Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түс көрудің түрі – бір түсті көру
Type of color vision
single color vision
Монохроматика (грек тілінен алынған "моно" – "бір", "хромо" – "түс" деген мағынаны білдіреді) – организмдердің жарық интенсивтілігін ғана қабылдау қабілеті, спектрлік құрамға қарамастан. Монохроматикалы организмдер түс ажырата алмайды және тек қарадан аққа дейінгі сұр түстерді ғана көреді. Монохроматикасы бар организмдер монохроматтар деп аталады. Көптеген сүтқоректілер, мысалы, киттер, соу маймылы және Австралия теңіз арыстандары монохроматтар болып табылады. Адамдарда монохроматика – тұқым қуалайтын немесе қоршаған ортадан туындаған ауыр аурулардың бірнеше белгілерінің бірі, оның ішінде акроматопсия немесе көк конус монохроматикасы, бұл шамамен 30 000 адамның біреуіне әсер етеді.
Monochromacy (from Greek mono, meaning "one" and chromo, meaning "color") is the ability of organisms to perceive only light intensity without respect to spectral composition. Organisms with monochromacy lack color vision and can only see in shades of grey ranging from black to white. Organisms with monochromacy are called monochromats. Many mammals, such as cetaceans, the owl monkey and the Australian sea lion are monochromats. In humans, monochromacy is one among several other symptoms of severe inherited or acquired diseases, including achromatopsia or blue cone monochromacy, together affecting about 1 in 30,000 people.
Адамдар
Адамның көру қабілеті екі фоторецептор жасушасынан тұратын дуплексті торқабыққа негізделген. Таяқшалар негізінен күңгірт жарықтағы скотопиялық көруге, ал конустар күндізгі жарықтағы фотопиялық көруге жауапты. Барлық белгілі омыртқалы жануарлар үшін скотопиялық көру монохроматикалық, себебі әдетте тек бір ғана таяқша жасушасы болады. Дегенмен, фотопиялық көруге үлес қосатын бірнеше конус кластарының болуы күндізгі уақытта түсті көруді қамтамасыз етеді. Көптеген адамдарда үш класты конус бар, әрқайсысында опсиннің әртүрлі класы бар. Бұл үш опсиннің спектральді сезімталдығы әртүрлі, бұл трихроматияның қажетті шарты. Осы үш конус опсинінің кез келгенінің өзгеруі түс соқырлығына алып келуі мүмкін. Аномальды трихроматия – барлық үш конус та жұмыс істейді, бірақ біреуі немесе бірнешеуінің спектральді сезімталдығы өзгерген кезде. Дихроматия – конустардың бірі жұмыс істемейтін және қызыл-жасыл немесе көк-сары қарсы каналдардың бірі толығымен бұзылған кезде. Конус монохроматиясы – конустардың екеуі жұмыс істемейтін және екі хроматикалық қарсы канал да бұзылған кезде. Көру қабілеті қара, ақ және сұр түстерге дейін төмендейді. Таяқша монохроматиясы (ахроматопсия) – барлық үш конус та жұмыс істемейтін және осылайша фотопиялық көру (және де түсті көру) бұзылған кезде. Фотопиялық көрудің монохроматиясы конус монохроматиясы мен таяқша монохроматиясының белгісі болып табылады, сондықтан бұл екі жағдайды әдетте монохроматия деп атайды.
