Кіріспе
Америка Құрама Штаттарында жыл сайынғы ғылым сайысы. Ұлттық ғылым тостағаны (NSB) – АҚШ-та өткізілетін, викторина форматындағы жоғары және орта мектеп оқушылары арасындағы ғылым білімдерін бағалайтын жарыс. Жауап беру үшін телеарналардағы танымал ойын-сауық шоуларындағыдай қоңырау жүйесі қолданылады. Бұл жарысты 1991 жылы құрылғаннан бері АҚШ Энергетика министрлігі ұйымдастырып, демеушілік етеді.
The National Science Bowl (NSB) is a high school and middle school science knowledge competition, using a quiz bowl format, held in the United States. A buzzer system similar to those seen on popular television game shows is used to signal an answer. The competition has been organized and sponsored by the United States Department of Energy since its inception in 1991.
Тақырыптық бағыттар
Сұрақтар биология, химия, жер және ғарыш ғылымдары, энергетика (DOE зерттеулерімен айналысады), математика және физика санаттары бойынша қойылады. Жылдар бойы бірнеше санаттар қосылған, жойылған немесе біріктірілген. 2002 жылдың соңында Компьютерлік ғылымдар тізімнен алынып тасталды. 2005 жылғы жарыста Current Events санаттары болған, бірақ ол қайтадан енгізілген жоқ. Жалпы ғылымдар жойылды, ал астрономия 2011 жылы Жер ғылымдарымен біріктіріліп, Жер және ғарыш ғылымдары санатын құрады.
Өңірлік байқаулар
Әр аймақтық Science Bowl байқауының жеңімпаз командасы Вашингтон қаласында өтетін National Science Bowl финалына шақырылады, барлық шығындар төленеді. 2018 жылы 65 жоғары мектеп және 48 орта мектеп аймақтық жарысы болды. Бұл көрсеткішке екі "супер аймақтық" орын кіреді, оларға ұлттық жарысқа екі команда жіберуге рұқсат етіледі. Екі супер аймақтық – Канзас/Миссури аймақтық жоғары мектептің ғылым кубогы және Коннектикут/Солтүстік-Шығыс аймақтық жоғары мектептің ғылым кубогы (Солтүстік-Шығыс аймақтық Род-Айленд, Коннектикут, Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Вермонт және Нью-Йорктің бір бөлігін қамтиды). Әдетте, National Science Bowl-дың қатысу талаптарына сай келген кез келген мектеп географиялық орналасуына сәйкес аймақтық жарысқа тіркеле алады. Бір мектеп бірнеше аймақтық жарысқа қатыса алмайды. Сонымен қатар, көптеген аймақтық жарыстар мектептерге үш командаға дейін тіркеуге мүмкіндік береді. 2017 жылдан бері клуб командалары қатыса алмайды.
Ережелер
Бұл бөлім алдымен жүзбе-жүз жарыстардың ережелерін тізімдейді, содан кейін виртуалды жарыстардың ережелерімен аяқталады. Ұлттық жарыс жүзбе-жүз жарыстардың барлық ережелерін сақтайды. Көптеген жүзбе-жүз өңірлік жарыстар сол ережелерді қолданады, бірақ олар басқа ережелерді қолдануға рұқсат сұрай алады. Виртуалды өңірлік жарыстар виртуалды жарыстарға арналған ережелерді міндетті түрде қолдануы керек.
Жалпы ережелер
Бір командада бір мектептен 4 немесе 5 оқушы болады. Кез келген уақытта тек 4 оқушы ойнайды, ал 5-ші ойыншы қосалқы ретінде белгіленеді. Ойындағы капитанды ауыстыру және ойыншыларды алмастыру жартылай уақыт пен раундтар арасында жүзеге асырылуы мүмкін. Әр матчта екі команда бір-бірімен жарысады. Әр команда мүшесіне оқушы отырған орнына қарай А1, А капитаны, А2, А3, Б1, Б капитаны, Б2, Б3 нөмірлері беріледі. Аймақтық жарыстарда әр раунд 23 сұрақтан тұрады (яғни 23 жеребелі сұрақ және оларға сәйкес 23 бонус). Ұлттық финалда әр раунд 25 сұрақтан тұрады. Матч барлық жеребелі сұрақтар оқылғаннан кейін (және дұрыс жауап берілген сұрақтарға байланысты бонус сұрақтары) немесе екі жартысы өткеннен кейін аяқталады, егер біріншісі орындалса. Осы уақытта ең көп ұпай жинаған команда жеңімпаз деп жарияланады. Аймақтық деңгейдегі барлық матчтар екі 8 минуттық жартыдан тұрады, олардың арасында 2 минуттық үзіліс болады. Ұлттық деңгейдегі орта мектептердегі барлық матчтар екі 10 минуттық жартыдан тұрады. Жоғары мектептердегі барлық топтық кезеңдер мен кейбір екі раундтық матчтар екі 10 минуттық жартыдан тұрады, ал финалдық раундтар ұзақ визуалды бонус сұрақтарына байланысты екі 12 минуттық жартыдан тұрады. Егер жарты уақыт аяқталуға тиіс уақыттан бұрын басталган жеребелі/бонус сұрақтар циклы болса, онда жарты уақыт аяқталуға дейін әдеттегі ережелер бойынша аяқталады. Сұрақ оның тақырыбы толық оқылғаннан кейін ресми түрде басталады.
