Ғылыми-технологиялық саябақтар: Даму және инновация орталығы

Кіріспе

Ғылым немесе технология бизнесін дамытуға арналған аумақ. Ғылым паркі (сондай-ақ "университет зерттеу паркі", "технологиялық парк", "технопарк", "технополис" немесе "ғылым және технология паркі" [STP]) – университетпен (немесе мемлекеттік және жеке зерттеу ұйымдарымен) жақын орналасуы, меншігі және/немесе басқаруы арқылы байланысты жалға алушы компаниялардың өсуіне жағдай жасайтын және оларды қолдайтын мүліктік даму ретінде анықталады. Бұл білімді бөлісуге, инновацияларды дамытуға, технологияны беруге және ғылыми зерттеулердің нәтижелерін коммерциялық өнімдерге айналдыруға мүмкіндік береді. Ғылым парктері сондай-ақ ұлттық экономикалық дамуға үлес қосады, жаңа жоғары технологиялық компаниялардың құрылуын ынталандырады, шетелдік инвестицияларды тартады және экспортты қолдайды.

Өмірбаян

Әлемдегі алғашқы университеттік зерттеу паркі – Стэнфорд зерттеу паркі 1951 жылы Стэнфорд университеті мен Пало-Альто қаласының бірлескен жобасы ретінде құрылды. Тағы бір ертедегі университеттік зерттеу паркі – 1959 жылы ашылған Солтүстік Каролинадағы Research Triangle Park болды. 1969 жылы Пьер Лаффитте Францияда София Антиполис ғылыми паркін іске қосты. Лаффитте көп саяхаттап, «керектіліктің өзара толықтығы» деген теорияны жасады, онда адамдар мәдениет, ғылым және өнер салаларын қоса алғанда, идея алмасу арқылы өзара тиесілі пайда көре алады. Ғылыми парктер – жаһандық «білім экономикасының» инфрақұрылымының құрамдас бөліктері. Олар инновацияларды, технологияны дамыту мен коммерцияландыруды ынталандыратын және үкіметтер, университеттер мен жеке компаниялардың бірлесіп жұмыс істеуіне жағдай жасайтын орталықтарды ұсынады. Парктерді дамытушылар ақпараттық технологиялар, фармацевтика, ғылым және инженерия салаларында жұмыс істейді. Ғылыми парктер инкубаторлар, бағдарламалар, ынтымақтастық шаралары, үздірілмейтін қуат беру, телекоммуникациялық орталықтар, қабылдау және күзету, басқару кеңселерi, банк кеңселерi, конгресс орталықтары, тұрақ және ішкі көліктер сияқты бірқатар ортақ ресурстарды ұсынуы мүмкін. Ғылыми парктер технологияны дамытушыларға өздерінің жұмысын коммерциялық табысқа жеткізуге көмектесетін мамандарды, мысалы, зияткерлік меншік құқығы саласындағы сарапшыларды біріктіруді мақсат етеді. Олар университет студенттерін қызықтырады, болашақ жұмыс берушілермен байланысуға және студенттерді жергілікті аймақта қалдыруға мүмкіндік береді. Ғылыми парктер жұмыскерлердің өмір сапасын жақсартуға бағытталған болуы мүмкін. Мысалы, олар спорттық жабық кеңістіктермен, мейрамханалармен, балалар бақшаларымен немесе жағымды сыртқы аймақтармен салынған болуы мүмкін. Жалға алушылардан басқа, ғылыми парктер жергілікті қоғам үшін жұмыс орындарын жасайды. Ғылыми парктер – нақты орналасқан жерлер және олар жоғары технологиялық бизнес аудандарынан өзгеше, себебі олар ұйымдастырылған, жоспарланған және басқарылатын болады. Олар ғылыми орталықтардан өзгеше, зерттеу нәтижелерінен коммерциялық өнімдер шығарады. Олар өндіріске бағытталған индустриалды парктерден және бизнес кеңселерiне бағытталған бизнес-парктерден де ерекшеленеді. Ғылыми парктер бүкіл әлемде кездеседі. Олар дамыған елдерде көбірек таралған. Солтүстік Америкада 170-тен астам ғылыми парк бар. Мысалы, 1980 жылдары Солтүстік Каролина штатының университеті, Роли қаласында орын жетіспеді. Жаңа мүмкін болатын орындарға штаттық психикалық денсаулық сақтау мүліктері және Рейли көлінің айналасындағы Рейли епархиясының мүліктері кірді. Университеттің жүз жылдық кампусы құрылды. Сандия ғылым және технология паркі, Эймстегі NASA зерттеу паркі және Оук Ридж ұлттық зертханасындағы Шығыс Теннесси технология паркі – АҚШ федералдық үкіметтік зертханаларымен немесе олардың жанында дамыған зерттеу парктерінің мысалдары. Еуропалық Одақтағы ғылым және технология парктерінің (STP) қызметі соңғы 11-12 жылда шамамен екі есеге өсті, бұл ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп тұрған парктердің өсуімен және жаңа парктердің пайда болуымен байланысты. Қазіргі уақытта ЕО мүше мемлекеттерінде шамамен 366 STP бар, олар 28 миллион м2 құрылыс алаңын басқарады, онда шамамен 750 000 адамды жұмыспен қамтыған 40 000-ға жуық ұйым жұмыс істейді, олардың көпшілігі жоғары қосылған құнмен жұмыс істейді. 2000-2012 жылдар аралығында ЕО-ның STP-леріне жұмсалған жалпы капитал инвестициясы шамамен 11,7 миллиард евроны құрады (орташа есеп). Сол кезеңде STP-лер өздерінің жалдамашыларына және басқа да ұқсас білімге негізделген кәсіпорындарға көмек көрсету үшін ұсынатын немесе қаржылай қолдайтын кәсіби бизнес қолдауы мен инновациялық қызметтерге шамамен 3 миллиард евро жұмсады. Мемлекеттік секторды қолдау үшін STP-лердің тиімді инвестициялар екендігінің себептері жақсы түсініліп, нақтылана түсуде. Деректер базасы жақсы STP-лер тек тартымды және жақсы жабдықталған кеңсе стиліндегі ғимараттардың иесі емес екенін көрсетеді. Керісінше, олар күрделі ұйымдар, көбінесе бірнеше меншік иелері бар, олардың мақсаттары экономикалық дамудың маңызды элементтерімен және ұзақ мерзімді перспективада қаржылық тұрғыдан өзін-өзі қамтамасыз етудің қажеттілігімен үйлесімді.

