Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жарық спектрінің көру қабылдауы
Visual perception of the light spectrum
Түс (американдық ағылшын тілінде) немесе түс (британдық ағылшын тілінде) – электромагниттік спектрге негізделген көру қабылдауы. Түс – материяның ішкі қасиеті болмаса да, түс қабылдауы объектінің жарықты сіңіруімен, шағылыстыруымен, сәуле шығару спектрлерімен және интерференциясымен байланысты. Көптеген адамдар үшін түстер көрінетін жарық спектрінде үш түрлі конус жасушалары (трихроматизм) арқылы қабылданады. Басқа жануарларда конус жасушаларының саны әртүрлі болуы мүмкін немесе олардың көздері әртүрлі толқын ұзындығына сезімтал болуы мүмкін, мысалы, ультракүлгін сәулені ажырата алатын аралар, осылайша, олардың түс сезімталдық диапазоны өзгеше болады. Жануарлардың түс қабылдауы жарық толқындарының ұзындығына немесе конус жасушаларының спектрлік сезімталдығына байланысты туындайды, содан кейін бұл ақпарат мида өңделеді. Түстердің реңі, бояуы (қанықтығы) және жарықтығы сияқты қабылданатын қасиеттері бар. Түстерді қосымша (көбінесе нақты жарық үшін қолданылады) немесе азайту (көбінесе материалдар үшін қолданылады) әдісімен араластыруға болады. Егер түстер дұрыс пропорцияда араластырылса, метамеризмнің нәтижесінде олар бір толқын ұзындығындағы жарықтан ажыратылмайды. Ыңғайлы болу үшін түстерді түс кеңістігінде ұйымдастыруға болады, ал математикалық түс моделі ретінде абстракцияланғанда, түстің әр аймағына сәйкес сандар жиынтығы тағайындалады. Осылайша, түс кеңістіктері баспа, фотосурет, компьютер мониторлары және теледидарда түсті көбейту үшін маңызды құралдар болып табылады. Ең танымал түс үлгілері – RGB, CMYK, YUV, HSL және HSV. Түс адам өмірінде маңызды рөл атқаратындықтан, әртүрлі түстер эмоциялармен, белсенділікпен және ұлттық ерекшеліктермен байланыстырылған. Әртүрлі мәдениеттерде түс аймақтарының атаулары әртүрлі болуы мүмкін, кейде біртіндеп жабысатын аймақтарды қамтуы мүмкін. Көркем өнерде түс теориясы түстерді эстетикалық тұрғыдан ұнамды және үйлесімді пайдалануды басқару үшін қолданылады. Түс теориясы түс толықтыруларын, түс тепе-теңдігін және негізгі түстердің (дәстүрлі түрде қызыл, сары, көк), екіншілік түстердің (дәстүрлі түрде қызғылт сары, жасыл, күлгін) және үшіншілік түстердің жіктелуін қамтиды. Түстерді жалпы түрде зерттеу түс ғылымы деп аталады.
Color (American English) or colour (Commonwealth English) is the visual perception based on the electromagnetic spectrum. Though color is not an inherent property of matter, color perception is related to an object's light absorption, reflection, emission spectra and interference. For most humans, colors are perceived in the visible light spectrum with three types of cone cells (trichromacy). Other animals may have a different number of cone cell types or have eyes sensitive to different wavelength, such as bees that can distinguish ultraviolet, and thus have a different color sensitivity range. Animal perception of color originates from different light wavelength or spectral sensitivity in cone cell types, which is then processed by the brain. Colors have perceived properties such as hue, colorfulness (saturation) and luminance. Colors can also be additively mixed (commonly used for actual light) or subtractively mixed (commonly used for materials). If the colors are mixed in the right proportions, because of metamerism, they may look the same as a single wavelength light. For convenience, colors can be organized in a color space, which when being abstracted as a mathematical color model can assign each region of color with a corresponding set of numbers. As such, color spaces are an essential tool for color reproduction in print, photography, computer monitors and television. The most well known color models are RGB, CMYK, YUV, HSL and HSV. Because the perception of color is an important aspect of human life, different colors have been associated with emotions, activity, and nationality. Names of color regions in different cultures can have different, sometimes overlapping areas. In visual arts, color theory is used to govern the use of colors in an aesthetically pleasing and harmonious way. The theory of color includes the color complements; color balance; and classification of primary colors (traditionally red, yellow, blue), secondary colors (traditionally orange, green, purple) and tertiary colors. The study of colors in general is called color science.
Физикалық қасиеттері
Электромагниттік сәулелену толқын ұзындығы (немесе жиілігі) және қарқындылығы арқылы сипатталады. Толқын ұзындығы көрінетін спектр шегінде (адамдар қабылдай алатын толқын ұзындығының диапазоны, шамамен 390 нм-ден 700 нм-ге дейін) болса, ол "көрінетін жарық" деп аталады. Көптеген жарық көздері әртүрлі толқын ұзындықтарында жарық шығарады; жарық көзінің спектрі – әрбір толқын ұзындығындағы қарқындылығын көрсететін үлестірім. Көзге белгілі бір бағыттан келетін жарықтың спектрі сол бағыттағы түс сезімін анықтаса да, түс сезімінен гөрі спектрлік комбинациялардың саны көп. Шындығында, түсті бірдей түс сезімін тудыратын спектрлер жиынтығы ретінде формальды түрде анықтауға болады, бірақ мұндай жиынтықтар түрлер арасында және бір түрдің ішіндегі жеке адамдар арасында айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Мұндай әрбір жиынтықтағы мүшелер сол түстің метамерлері деп аталады. Бұл эффектті жарық көздерінің спектрлік қуат үлестірілімдерін және одан туындайтын түстерді салыстыру арқылы көруге болады.