Құлату
Әр ойын сұрақпен басталады. Модератор сұрақ тақырыбын (жоғарыдағы «Тақырыптар» бөлімін қараңыз) және оның түрін (көп таңдаулы немесе қысқа жауап) жариялайды. Модератор сұрақты оқып бітіргеннен кейін, студенттердің жауап беруге 5 секунд уақыты бар. Студенттер санат жарияланғаннан кейін кез келген уақытта жауап беруге тырыса алады – модератордың сөзін аяқтауын күтудің қажеті жоқ. Дегенмен, модератордың сөзін бөліп, дұрыс емес жауап бергені үшін айып салынады. Жауап беруге тырысқан студент алдымен, судья командасының атын және нөмірін атап, оны ауызша мойындауын күтуі керек (әйтпесе, бұл қателік болып есептеледі; толық ақпарат алу үшін «Айыптар» бөлімін қараңыз), содан кейін табиғи үзіліс кезінде (2 секундқа дейін) жауап беруі керек; әйтпесе, бұл уақытты тоқтату болып саналады және жауап дұрыс емес деп танылады. Егер студент жауап беруге тырысып, дұрыс жауап бермесе, оның командасы сол сұраққа қайтадан жауап бере алмайды, ал қарсы команда (егер жауап беруге құқылы болса) тағы 5 секундтың ішінде жауап беруге мүмкіндік алады. Команда мүшелерінің арасында жазбаша немесе қол сигналдары сияқты ауызша емес байланысқа рұқсат етіледі, бірақ дыбыстық байланысқа немесе ауызша айтуға рұқсат жоқ, және бұл команданы жауап беруден шеттетеді. Студент берген жауапты модератор дұрыс немесе дұрыс емес деп бағалайды. Қысқа жауаптар сұрақтарында, егер берілген жауап ресми жауаптан өзгеше болса, модератор өз пікірін қолданып шешім қабылдайды (бұл шешімге бәсекелестер наразылық білдіре алады). Көп таңдаулы сұрақтарда студенттің берген жауабы ресми жауаппен толық сәйкес келсе ғана дұрыс болады. Алайда, жауаптар математикалық өрнектер болған жағдайда, оларды символдармен жазудың әдеттегі тәсіліне сәйкес, жауаптың басқа да қолданылатын формалары қабылданады. Мысалы, «2-нің квадрат түбірі» және «квадрат түбірі 2» екеуі де дұрыс болып есептеледі. Студент жауапқа сәйкес келетін әріпті де таңдай алады. Бұрын A, B, C және D әріптері жауаптардың нұсқалары ретінде қолданылса, қазір W, X, Y және Z әріптері жиі қолданылады, себебі олардың шатасу мүмкіндігі аз.
Бонустар
Егер студент сұраққа дұрыс жауап берсе, оның командасына бонус сұрақ беріледі. Бонус сұрақ әрқашан бастапқы сұрақпен бірдей санатта болады, бірақ ол міндетті түрде бастапқы сұрақпен байланысты болуы керек емес. Бонус сұраққа жауап беруге тек бір команданың мүмкіндігі болғандықтан, оған жауап беру үшін дабыл қағудың қажеті жоқ. Модератор сұрақты оқып бітіргеннен кейін команданың жауап беруге 20 секунд уақыты бар. Уақыт сақтаушы 5 секунд қалғанда 5 секундтік ескерту береді. Команда мүшелері арасында кеңесуге рұқсат етіледі, бірақ команда капитаны команданың соңғы жауабын беруі тиіс. 2003 жылы визуалды бонус сұрақтары енгізілді. Олар тек финалдық іріктеу кезеңдерінде ғана қолданылады. Команда мониторда (финалдық матчтар үшін) немесе таратылған жұмыс парағында (алдыңғы іріктеу матчтары үшін) көрсетілген визуалды көмекпен 30 секунд ішінде сұраққа жауап беруі керек. Бонус сұрақтарға берілген жауаптарды бағалау ережелері бастапқы сұрақтарға берілген жауаптарды бағалау ережелерімен бірдей. Команданың жауабы дұрыс немесе бұрыс деп шешілгеннен кейін, модератор келесі бастапқы сұраққа көшеді. Егер екі команданың ешқайсысы да бастапқы сұраққа дұрыс жауап бермесе, бонус сұрақ оқылмайды және модератор келесі бастапқы сұраққа өтеді.