The world's first university research park, Stanford Research Park was launched in 1951 as a cooperative venture between Stanford University and the City of Palo Alto. Another early university research park was Research Triangle Park in North Carolina, which was launched in 1959. In 1969, Pierre Laffitte founded the Sophia Antipolis Science Park in France. Laffitte had travelled widely and developed a theory of "cross fertilisation" where individuals could benefit mutually by the exchange of thoughts in many fields including culture, science and the arts. Science parks are elements of the infrastructure of the global "knowledge economy". They provide concentration that foster innovation and the development and commercialization of technology and where governments, universities and private companies may collaborate. The developers work in fields such as information technology, pharmaceuticals, science and engineering. Science parks may also offer a number of shared resources, such as incubators, programs and collaboration activities, uninterruptible power supply, telecommunications hubs, reception and security, management offices, bank offices, convention center, parking, and internal transportation. Science parks also aim to bring together people who assist the developers of technology to bring their work to commercial fruition, for example, experts in intellectual property law. They can be attractive to university students who may interact with prospective employers and encourage students to remain in the local area. Science parks may be designed to enhance the quality of life of the workers. For example, they might be built with sports facilities, restaurants, crèches or pleasant outdoor areas. Apart from tenants, science parks create jobs for the local community. Science parks are specific locations and differ from the wider area high technology business districts in that they are more organized, planned, and managed. They differ from science centres in that they lead to commercialized products from research. They differ from industrial parks which focus on manufacturing and from business parks which focus on business office locations. Science parks are found worldwide. They are most common in developed countries. In North America there are over 170 science parks. For example, in the 1980s, North Carolina State University, Raleigh lacked space. New possible sites included the state mental health property and the Diocese of Raleigh property on surrounding the Lake Raleigh Reservoir. The university's Centennial Campus was developed. Sandia Science and Technology Park, NASA Research Park at Ames and the East Tennessee Technology Park at Oak Ridge National Laboratory are examples of research parks that have been developed by or adjacent to US Federal government laboratories. Science and technology park (STP) activity across the European Union has approximately doubled over the last 11–12 years, driven by the growth of the longer standing parks and the emergence of new parks. There are now an estimated 366 STPs in the EU member states that manage about 28 million m2 of completed building floor space, hosting circa 40,000 organisations that employ approximately 750,000 people, mostly in high value added jobs. In the period from 2000 – 2012, total capital investment into EU STPs was circa €11.7 billion (central estimate). During the same period, STPs spent circa €3 billion on the professional business support and innovation services they either deliver or finance to assist both their tenants and other similar knowledge based businesses in their locality. Increasingly, the reasons why STPs are sound investments for public sector support are becoming better understood and articulated. The evidence base shows that better STPs are not simply the landlords of attractive and well specified office style buildings. Rather, they are complex organisations, often with multiple owners having objectives aligned with important elements of economic development public policy as well as an imperative to be financially self sustaining in the longer term.