Electromagnetic radiation is characterized by its wavelength (or frequency) and its intensity. When the wavelength is within the visible spectrum (the range of wavelengths humans can perceive, approximately from 390 nm to 700 nm), it is known as "visible light". Most light sources emit light at many different wavelengths; a source's spectrum is a distribution giving its intensity at each wavelength. Although the spectrum of light arriving at the eye from a given direction determines the color sensation in that direction, there are many more possible spectral combinations than color sensations. In fact, one may formally define a color as a class of spectra that give rise to the same color sensation, although such classes would vary widely among different species, and to a lesser extent among individuals within the same species. In each such class, the members are called metamers of the color in question. This effect can be visualized by comparing the light sources' spectral power distributions and the resulting colors.
Спектрлік түстер
1671 жылы Исаак Ньютонның «көріну» немесе «пайда болу» деген латын сөзін пайдаланып атаған спектрдегі көкжиектің таныс түстері, тек бір толқын ұзындығы бар көзге көрінетін жарықтан ғана шығарылатын, таза спектрлік немесе монохроматикалық түстерді қамтиды. Жоғарыдағы спектр, көру диапазонындағы спектрлік түстердің шамамен толқын ұзындығын (нм-де) көрсетеді. Спектрлік түстер 100% тазалыққа ие және толыққанды қаныққан. Кез келген түсті сипаттау үшін спектрлік түстердің күрделі қоспасын қолдануға болады, бұл жарық қуаты спектрінің анықтамасы болып табылады. Спектрлік түстер үздіксіз спектрді құрайды, ал оның тілдік тұрғыдан нақты түстерге бөлінуі – мәдениет пен тарихи жағдайға байланысты мәселе. Ағылшын тілінде спектрлік түстерді есте сақтауға арналған кең таралған ROYGBIV мнемоникалық ережесіне қарамастан, түстерді қосу немесе алып тастау туралы пікір келіспеушіліктер жиі болады, көбінесе индиго және циан түстеріне қатысты. Түс атауларының жиынтығы туралы келісім болған жағдайда да, олардың толқын ұзындығы диапазондары мен арасындағы шекаралар нақтыланбауы мүмкін. Спектрлік түстің қарқындылығы, оны қарау контексіне байланысты, Безольд-Брюке эффектісіне сәйкес, оның қабылдалуын айтарлықтай өзгерте алады; мысалы, төмен қарқынды қызғылт сары қоңыр түс алса, төмен қарқынды сары-жасыл зәйтүн түсіне ұқсайды. CIELUV сияқты спектрлік түстерді бейнелей алатын түс модельдерінде спектрлік түс максималды қанықтыққа ие. Гельмгольц координаттарында бұл 100% тазалық деп сипатталады.
The familiar colors of the rainbow in the spectrum—named using the Latin word for appearance or apparition by Isaac Newton in 1671—include all those colors that can be produced by visible light of a single wavelength only, the pure spectral or monochromatic colors. The spectrum above shows approximate wavelengths (in nm) for spectral colors in the visible range. Spectral colors have 100% purity, and are fully saturated. A complex mixture of spectral colors can be used to describe any color, which is the definition of a light power spectrum. The spectral colors form a continuous spectrum, and how it is divided into distinct colors linguistically is a matter of culture and historical contingency. Despite the ubiquitous ROYGBIV mnemonic used to remember the spectral colors in English, the inclusion or exclusion of colors is contentious, with disagreement often focused on indigo and cyan. Even if the subset of color terms is agreed, their wavelength ranges and borders between them may not be. The intensity of a spectral color, relative to the context in which it is viewed, may alter its perception considerably according to the Bezold–Brücke shift; for example, a low intensity orange yellow is brown, and a low intensity yellow green is olive green. In color models capable of representing spectral colors, such as CIELUV, a spectral color has the maximal saturation. In Helmholtz coordinates, this is described as 100% purity.
Нысандардың түсі
Нысанның физикалық түсі ол жарықты қалай сіңіріп, қалай шашырататынына байланысты. Көптеген заттар жарықты белгілі бір дәрежеде шашыратады және шыны немесе айна сияқты жарықты тікелей шағылыстырмайды немесе өткізбейді. Мөлдір нысан жарықтың көбісін өтуге немесе өтіп кетуге мүмкіндік береді, сондықтан мөлдір нысандар түссіз болып көрінеді. Керісінше, жарық өткізбейтін нысан жарықтың өтуіне жол бермейді, оның орнына алатын жарықты сіңіреді немесе шағылыстырады. Мөлдір нысандар сияқты, сәуле өткізгіш нысандар да жарықты өтуге мүмкіндік береді, бірақ олардың түсі болады, себебі олар ішкі шашырау арқылы жарықтың белгілі бір толқын ұзындықтарын шашыратады немесе сіңіреді. Сіңірілген жарық көбінесе жылу ретінде таралады.