Нәрселеу
Төңкерілген сұрақтарға дұрыс жауап беру 4 ұпаймен бағаланады. Егер студент модератор сұрақты толық оқып бітірмей жатып (яғни, модератордың сөзін кесіп) жауап беріп, қате жіберсе, қарсы командаға 4 ұпай қосылады, ал сұрақ қарсы командаға жауап беру мүмкіндігін беру үшін толығымен қайта оқылады. Егер қарсы команда сұрақ қайта оқылып жатқанда сөзін кесіп, дұрыс жауап бермесе, олар да 4 ұпай айып төлейді. Бонус сұраққа дұрыс жауап беру 10 ұпай әкеледі, яғни бір сұрақ бойынша ең жоғары ұпай 18 ұпайды құрайды (4 дұрыс жауап, 4 айып ұпайы және 10 бонус үшін), ал толыққанды ұпай 450 ұпай. Ешқашан жылдам жауап бермейтін командаға қарсы (әдетте жақын шама), ең жоғары (мүмкін) ұпай 350 ұпайды құрайды. Бұл тек қана негізгі 25 сұраққа жауап берілгенін ескереді. Бір ойында 200-ден астам ұпай жинау өте жақсы нәтиже саналады, ал 300-ден астам ұпай жинау өте сирек кездеседі.
Қиындықтар
Модератор келесі сұрақты оқымай тұрып немесе жарты ойынның немесе ойынның соңғы сұрағынан кейін 3 секунд ішінде шағымдану керек. Шағымдануға тек белсенді өнер көрсетіп жатқан 4 мүше ғана құқылы. Команданың бесінші мүшесі, жаттықтырушы және командамен байланысты басқа адамдар шағымдануға немесе оны талқылауға қатыса алмайды. Дегенмен, 2020 жылдан бастап, бәсеке залындағы кез келген адам төрешілерге ұпайды есептеудегі немесе уақытты басқарудағы қателер туралы хабарлай алады, мұндай жағдайлар шағым емес, түзетулер деп аталады. Шағымдар ғылыми мазмұнға немесе ережелерді қолдануға қатысты болуы мүмкін. Төрешілердің шешімдеріне, мысалы, жауап беруге тырысқандағы дауыс үзіліске бұйрады ма, бонус сұраққа жауап беруді бастамас бұрын 20 секунд өтті ме, немесе ойын тоқтатылды ма, әлде ойыншы шатасты ма, қатысты шағымдануға болмайды. Ғылыми мазмұнға қатысты шағымдар бір раундта 2 сәтсіз шағыммен шектеледі. Сәтті шағымдар осы шекте есептелмейді. Әр команда ережелерді қолдануға қатысты шексіз шағымдану құқығына ие.
Виртуалды конкурстардың ережесі
2024 жылғы жарыс үшін өңірлік жарыстар виртуалды форматты таңдау мүмкіндігіне ие. Сонымен қатар, DOE белгілі бір критерийлерге сай келетін мектептер үшін 4 виртуалды ұлттық аймақтық жарыс өткізеді. Виртуалды жарыста командалар бір-бірімен тікелей жарыспайды. Оның орнына, әр команда жеке Zoom бөлмесіне орналасады және турнирдегі барлық басқа командалармен бәсекелеседі. Әр жарыс екі немесе үш іріктеу турында басталады, онда командалардың турлардағы ұпайлары қосылады және ең көп ұпай жинаған командалар элиминациялық турларға өтеді. Әр аймақтық жарыс 8, 16, 24 немесе 32 команданы элиминациялық кезеңге жіберуге құқылы. Элиминациялық турларда келесі турға өтетін командаларды анықтау үшін тек ағымдағы турдың ұпайлары есептеледі – бұрынғы турлардағы ұпайлар ескерілмейді. Әрбір элиминациялық турдан кейін қалған командалар саны келесі ретпен өтеді: 24, 16, 8, 4, 2 және соңында 1 команда, алдын ала іріктеуден қанша команда өткеніне байланысты тиісті санмен басталады. Әр турда командаларға 18 реттен бірдей сұрақтар мен бонус циклдары оқылады. Ойын уақыты шектеулі емес. Модератор сұрақты оқып бітіргеннен кейін командалар 7 секунд ішінде студенттің қолын көтеруіне және сұраққа жауап беруіне мүмкіндік алады, ал дұрыс жауап берілген жағдайда, модератор бонус оқып бітіргеннен кейін 22 секунд ішінде бонусқа жауап беруге мүмкіндік беріледі. Егер команда сұраққа жауап бере алмаса, бонус оқылмайды. Сұрақтар мен бонусқа 4 немесе 5 команда мүшесінің кез келгені жауап бере алады. Кез келген түрдегі коммуникацияға (сөзбен, Zoom чаты арқылы немесе ишара арқылы) сұрақтар мен бонусқа рұқсат етіледі. Үзіліс жасағаны үшін (бірақ үзіліс жасауға қажеттілік жоқ, себебі барлық сұрақтар толық оқылады) немесе ойынды бұзғаны үшін (оқушы қол көтергеннен кейін ауызша ескертіледі) ешқандай жаза санкциясы қарастырылмаған. Қалған ережелер, соның ішінде сұрақтар мен бонусқа берілетін ұпайлардың мөлшері, тікелей жарыстардағыдай болады.
