістің бір ерекшелігі – иелердің мысықтарына лицензия алуы және олардың бос жүрмеуін қамтамасыз етуі. 2012 жылдың қаңтар айында Британдық Колумбияның Мерит қаласындағы заң қызметкері мысықтарға арналған тамақты алып тастады және Канада Корольдік шаруа полициясына қоғамдық мысықтарды тамақтандырушыларға қатысты қылмыстық қудалау мүмкіндігін қарастыруды сұрады. Қудалау шаралары қолданылмады, бірақ құтқару тобының бизнес-лицензиясы алынып тасталды және олар дүкен орнынан көшірілуге мәжбүр болды. Онтарионың Торонто қаласы ТНР-ді (ұстау-стерилизациялау-қайтару) жануарларға көрсетілетін қызметтерге енгізді және ТНР мен басқарылатын колонияларға қатысты арнайы ережелерге ие. Торонто жануарларды қорғау қызметі тіркелген және тағайындалған оқытылған күтушісі бар колонияларды стерилизациялау және нейтрализациялау мүмкіндігін ұсынады.

Дания

ТНР 1970 жылдардың ортасында Данияда қолданылған, бұл туралы 1980 жылы Лондонда өткен Университеттер федерациясының жануарлар әл-ауқаты жөніндегі (UFAW) симпозиумында баяндалған. Данияның мысықтарды қорғау қоғамы стерильденген мысықтарды анықтау үшін олардың құлақтарына таңба салу және құлақ ұшын кесу әдістерін қолданған.

Франция

1978 жылы Париж қаласы еркін өмір сүретін мысықтардың құқықтары туралы декларация қабылдады. Сол жылы Камбазард «Мысық мектебін» құрып, алғашқы мысығына TNR процедурасын жасады, және келесі жылдары мыңдаған мысыққа көмектесуді жалғастырды.

Израиль

Түркия сияқты Израиль де қаңғыбас мысықтардың санының үнемі артуымен күресуде. Мысықтар адамдар бар жерде кездеседі, ең оңтүстіктегі Эйлат қаласынан бастап Голан биіктіктеріндегі елді мекендерге дейін. Сонымен қатар, "Жануарларды тірі қалдырайық" ұйымының қысымы салдарынан Израильде мысықтарды көшеден алып тастауға тыйым салынған. Адамдардың тамақ қалдыруынан мысықтардың саны артып, Иерусалим қаласында шамамен әр шаршы километрге 2000 мысыққа жетеді деген есептер бар. Израильде мысықтарды ұстап, тоғыту және қайта босату әрекеттері тиімсіз болып жатыр, себебі халық тым көп болғандықтан, жағдайды өзгерту үшін жеткілікті мысықтарды ұстау мүмкін емес. Сонымен қатар, мысықтардың санына қатысты ұлттық келісім жоқ. Осының салдарынан, ешқандай болашақ жоспары жоқ, олардың саны артып келеді. 2019 жылдың қаңтар айында, мысықтарды тамақтандыратын адамдардың ықпалымен Иерусалим қаласының барлық аймақтарында "тамақтандыру бекеттерін" құруды жоспарлап отыр. Мақсаты – қаңғыбас мысықтардың тамақтануына жағдай жасау және олардың әл-ауқатын жақсарту. Бұл жоспар экологтар мен табиғатты қорғаушылар тарапынан сынға ұшырады, олар бұл жоспардың мысықтардың әл-ауқамын жақсартуға ешқандай көмек етпейтінін айтты. Табиғатты қорғау қоғамының өкілі Әмір Балабан: "Егер біреу жануарлар туралы ойласа, оларды үйіне алып кетуі керек" деді.