The physical color of an object depends on how it absorbs and scatters light. Most objects scatter light to some degree and do not reflect or transmit light specularly like glasses or mirrors. A transparent object allows almost all light to transmit or pass through, thus transparent objects are perceived as colorless. Conversely, an opaque object does not allow light to transmit through and instead absorbing or reflecting the light it receives. Like transparent objects, translucent objects allow light to transmit through, but translucent objects are seen colored because they scatter or absorb certain wavelengths of light via internal scatterance. The absorbed light is often dissipated as heat.
Түстерді көру теориясын әзірлеу
Аристотель және басқа да ежелгі ғалымдар жарық пен түс сезімі туралы жазғанмен, жарықты түс сезімінің көзі ретінде Ньютон ғана анықтады. 1810 жылы Гете өзінің толыққанды «Түстер теориясын» жариялады, онда ол түс тәжірибесінің рационалды сипаттамасын берді, ол «бізге оның не екенін емес, қалай пайда болғанын айтады» (Шопенгауэр).
Although Aristotle and other ancient scientists had already written on the nature of light and color vision, it was not until Newton that light was identified as the source of the color sensation. In 1810, Goethe published his comprehensive Theory of Colors in which he provided a rational description of color experience, which 'tells us how it originates, not what it is'. (Schopenhauer)
1801 жылы Томас Янг кез келген түсті үш жарықтың комбинациясымен шамаластыруға болатындығына негізделген трихроматикалық теориясын ұсынды. Бұл теорияны кейін Джеймс Клерк Максвелл және Герман фон Гельмгольц жетілдірді. Гельмгольцтің айтуынша, «Ньютонның қоспалар заңының принциптері 1856 жылы Максвеллдің тәжірибелік растауын тапты. Янгтың түс сезімі туралы теориясы, осы керемет зерттеушінің өз заманынан озық болған көптеген жаңалықтары сияқты, Максвелл оған назар аударғанға дейін көзден тыс қалды». Гельмгольцпен бірге Эвальд Херинг түстердің қарсы процестер теориясын жасады, түс соқырлығы және кейінірек пайда болатын бейнелер әдетте қарсы жұптар түрінде (қызыл-жасыл, көк-қызғылт сары, сары-көк және қара-ақ) кездеседі. Ақырында, 1957 жылы Хурвич пен Джеймсон бұл екі теорияны біріктірді, олар торлы қабықшадағы өңдеу трихроматикалық теорияға, ал бүйірлік тізелік ядро деңгейіндегі өңдеу қарсы теорияға сәйкес келетінін көрсетті. 1931 жылы халықаралық сарапшылар тобы Commission internationale de l'éclairage (CIE) деп аталатын математикалық түс моделін жасады, ол байқалатын түстер кеңістігін картаға түсіріп, әр түске үш саннан тұратын жиынтық тағайындады.
In 1801 Thomas Young proposed his trichromatic theory, based on the observation that any color could be matched with a combination of three lights. This theory was later refined by James Clerk Maxwell and Hermann von Helmholtz. As Helmholtz puts it, "the principles of Newton's law of mixture were experimentally confirmed by Maxwell in 1856. Young's theory of color sensations, like so much else that this marvelous investigator achieved in advance of his time, remained unnoticed until Maxwell directed attention to it." At the same time as Helmholtz, Ewald Hering developed the opponent process theory of color, noting that color blindness and afterimages typically come in opponent pairs (red green, blue orange, yellow violet, and black white). Ultimately these two theories were synthesized in 1957 by Hurvich and Jameson, who showed that retinal processing corresponds to the trichromatic theory, while processing at the level of the lateral geniculate nucleus corresponds to the opponent theory. In 1931, an international group of experts known as the Commission internationale de l'éclairage (CIE) developed a mathematical color model, which mapped out the space of observable colors and assigned a set of three numbers to each.