Human vision relies on a duplex retina, comprising two types of photoreceptor cells. Rods are primarily responsible for dim light scotopic vision and cones are primarily responsible for day light photopic vision. For all known vertebrates, scotopic vision is monochromatic, since there is typically only one class of rod cell. However, the presence of multiple cone classes contributing to photopic vision enables color vision during daytime conditions. Most humans have three classes of cones, each with a different class of opsin. These three opsins have different spectral sensitivities, which is a prerequisite for trichromacy. An alteration of any of these three cone opsins can lead to colorblindness. Anomalous trichromacy, when all three cones are functional, but one or more is altered in its spectral sensitivity. Dichromacy, when one of the cones is non functional and one of the red green or blue yellow opponent channels are fully disabled. Cone monochromacy, when two of the cones are non functional and both chromatic opponent channels are disabled. Vision is reduced to blacks, whites, and greys. Rod Monochromacy (Achromatopsia), when all three of the cones are non functional and therefore photopic vision (and therefore color vision) is disabled. Monochromacy of photopic vision is a symptom of both Cone Monochromacy and Rod Monochromacy, so these two conditions are typically referred to collectively as monochromacy.
Тағанның бір түстілігі
Род монохроматиясы (РМ), сонымен қатар туа біткен толық акроматопсия немесе толық түс соқырлығы деп аталады, бұл автосомалық рецессивті мұрагерлік желілік қабықтың ауруының сирек кездесетін және өте ауыр түрі, нәтижесінде ауыр көру кемістігі пайда болады. РМ-мен ауыратын адамдарда көру қабілеті төмендейді (әдетте шамамен 0,1 немесе 20/200), толық түс соқырлығы, жарықтан безіну және нистагм байқалады. Нистагм және жарықтан безіну әдетте өмірдің алғашқы айларында пайда болады, ал аурудың таралуы бүкіл әлемде 30 000-нан 1-ге жуық деп есептеледі. РМ-мен ауыратын науқастардың конус функциясы болмағандықтан, олар фотопиялық көруге ие емес, тек таяқшалар мен скотопиялық көруге сүйенеді.
Rod monochromacy (RM), also called congenital complete achromatopsia or total color blindness, is a rare and extremely severe form of an autosomal recessively inherited retinal disorder resulting in severe visual handicap. People with RM have a reduced visual acuity, (usually about 0.1 or 20/200), have total color blindness, photo aversion and nystagmus. The nystagmus and photo aversion usually are present during the first months of life, and the prevalence of the disease is estimated to be 1 in 30,000 worldwide. Since patients with RM have no cone function, they lack photopic vision, relying entirely on their rods and scotopic vision,
Көк конус монохроматиясы (БКМ), сондай-ақ S конус монохроматиясы деп те аталады, бұл X хромосомасына байланысты конус ауруы. Бұл сирек кездесетін туа біткен стационарлық конус дисфункциясы синдромы, 100 000 адамның 1-нен азына әсер етеді және L және M конус функциясының болмауымен сипатталады. БКМ бір қызыл немесе қызыл-жасыл гибрид опсин геніндегі мутациялардан, қызыл және жасыл опсин гендеріндегі мутациялардан немесе X хромосомасындағы LCR (локус бақылау аймағы) ішіндегі жойылулардан туындайды. Вашингтон университетінің түс көруін зерттеуші ғалымы Джей Нейтцтің айтуынша, трихроматтардың торлы қабығындағы үш түс анықтайтын стандартты конустың әрқайсысы шамамен 100 түрлі түсті байқай алады. Ми осы үш түстің үйлесімін өңдей алады, сондықтан орташа адам шамамен бір миллион түсті ажырата алады. Сондықтан монохромат шамамен 100 түсті ажырата алады.
Blue cone monochromacy (BCM), also known as S cone monochromacy, is an X linked cone disease. It is a rare congenital stationary cone dysfunction syndrome, affecting less than 1 in 100,000 individuals, and is characterized by the absence of L and M cone function. BCM results from mutations in a single red or red–green hybrid opsin gene, mutations in both the red and the green opsin genes or deletions within the adjacent LCR (locus control region) on the X chromosome. According to Jay Neitz, a color vision researcher at the University of Washington, each of the three standard color detecting cones in the retina of trichromats can detect approximately 100 gradations of color. The brain can process the combinations of these three values so that the average human can distinguish about one million colors. Therefore, a monochromat would be able to distinguish about 100 colors.