Италия

1988 жылдан бері Римді қамтитын Лацио аймағында жабайы мысықтарды өлтіруге тыйым салынған. 2006 жылғы зерттеуде 1991 жылдан 2000 жылға дейін шамамен 8000 мысық стерилизацияланып, бастапқы топтарына қайта оралғаны анықталды. Зерттеу соңында, стерилизация/кастрация науқандары тіркелген топтардағы және есепке алынған мысықтардың санының жалпы азаюына себеп болды, бірақ тастап кету және өздігінен келу салдарынан мысықтардың көшіп келу көрсеткіші шамамен 21 пайызды құрады. Үй мысықтарының көбеюін бақылау бойынша халықты тиімді түрде оқытусыз TNR (ұстап, стерилизациялап, қайта оралту) шаралары ақша, уақыт және күшті ысырап ету болып табылады делінген. 1991 жылдың тамыз айынан бастап Италияда иттер мен мысықтарды өлтірмеу саясаты қабылдалғаннан кейін жабайы мысықтардың құқығы қорғалды. Жабайы мысықтардың бостан өмір сүруге құқығы бар және оларды тұрақты түрде топтарынан шығаруға болмайды; мысықтарға күтім жасайтындар ресми тіркелуі мүмкін; ал TNR әдістері үй жануарларын басқару туралы ұлттық заңда баяндалған.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореяда мысықтарға, әсіресе еркін жүріп-тұратын мысықтарға қатысты жағымсыз көзқарас мәдениетке терең сіңген. 2011 жылы Оңтүстік Кореяның «Жануарларды қорғау туралы» заңына енгізілген түзетулер жануарларды тасымалдау және өлтіру (эвтаназия) кезінде гуманды әдістерді қолдануды міндеттеді. Кейбір аймақтарда үкімет тарапынан ТНР бағдарламалары қолдау табады, бірақ олар көбінесе жұртшылық тарапынан сынға ұшырайды және тиімсіз басқарылады. Мысықтарға деген жағымсыз көзқарас пен қорқыныш өзгерісіне көп уақыт кетіп жатыр, сондықтан еркін жүретін мысықтар зорлық-зомбылыққа немесе қатыгездікке ұшырауы мүмкін. Дегенмен, соңғы жылдары Оңтүстік Кореяда баспанасыз мысықтарға деген көзқарас жақсаруда.

Жаңа Зеландия

Қорғау департаменті (DOC) заң бойынша қоғамдық қорғалатын жерлердегі жабайы мысықтарды бақылауға міндетті. Ол бірнеше аралдардан жабайы мысықтарды жойды. Бақылау тәсілдері: улану, тұзаққа түсіру және ату. Өлімге әкелетін бақылау шаралары тиімді және гуманды әдістермен жүзеге асырылады және 1999 жылғы «Жануарлардың әл-ауқаты туралы» заңға сәйкес келеді. 2017 жылы Жаңа Зеландияның серік жануарлар кеңесі Ұлттық мысықтарды басқару стратегиясы жөніндегі талқылау қағазын жариялады, онда «құрылықтағы мысықтарды басқару қажет болған жағдайда, өлімге әкелмейтін әдістер (мысалы, қайта орналастыру немесе ең жақсы тәжірибе бойынша мақсатты тұзақтап, бесіздендіру және қайта босату [mtTNR]) әрқашан бірінші қарастырылуы керек» деп кеңес берді. Бұл талқылау кейбір жағдайларда mtTNR-дің шектеулі тиімділігін мойындады. Олардың мақсаты – Жаңа Зеландиядағы барлық мысықтардың жауапкершілікті иелері болуын және мысықтардың әл-ауқатын және қоршаған ортаны қорғайтын гуманды тәсілмен басқарылуын қамтамасыз ету.