Көздің түсі
Адамның түстерді ажырату қабілеті торлы қабықтың әртүрлі жасушаларының әртүрлі толқын ұзындығы бар жарыққа әртүрлі сезімталдығына негізделген. Адамның торлы қабығында үш түрлі түс қабылдағыш жасуша, яғни конус бар. Бір түрі, қалған екеуінен салыстырмалы түрде ерекшеленеді, 450 нм шамасындағы толқын ұзындығы бар көк немесе көкшіл түсті жарыққа ең жақсы жауап береді; осы типтегі конустар кейде қысқа толқынды конустар немесе S конустары (немесе жаңылыстыратын, көк конустар) деп аталады. Қалған екі түрі генетикалық және химиялық тұрғыдан тығыз байланысты: орта толқынды конустар, М конустары немесе жасыл конустар 540 нм шамасындағы толқын ұзындығы бар жасыл түсті жарыққа ең сезімтал, ал ұзын толқынды конустар, L конустары немесе қызыл конустар 570 нм шамасындағы толқын ұзындығы бар жасыл сары түсті жарыққа ең сезімтал. Жарық, оның толқын ұзындығының құрамы қаншалықты күрделі болмасын, көзбен үш түс компонентіне дейін азайттырылады. Әрбір конус түрі біртектілік принципіне бағынады, яғни әрбір конустың шығысы оған түсетін жарықтың мөлшерімен анықталады. Көрнекі өрістегі әрбір нүкте үшін үш типті конус, олардың қаншалықты ынталандырылғанына байланысты үш сигнал береді. Бұл ынталандыру мөлшері кейде тристимулдік мәндер деп аталады. Толқын ұзындығына байланысты жауап қисызы конустың әр түрі үшін әртүрлі болады. Қисықтар бір-бірімен тоғысқандықтан, кейбір тристимулдік мәндер ешқандай кіріс жарық комбинациясы үшін туындамайды. Мысалы, тек орта толқынды ("жасыл") конустарды ғана ынталандыру мүмкін емес; басқа конустар бір уақытта белгілі бір дәрежеде ынталандырылады. Барлық мүмкін тристимулдік мәндердің жиынтығы адамның түс кеңістігін анықтайды. Адамдар шамамен 10 миллион түрлі түсті ажырата алады деп есептеледі. Көздің жарыққа сезімтал жасушасының екінші түрі – таяқша, басқаша жауап қисызына ие. Қалыпты жағдайда, жарық конустарды күшті ынталандырғанда, таяқшалар көруде ешқандай рөл атқармайды. Ал жарық әлсіз болғанда, конустар жеткіліксіз ынталандырылады, нәтижесінде тек таяқшалардың сигналы қалады, бұл түссіз жауапқа әкеледі. (Сонымен қатар, таяқшалар "қызыл" диапазондағы жарыққа өте сезімтал емес.) Аралық жарықтандырудың белгілі бір жағдайларында таяқшаның жауабы және әлсіз конус жауабы бірге конус жауаптарымен ғана есептелмейтін түстерді ажыратуға әкелуі мүмкін. Бұл әсерлердің барлығы Круйтоф қисығында жинақталған, ол температура мен қарқындылыққа байланысты түстерді қабылдаудың және жарықтың ұнамдылығының өзгеруін сипаттайды.
The ability of the human eye to distinguish colors is based upon the varying sensitivity of different cells in the retina to light of different wavelengths. Humans are trichromatic—the retina contains three types of color receptor cells, or cones. One type, relatively distinct from the other two, is most responsive to light that is perceived as blue or blue violet, with wavelengths around 450 nm; cones of this type are sometimes called short wavelength cones or S cones (or misleadingly, blue cones). The other two types are closely related genetically and chemically: middle wavelength cones, M cones, or green cones are most sensitive to light perceived as green, with wavelengths around 540 nm, while the long wavelength cones, L cones, or red cones, are most sensitive to light that is perceived as greenish yellow, with wavelengths around 570 nm. Light, no matter how complex its composition of wavelengths, is reduced to three color components by the eye. Each cone type adheres to the principle of univariance, which is that each cone's output is determined by the amount of light that falls on it over all wavelengths. For each location in the visual field, the three types of cones yield three signals based on the extent to which each is stimulated. These amounts of stimulation are sometimes called tristimulus values. The response curve as a function of wavelength varies for each type of cone. Because the curves overlap, some tristimulus values do not occur for any incoming light combination. For example, it is not possible to stimulate only the mid wavelength (so called "green") cones; the other cones will inevitably be stimulated to some degree at the same time. The set of all possible tristimulus values determines the human color space. It has been estimated that humans can distinguish roughly 10 million different colors. The other type of light sensitive cell in the eye, the rod, has a different response curve. In normal situations, when light is bright enough to strongly stimulate the cones, rods play virtually no role in vision at all. On the other hand, in dim light, the cones are understimulated leaving only the signal from the rods, resulting in a colorless response. (Furthermore, the rods are barely sensitive to light in the "red" range.) In certain conditions of intermediate illumination, the rod response and a weak cone response can together result in color discriminations not accounted for by cone responses alone. These effects, combined, are summarized also in the Kruithof curve, which describes the change of color perception and pleasingness of light as a function of temperature and intensity.