Анықтамалар

Университеттік зерттеу парктері қауымдастығы (AURP) – коммерциялық емес қауымдастық, құрамына университеттермен байланысты ғылыми парктер кіреді, олардың көп бөлігі Солтүстік Америкада орналасқан. Ол «университеттік зерттеу және ғылыми парктер» терминін «жалпы жоспарланған мүліктер мен ғимараттарды, жеке/мемлекеттік зерттеу және әзірлемелерге арналған нысандарды, жоғары технологиялық және ғылымға негізделген компанияларды, қолдау көрсету қызметтерін қамтитын, белгілі бір ерекшеліктері бар мүліктік кәсіпорындар ретінде» анықтайды; сондай-ақ, жоғары білім беру мекемелерінің ғылыми немесе зерттеу ұйымдарымен шарттық, ресми немесе операциялық қарым-қатынастар; өнеркәсіптік серіктестіктер арқылы университеттердің зерттеу және әзірлеме жұмыстарын ілгерілету, жаңа кәсіпорындардың өсуіне көмектесу және экономикалық дамуға ықпал ету; университет және өнеркәсіп командалары арасында технология мен бизнес дағдыларын тарату және қоғам немесе аймақ үшін технологиялық дамуды қолдау рөлдері». Халықаралық ғылыми парктер мен инновациялық аймақтар қауымдастығы (IASP), ғылыми парктер мен инновациялық аймақтардың бүкіл әлемдік желісі, ғылыми паркті «өзінің қауымдастығының байлығын арттыру мақсатында инновациялық мәдениетті және оған байланысты бизнес пен білімге негізделген институттардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған, мамандар басқаратын ұйым» деп анықтайды. Осы мақсаттарға жету үшін ғылыми парк университеттер, зерттеу институттары, компаниялар және нарықтар арасындағы білім мен технология ағынын ынталандырады және басқарады; инкубация және бөліну процестері арқылы инновациялық компаниялардың құрылуы мен өсуін жеңілдетеді; сондай-ақ, жоғары сапалы кеңістік пен жабдықтармен бірге қосымша құн қызметтерін ұсынады. Кабрал Дахаб ғылыми паркін басқару парадигмасы алғаш рет 1990 жылы Регис Кабралдың 10 қағидасы ретінде ұсынылды. Осы басқару парадигмасына сәйкес, ғылыми парк: «парк өзінің ерекшелігін анықтайтын білім салаларында білікті зерттеу және әзірлеме кадрларына қол жеткізуі керек; өзінің жоғары құнды өнімдерін және қызметтерін сатуға қабілетті болуы керек; әсіресе шағын және орта кәсіпорындарға маркетингтік сарапшылық пен басқару дағдыларын ұсынуға қабілетті болуы керек, мұндай ресурстар оларда болмаса; патенттер, қауіпсіздік немесе басқа да шаралар арқылы өнім немесе процестің құпияларын қорғауға мүмкіндік беретін ортада болуы керек; паркке кіретін компанияларды таңдауға немесе қабылдамауға қабілетті болуы керек». Ғылыми паркте: «атауы, логотипі немесе басқарушылық ұстанымы сияқты, көбінесе символдық түрде білдірілетін нақты ерекшелік болуы керек; қаржы мәселелерінде беделді тәжірибесі бар және ұзақ мерзімді экономикалық даму жоспарларын ұсынған басқару болуы керек; қаржыландыру агенттігі, саяси институт немесе жергілікті университет сияқты күшті, динамикалық және тұрақты экономикалық күштердің қолдауы болуы керек; басқару құрамында академия мен өнеркәсіп арасындағы байланысты, ұзақ мерзімді жоспарларды және тиімді басқаруды бейнелейтін, ықпалды және белсенді тұлға болуы керек; сондай-ақ, зертханалар мен сапаны бақылау фирмаларын қоса алғанда, кеңес беру және техникалық қызметтер фирмаларының үлесі айқын болуы керек». Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы ғылыми-технологиялық парктерді әдетте университет немесе зерттеу институтымен байланысты аумақтар деп анықтайды, олар технологияны беру және ашық инновациялар арқылы ондағы компаниялардың өсуін қолдайды және ынталандырады.