Жарыс форматы
Бұл бөлім тек ұлттық жарыстың форматына қатысты. Бәсеке ережелері сияқты, жарыс форматы әртүрлі өңірлік жарыстарда кеңінен өзгереді. Өңірлік жарыстар көбінесе дөңгелек робин, жеке іріктеу, қос іріктеу немесе осы форматтардың кез келген комбинациясын қолданады. Ұлттық жарыс әрқашан екі кезеңнен тұрады: дөңгелек робин және қос іріктеу.
Дөңгелек-орамды
Барлық бәсекелес командалар кездейсоқ түрде орналастырылады (әр команда капитаны Ұлттық финалдың бірінші күні кездейсоқ бір дивизион мен позицияны таңдайды) жоғары мектептер үшін сегіз командадан немесе тоғыз командадан тұратын сегіз топқа, ал орта мектептер үшін алты командадан тұратын топтарға бөлінеді. Әр команда өз тобындағы әрбір командамен бір рет ойнайды, жеңіс үшін 2 ұпай, тең түскен жағдайда 1 ұпай, жеңіліс үшін 0 ұпай алады. Егер қарсылас команда келмесе, сол команда жаттығумен айналыса алады. Ережелер күшінде қалады, бірақ кез келген жеңіс немесе жеңіліс есепке алынбайды. Бұрынғы жылдары әр топтан ең үздік екі команда екі мәрте іріктеу кезеңіне өтетін. 2020 жылдан бастап әр топтан төрт команда іріктеледі.
Бір рет/екі рет жою
2020 жылдан бастап 32 команда қос жою кезеңіне өтеді. 2020 жылға дейін дөңгелек турнирден шамамен 16 команда ілгері өтті (дөңгелек турнир топтарының санына байланысты). 2006 жылы командалар алдын ала дөңгелек турнирдің нәтижелеріне сәйкес жекелеген жою турниріне орналастырылды. Алдыңғы жылдары команданың қос жою турниріндегі орны кездейсоқ жеребе арқылы анықталды; командалар ешқандай тәртіппен орналастырылмады. Бұл жарыс (2006 жылы) әдеттегідей жекелеген жою турнирі ретінде өтті. 2007 жылғы турнирде орналастыру жалғасты: өздерінің тобында жеңген командалар өздерінің тобында екінші орын алған командалармен жұптастырылды. Дөңгелек турнирден айырмашылығы, қос жою турнирінде тең түсу мүмкін емес. Егер матч негізгі уақыт соңында тең болса, теңдік бұзылғанша бес сұрақтан тұратын қосымша уақыттар ойнатылады.
Сыйлықтар
Жоғары сынып командаларының ең үздік екі командасы барлық шығындары төленген Ұлттық парктердің біріне саяхатқа барады. Орта және жоғары сынып командаларының үздік үш командасы кубок, жеке медальдар және Энергетика министрлігінің өкілдерімен суретке түседі. Ең үздік 16 орта және жоғары мектеп өздерінің мектептерінің ғылым кабинеттеріне арналған чек алады. 2024 жылдан бастап, ең үздік 16 мектеп 1000 доллар, ал ең үздік 2 мектеп 5000 доллар көлемінде қаржылай сыйлық алады. Өз дивизионындағы командалық сынақта ең жақсы нәтиже көрсеткен әр команда өз мектебінің ғылым кабинетіне 500 доллар көлемінде чек жеңіп алады.
Автомобильдер арасындағы бәсеке
Орта мектеп командалары үшін Білім министрлігі (DOE) жоғары жылдамдыққа қол жеткізе алатын машина жасауға талапкерлерді сынаған көлік жарысын да демеушілік етті. Олар сутегі отын жасушалары және күн панельдері сияқты баламалы энергия көздерімен жұмыс істейді. Көлік жарысының жеңімпаздары мектебіне 500 доллар сыйлық алды.