Мидағы түс
Түсті көрудің тетіктері торша деңгейінде тристимулдық мәндер тұрғысынан жақсы сипатталған болса да, осы нүктеден кейін түстерді өңдеу басқаша ұйымдастырылады. Түс көрудің басым теориясы түстік ақпарат үш қарсы процеске немесе қарсы арнаға арқылы көзге жіберіледі деп болжайды, олардың әрқайсысы конустардың бастапқы шығысынан құрылған: қызыл-жасыл арна, көк-сары арна және қара-ақ "жарықтық" арна. Бұл теорияны нейробиология қолдайды және біздің түсті субъективті қабылдауымыздың құрылымын түсіндіреді. Атап айтқанда, ол адамдардың «қызыл-жасыл» немесе «сары-көк» түстерді қабылдай алмайтынын түсіндіреді және түс шеңберін болжайды: бұл кем дегенде екі түстік арнаның бірі өзінің бір шегіндегі мәнді өлшейтін түстердің жиынтығы. Түсті қабылдаудың нақты мәні жоғарыда сипатталған өңдеуден тыс және түс қабылданған әлемнің ерекшелігі ме, әлде әлемді қабылдауымыздың ерекшелігі ме – сапаның бір түрі – бұл күрделі және үздіксіз философиялық пікірталас мәселесі. V1 нүктелерінен түстік ақпарат екінші визуалды аймақтағы V2 жасушаларына жіберіледі. V2 жасушаларындағы ең күшті түске бейімделген жасушалар V1 нүктелері сияқты цитохром оксидаза ферментіне боялған «жіңішке жолақтарда» шоғырланған (жіңішке жолақтардың арасында интерстриптер және қалың жолақтар орналасқан, олар қозғалыс және жоғары ажыратымдылықтағы нысандар сияқты басқа визуалды ақпаратпен айналысады). V2 нейрондары кеңейтілген V4 жасушаларына синапс жасайды. Бұл аймаққа V4 ғана емес, сонымен қатар V3 аймағына дейінгі артқы төменгі жақындық қабығының екі аймағы, артқы дорсальды төменгі жақындық қабығы және артқы TEO кіреді. V4 аймағын бастапқыда Семир Зеки түске толығымен арналған деп ұсынған, ал кейін ол V4 түсті жасушалардың өте жоғары концентрациясы бар, бірақ осындай жасушалардың төмен концентрациясы бар аймақтармен бөлінген, бірақ тіпті соңғы жасушалар да кейбір толқын ұзындығына басқаларына қарағанда жақсы жауап береді, бұл кейінгі зерттеулер растады. V4-тегі бағдарлауды таңдап алатын жасушалардың болуы V4-тің түспен байланысты түстерді және форманы өңдеуге қатысады деген пікірге әкелді, бірақ V4-тегі бағдарлауды таңдап алатын жасушалар V1, V2 және V3-тегі әріптестерінен гөрі кеңірек бағдарланғандығын атап өткен жөн.
While the mechanisms of color vision at the level of the retina are well described in terms of tristimulus values, color processing after that point is organized differently. A dominant theory of color vision proposes that color information is transmitted out of the eye by three opponent processes, or opponent channels, each constructed from the raw output of the cones: a red–green channel, a blue–yellow channel, and a black–white "luminance" channel. This theory has been supported by neurobiology, and accounts for the structure of our subjective color experience. Specifically, it explains why humans cannot perceive a "reddish green" or "yellowish blue", and it predicts the color wheel: it is the collection of colors for which at least one of the two color channels measures a value at one of its extremes. The exact nature of color perception beyond the processing already described, and indeed the status of color as a feature of the perceived world or rather as a feature of our perception of the world—a type of qualia—is a matter of complex and continuing philosophical dispute. From the V1 blobs, color information is sent to cells in the second visual area, V2. The cells in V2 that are most strongly color tuned are clustered in the "thin stripes" that, like the blobs in V1, stain for the enzyme cytochrome oxidase (separating the thin stripes are interstripes and thick stripes, which seem to be concerned with other visual information like motion and high resolution form). Neurons in V2 then synapse onto cells in the extended V4. This area includes not only V4, but two other areas in the posterior inferior temporal cortex, anterior to area V3, the dorsal posterior inferior temporal cortex, and posterior TEO. Area V4 was initially suggested by Semir Zeki to be exclusively dedicated to color, and he later showed that V4 can be subdivided into subregions with very high concentrations of color cells separated from each other by zones with lower concentration of such cells though even the latter cells respond better to some wavelengths than to others, a finding confirmed by subsequent studies. The presence in V4 of orientation selective cells led to the view that V4 is involved in processing both color and form associated with color but it is worth noting that the orientation selective cells within V4 are more broadly tuned than their counterparts in V1, V2 and V3.
Тетрахроматикалық
Адамдардан басқа, көбінесе үш түсті (үш түрлі конусы бар) болып келетін сүтқоректілердің көпшілігі екі түсті, тек екі конусы бар. Дегенмен, сүтқоректілерден өзге омыртқалылардың көпшілігі төрт түсті, төрт түрлі конусы бар, олардың ішінде құстар, жорғалаушылар, қосмекенділер және сүйекті балықтар бар. Түс көрудің қосымша өлшемі осы омыртқалы жануарларға қалыпты адам бір түс ретінде көретін екі түрлі түсті ажыратуға мүмкіндік береді. Кейбір омыртқасыз жануарлар, мысалы, тік қараңғы шаян, тіпті көптеген конустарға (12) ие, бұл адамдардың көзге елестете алмайтын түстердің кең ауқымын қамтамасыз етеді. Адамдарда төрт түсті көрудің болуы күмәнді мәселе. Әйелдердің шамамен жартысы төрт түрлі конус класына ие, бұл төрт түсті көруді мүмкін етеді. Алайда, торлық қабаттағы (немесе әлсіз) төрт түстілер, торлық қабатта төрт конус класын білдіретін, және функционалды (немесе күшті) төрт түстілер, төрт түстілерден күтілетін күшейтілген түс ажырату қабілетіне ие, олардың арасында айырмашылық жасау қажет. Шындығында, функционалды төрт түстінің бар екенін растайтын бір ғана рецензияланған зерттеу есебі бар. Орташа адам бір миллион түс көре алады, ал функционалды төрт түсті көруге ие адам жүз миллион түс көре алады деп есептеледі.