Түркия

Түркияда бос жүретін иттің және мысықтың мәселесі өте кең таралған, ел осы мәселені шешу жолдарын іздестіруде. Оның Жануарларды қорғау заңы "иесі жоқ жануарларды" өлтіруге тыйым салады, бірақ Жануарлар денсаулығын қорғау заңында көзделген жағдайларда рұқсат етіледі. Оларды жергілікті билік органдары құрған немесе рұқсат берген жануарларға арналған баспаналарға жеткізу міндетті. Басым дінінің қағидаларына сәйкес, түрік халқының көп бөлігі жануарларды "халықты реттеу" мақсатымен эвтаназиялауға қарсы. Соңғы күш-жігерлер, осылайша көбейіп келе жатқан жануарлар санын азайтуға бағытталған, бос жүретін мысықтар мен иттің санына бақылау жасау үшін ТНР (стерилизация, вакцинация, қайта ортаға жіберу) әдісін қамтиды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та жабайы мысықтарға қатысты саясатты нақты белгілейтін федералды заң жоқ, ал штаттар мен жергілікті биліктердің тәсілдері әртүрлі. Құрып бара жатқан түрлер туралы заң мен көшпенді құстар туралы шарттар ТНР-дің заңдылығына қатысты болуы мүмкін. 2014 жылғы «Американ Бёрд Консерваси» қарсы Харви ісінде консерваторлар Нью-Йорк штатының парктерінің комиссары Роз Харвиді құрып бара жатқан түрлер туралы заңды бұзды деп сотқа берді, себебі ол штаттық паркте қоныстанған, қорғалатын түрге жататын құмдық шағаланың (Piping Plover) мекендеуін қамтамасыз етпейді. Сот шешімімен Нью-Йорк штаты барлық мысықтарды баспанаға орналастыруға, ал болашақта паркте табылған мысықтарды тұтқындап, қайтадан жабайыға жібермейтіндей етіп алып кетуге келісті. 1918 жылғы көшпенді құстар туралы шартқа сәйкес, ТНР бағдарламалары жауапкершілікке тартылуы мүмкін деген заңдық теориялар бар. Бұл қатаң жауапкершілік принципін көздейтін заңда «ешқандай уақытта, ешқандай тәсілмен немесе жолмен көшпенді құсты, оның кез келген бөлігін, ұясын немесе жұмыртқасын іздеуге, аң аулауға, ұстауға, өлтіруге, өлтіруге тырысуға тыйым салынады», соның ішінде бейсалықтан жасалған әрекеттер де, егер үкімет тарапынан реттелмесе немесе рұқсат берілмесе, және әрбір заңсыз ұсталған құс үшін 15 000 долларға дейін айыппұл және алты айға дейін бас бостандығынан айыру қарастырылады. (Көшпенді құстар туралы шарт бойынша сәтті қудалаудың мысалы – «АҚШ қарсы Мун Лейк Электрик Ассосиэйшн» ісі; бұл жағдайда электр компаниясы кінәлі деп танылып, айыппұл төлеуге және бақылауға алынды, себебі оның меншігіндегі электр тіректерінде құстар тоқ соғудан қаза тапқан). ТНР колониялары адамдармен қолдау көрсетілгендіктен, ТНР мысықтарының құстарды аулауы соттар тарапынан заңсыз, қасақана жасалған әрекет деп танылуы мүмкін. Аляскада мысықтардың ТНР-і заңсыз, себебі мысықтарды, тіпті олар бастапқыда сол жерде ұсталған болса да, жабайы табиғатқа жіберуге тыйым салынған. Бұл жағдайда, ондағы жабайы мысықтардың санын бақылаудың жалғыз заңды тәсілі – тұзаққа түсіріп өлтіру болып табылады; алайда, ТНР-ге қарсы заң тиісті деңгейде орындалмайды. Сот экологиялық мәселелер бойынша шешім қабылдаған жоқ және қалада ТНР-ді жүргізуге басқа ұйымдарға тыйым салмады.

There is no federal law in the US that explicitly sets policy on feral cats, and state and local laws vary in their approaches. The Endangered Species Act and the Migratory Bird Treaty Act may be relevant to the legality of TNR. In a federal case, American Bird Conservancy v. Harvey (2014), conservationists sued Rose Harvey, the Commissioner of New York State Parks, under the Endangered Species Act for failing to prohibit activities supporting feral cats in a state park where the Piping Plover, a threatened species, was known to nest. Under a settlement and judicial order, the State of New York agreed to remove all of the cats to a shelter, and to trap and permanently remove any cats found in the park in the future. There are legal theories that TNR programs may have liability under the Migratory Bird Treaty Act of 1918, a strict liability statute that states that "it shall be unlawful at any time, by any means or in any manner, to pursue, hunt, take, capture, kill, attempt to take, capture, or kill[ ] any migratory bird, any part, nest, or egg of any such bird," including unintentional taking, except if otherwise regulated or permitted by the government, and provides for criminal penalties of up to $15,000 in fines and up to six months of incarceration for each bird unlawfully taken. (An example of a successful prosecution under the MBTA was United States v. Moon Lake Electric Association Incorporated; in that case a power company was found guilty and sentenced to fines and probation because birds were being electrocuted on power poles that it owned.) Because TNR colonies are supported by people, it is possible that predation of birds by TNR cats might be ruled an illegal intentional take by the courts. TNR of cats is illegal in Alaska, owing to a law against the release of cats into the wild, even if they were originally captured there. This has left trap and kill the only legal method of controlling the feral cat population there; however, the law against TNR is not well enforced The judge did not rule on any environmental issues, or prohibit other organizations from doing TNR in the city.