The Association of University Research Parks (AURP), is a non profit association consisting of university affiliated science parks, almost entirely based in North America. It defines "university research and science parks" as "property based ventures with certain characteristics, including master planned property and buildings designed primarily for private/public research and development facilities, high technology and science based companies and support services; contractual, formal or operational relationships with one or more science or research institutions of higher education; roles in promoting the university's research and development through industry partnerships, assisting in the growth of new ventures and promoting economic development; roles in aiding the transfer of technology and business skills between university and industry teams and roles in promoting technology led economic development for the community or region." The International Association of Science Parks and Areas of Innovation (IASP), the worldwide network of science parks and areas of innovation, defines a science park as "an organisation managed by specialised professionals, whose main aim is to increase the wealth of its community by promoting the culture of innovation and the competitiveness of its associated businesses and knowledge based institutions. To enable these goals to be met, a Science Park stimulates and manages the flow of knowledge and technology amongst universities, R&D institutions, companies and markets; it facilitates the creation and growth of innovation based companies through incubation and spin off processes; and provides other value added services together with high quality space and facilities.". The Cabral Dahab Science Park Management Paradigm, was first presented by Regis Cabral in ten points in 1990. According to this management paradigm, a science park must: "have access to qualified research and development personnel in the areas of knowledge in which the park has its identity; be able to market its high valued products and services; have the capability to provide marketing expertise and managerial skills to firms, particularly small and medium sized enterprises, lacking such a resource; be inserted in a society that allows for the protection of product or process secrets, via patents, security or any other means; be able to select or reject which firms enter the park". A science park should: "have a clear identity, quite often expressed symbolically, as the park's name choice, its logo or the management discourse; have a management with established or recognized expertise in financial matters, and which has presented long term economic development plans; have the backing of powerful, dynamic and stable economic actors, such as a funding agency, political institution or local university; include in its management an active person of vision, with the power of decision and with the high and visible profile, who is perceived by relevant actors in society as embodying the interface between academia and industry, long term plans and good management; and include a prominent percentage of consultancy firms, as well as technical service firms, including laboratories and quality control firms". The World Intellectual Property Organization defines Science technology parks as territories usually affiliated with a university or a research institution, which accommodate and foster the growth of companies based therein through technology transfer and open innovation.