Outside of humans, which are mostly trichromatic (having three types of cones), most mammals are dichromatic, possessing only two cones. However, outside of mammals, most vertebrate are tetrachromatic, having four types of cones, and includes most, birds, reptiles, amphibians and bony fish. An extra dimension of color vision means these vertebrates can see two distinct colors that a normal human would view as metamers. Some invertebrates, such as the mantis shrimp, have an even higher number of cones (12) that could lead to a richer color gamut than even imaginable by humans. The existence of human tetrachromats is a contentious notion. As many as half of all human females have 4 distinct cone classes, which could enable tetrachromacy. However, a distinction must be made between retinal (or weak) tetrachromats, which express four cone classes in the retina, and functional (or strong) tetrachromats, which are able to make the enhanced color discriminations expected of tetrachromats. In fact, there is only one peer reviewed report of a functional tetrachromat. It is estimated that while the average person is able to see one million colors, someone with functional tetrachromacy could see a hundred million colors.
Синестезия
Синестезияның кейбір түрлерінде әріптер мен сандарды (графема-түс синестезиясы) қабылдау немесе дыбыстарды есту (хроместезия) түс сезімін тудырады. Мінез-құлық және функционалдық нейросуреттеу эксперименттері осы түс сезімінің мінез-құлық тапсырмаларында өзгерістерге және түс сезіміне қатысты ми аймақтарының белсенділігін күшейтуге әкелетінін көрсетті, осылайша олардың нақтылығын және нақты түс сезімімен ұқсастығын, бірақ стандартты емес жолмен оянатынын дәлелдейді. Синестезия генетикалық тұрғыдан дамуы мүмкін, халықтың 4%-ы осы жағдаймен байланысты генетикалық вариацияларға ие. Синестезия ми зақымдануы, дәрілер және сезімдік депривация салдарынан да пайда болуы мүмкін. Философ Пифагор синестезияны бастан өткізген және шамамен б.з.д. 550 жылы осы жағдай туралы алғашқы жазбаша есептердің бірін жасаған. Ол октава сияқты гамманың бөлігін құрайтын музыкалық ноталар үшін математикалық теңдеулер құрастырды.
In certain forms of synesthesia, perceiving letters and numbers (grapheme–color synesthesia) or hearing sounds (chromesthesia) will evoke a perception of color. Behavioral and functional neuroimaging experiments have demonstrated that these color experiences lead to changes in behavioral tasks and lead to increased activation of brain regions involved in color perception, thus demonstrating their reality, and similarity to real color percepts, albeit evoked through a non standard route. Synesthesia can occur genetically, with 4% of the population having variants associated with the condition. Synesthesia has also been known to occur with brain damage, drugs, and sensory deprivation. The philosopher Pythagoras experienced synesthesia and provided one of the first written accounts of the condition in approximately 550 BCE. He created mathematical equations for musical notes that could form part of a scale, such as an octave.
Кейінгі суреттер
Күшті жарыққа, олардың сезімталдық диапазонында ұшырағаннан кейін, белгілі бір типтегі фоторецепторлар сезімталдығын жояды. Жарық тоқтағаннан кейін бірнеше секунд бойы олар, әдеттегіден әлсіз сигнал береді. Осы кезеңде көрінетін түстерде, сезімталдығы жойылған фоторецепторлар анықтайтын түс компоненті болмайтын сияқты көрінеді. Осы эффект кейінірек пайда болатын бейнелер құбылысына себеп болады, онда көз, одан басқа нәрсеге қарағаннан кейін де жарқын нысанды көре алады, бірақ толықтыратын түсте. Суретшілер, соның ішінде Винсент ван Гог бұл эффектті өз жұмыстарында пайдаланған.
After exposure to strong light in their sensitivity range, photoreceptors of a given type become desensitized. For a few seconds after the light ceases, they will continue to signal less strongly than they otherwise would. Colors observed during that period will appear to lack the color component detected by the desensitized photoreceptors. This effect is responsible for the phenomenon of afterimages, in which the eye may continue to see a bright figure after looking away from it, but in a complementary color. Afterimage effects have also been used by artists, including Vincent van Gogh.
Түс тұрақтылығы
Суретші шектеулі түстер палитрасын қолданғанда, адамның көру жүйесі кез келген сұр немесе бейтарап түсті түстер шеңберінен жоғалған түс ретінде қабылдау арқылы өтеуге бейім. Мысалы, қызыл, сары, қара және ақ түстерден тұратын шектеулі палитрада сары мен қараның қоспасы жасыл түстің әртүрлі нұсқалары ретінде, қызыл мен қараның қоспасы күлгіннің әртүрлі нұсқалары ретінде көрінеді, ал таза сұр көкшіл түс ретінде көрінеді. Трихроматикалық теория көру жүйесі бейімделудің тұрақты күйінде болғанда толыққанды дұрыс. Бірақ шындығында, көру жүйесі қоршаған ортаның өзгеруіне үнемі бейімделіп, жарықтың әсерін азайту үшін түрлі түстерді салыстырады. Егер бір көрініс бір жарықпен, содан кейін басқа жарықпен жарықтандырылса, жарық көздерінің арасындағы айырмашылық белгілі бір шекте болса, онда көріністегі түстер бізге салыстырмалы түрде тұрақты болып көрінеді. Бұл құбылысты Эдвин Х. Лэнд 1970 жылдары зерттеді, нәтижесінде түстердің тұрақтылығына қатысты ретинекс теориясы пайда болды. Екі құбылыс та заманауи хроматикалық бейімделу және түстердің қабылдануы теорияларымен оңай түсіндіріледі және математикалық тұрғыда модельделеді (мысалы, CIECAM02, iCAM). Көрудің трихроматикалық теориясын жоққа шығарудың қажеті жоқ, керісінше, көру жүйесінің көру ортасындағы өзгерістерге қалай бейімделетінін түсіну арқылы оны толықтыруға болады.
When an artist uses a limited color palette, the human visual system tends to compensate by seeing any gray or neutral color as the color which is missing from the color wheel. For example, in a limited palette consisting of red, yellow, black, and white, a mixture of yellow and black will appear as a variety of green, a mixture of red and black will appear as a variety of purple, and pure gray will appear bluish. The trichromatic theory is strictly true when the visual system is in a fixed state of adaptation. In reality, the visual system is constantly adapting to changes in the environment and compares the various colors in a scene to reduce the effects of the illumination. If a scene is illuminated with one light, and then with another, as long as the difference between the light sources stays within a reasonable range, the colors in the scene appear relatively constant to us. This was studied by Edwin H. Land in the 1970s and led to his retinex theory of color constancy. Both phenomena are readily explained and mathematically modeled with modern theories of chromatic adaptation and color appearance (e. g. CIECAM02, iCAM). There is no need to dismiss the trichromatic theory of vision, but rather it can be enhanced with an understanding of how the visual system adapts to changes in the viewing environment.
Көбею
Түсті қайта жасау – адам көзі үшін қажетті түстерді дәл бейнелейтін түстерді жасау ғылымы. Ол бақылаушыда белгілі бір түсті тудыратын толқын ұзындықтарының спектрін қалай құруға болатынына назар аударады. Көптеген түстер спектрлік емес, яғни жарықтың әртүрлі толқын ұзындықтарының қоспасы болып табылады. Дегенмен, спектрлік емес түстер көбінесе олардың басым толқын ұзындығы арқылы сипатталады, ол спектрлік емес түске ең ұқсас сезім тудыратын жарықтың жалғыз толқын ұзындығын анықтайды. Басым толқын ұзындығы шамамен түстің тонына сәйкес келеді. Дезатурацияға байланысты немесе күлгін түс (спектрдің қарама-қарсы ұштарынан қызыл және күлгін жарықтың қоспасы) таза спектрлік түс бола алмайтын көптеген түс қабылдаулары бар. Спектрлік емес түстердің мысалдары – ахроматтық түстер (қара, сұр және ақ), сондай-ақ қызғылт, күйдіргін және фуксия түстері. Адам көзіндегі үш түсті рецепторға бірдей әсер ететін екі түрлі жарық спектрі бірдей түс ретінде қабылданады. Олар сол түстің метамерлері болып табылады. Бұл флуоресцентті шамдардан шығатын ақ жарықпен мысалға келтіріледі, оның спектрі әдетте бірнеше тар жолақтан тұрады, ал күндізгі жарық үздіксіз спектрге ие. Адам көзі жарық көзін қарау арқылы ғана осындай жарық спектрлерінің айырмашылығын анықтай алмайды, бірақ әр жарық көзінің түсін беру индексі осы метамерлік жарық көздерімен жарықтандырылған нысандардың түсіне әсер етуі мүмкін. Сол сияқты, адамның түс қабылдауы үш негізгі түстің қоспасы арқылы жасалады. Бұл фотосуретте, баспа өнімдерінде, теледидарда және басқа да медиада түсті көріністерді қайта жасау үшін қолданылады. Түсті үш негізгі түс тұрғысынан сипаттау үшін бірнеше әдістер немесе түсті кеңістіктер бар. Әрбір әдістің артықшылықтары мен кемшіліктері бар, ол нақты қолданылуына байланысты. Дегенмен, түстердің ешбір қоспасы спектрлік түстің толыққанды жауабын бере алмайды, бірақ оған жақындауға болады, әсіресе ұзын толқын ұзындықтары үшін, онда CIE 1931 түсті кеңістіктің хроматикалық диаграммасының дерлік түзу жиегі бар. Мысалы, жасыл (530 нм) және көк (460 нм) жарықты араластыру нәтижесінде сәл толыспаған циан жарық пайда болады, себебі жасыл және көк қоспасындағы қызыл түсті рецепторға реакция, 485 нм таза циан жарығына қарағанда күштірек болады (оның интенсивтілігі қоспамен бірдей). Осы себепті, және түсті баспа жүйелеріндегі негізгі түстер әдетте таза болмайтындықтан, қайта жасалған түстер ешқашан толыққанды қаныққан спектрлік түстер емес, сондықтан спектрлік түстерді дәл сәйкестендіру мүмкін емес. Алайда, табиғи көріністерде толыққанды қаныққан түстер сирек кездеседі, сондықтан мұндай көріністерді әдетте осы жүйелер жақсы жуықтап көрсете алады. Белгілі бір түсті қайта жасау жүйесімен қайта өндірілетін түстердің диапазоны гамма деп аталады. Гамманы сипаттау үшін CIE хроматикалық диаграммасын пайдалануға болады. Түсті қайта жасау жүйелерімен байланысты тағы бір мәселе түстің бастапқы өлшемімен немесе колориметриямен байланысты. Өлшеу құрылғыларындағы (мысалы, камералар, сканерлер) түс сенсорларының сипаттамалары адам көзіндегі рецепторлардың сипаттамаларынан әлдеқайда өзгеше болуы мүмкін. Қалыпты түс көруге ие адамға "қалыптастырылған" түс қайта жасау жүйесі стандартты бақылаушының түс көруінен ауытқуларға байланысты басқа бақылаушылар үшін өте дәл емес нәтижелер бере алады. Әртүрлі құрылғылардың әртүрлі түс жауаптары дұрыс басқарылмаса қиындықтар тудыруы мүмкін. Цифрлық формада сақталатын және берілетін түс туралы ақпарат үшін ICC профильдеріне негізделген түс басқару техникалары қайта жасалған түстердің бұрмалануын болдырмауға көмектеседі. Түс басқару белгілі бір шығыс құрылғыларының гаммалық шектеулерін айналып өтпейді, бірақ кіретін түстерді қайта өндірілетін гаммаға дұрыс бейімдеуге көмектеседі.
Color reproduction is the science of creating colors for the human eye that faithfully represent the desired color. It focuses on how to construct a spectrum of wavelengths that will best evoke a certain color in an observer. Most colors are not spectral colors, meaning they are mixtures of various wavelengths of light. However, these non spectral colors are often described by their dominant wavelength, which identifies the single wavelength of light that produces a sensation most similar to the non spectral color. Dominant wavelength is roughly akin to hue. There are many color perceptions that by definition cannot be pure spectral colors due to desaturation or because they are purples (mixtures of red and violet light, from opposite ends of the spectrum). Some examples of necessarily non spectral colors are the achromatic colors (black, gray, and white) and colors such as pink, tan, and magenta. Two different light spectra that have the same effect on the three color receptors in the human eye will be perceived as the same color. They are metamers of that color. This is exemplified by the white light emitted by fluorescent lamps, which typically has a spectrum of a few narrow bands, while daylight has a continuous spectrum. The human eye cannot tell the difference between such light spectra just by looking into the light source, although the color rendering index of each light source may affect the color of objects illuminated by these metameric light sources. Similarly, most human color perceptions can be generated by a mixture of three colors called primaries. This is used to reproduce color scenes in photography, printing, television, and other media. There are a number of methods or color spaces for specifying a color in terms of three particular primary colors. Each method has its advantages and disadvantages depending on the particular application. No mixture of colors, however, can produce a response truly identical to that of a spectral color, although one can get close, especially for the longer wavelengths, where the CIE 1931 color space chromaticity diagram has a nearly straight edge. For example, mixing green light (530 nm) and blue light (460 nm) produces cyan light that is slightly desaturated, because response of the red color receptor would be greater to the green and blue light in the mixture than it would be to a pure cyan light at 485 nm that has the same intensity as the mixture of blue and green. Because of this, and because the primaries in color printing systems generally are not pure themselves, the colors reproduced are never perfectly saturated spectral colors, and so spectral colors cannot be matched exactly. However, natural scenes rarely contain fully saturated colors, thus such scenes can usually be approximated well by these systems. The range of colors that can be reproduced with a given color reproduction system is called the gamut. The CIE chromaticity diagram can be used to describe the gamut. Another problem with color reproduction systems is connected with the initial measurement of color, or colorimetry. The characteristics of the color sensors in measurement devices (e. g. cameras, scanners) are often very far from the characteristics of the receptors in the human eye. A color reproduction system "tuned" to a human with normal color vision may give very inaccurate results for other observers, according to color vision deviations to the standard observer. The different color response of different devices can be problematic if not properly managed. For color information stored and transferred in digital form, color management techniques, such as those based on ICC profiles, can help to avoid distortions of the reproduced colors. Color management does not circumvent the gamut limitations of particular output devices, but can assist in finding good mapping of input colors into the gamut that can be reproduced.
Қосымша бояу
Қосымша түс – екі немесе одан көп түрлі түстердің жарығын қосу арқылы жасалатын жарық. Қызыл, жасыл және көк түстер – проекторлар, теледидарлар және компьютер мониторлары сияқты қосымша түс жүйелерінде қолданылатын негізгі түстер.
Additive color is light created by mixing together light of two or more different colors. Red, green, and blue are the additive primary colors normally used in additive color systems such as projectors, televisions, and computer terminals.
Субтрактивті бояу
Субтрактивті түстің пайда болуы бояуларды, сыяларды, пигменттерді немесе сүзгілерді пайдалану арқылы қандай да бір толқын ұзындығындағы жарықты сіңіріп, қалғандарын өткізуге негізделген. Беткейдегі түс, көрінетін спектрдің сіңірілмеген және осылайша көрінетін бөлігінен пайда болады. Пигменттер мен бояулар болмағанда, мата талшықтары, бояу негіздері және қағаз әдетте ақ жарықты (барлық түстерді) барлық бағытта жақсырақ шашырататын бөлшектерден жасалады. Пигмент немесе сыя қосылғанда, ақ жарықтың толқын ұзындықтары сіңіріледі немесе "азайтылады", нәтижесінде көзге басқа түстің жарығы жетеді. Егер жарық таза ақ болмаса (көптеген жасанды жарық көздерінің жағдайында), түстің спектрі сәл өзгеше болып көрінеді. Көк жарық астында қызыл бояу қара түстің иесі болуы мүмкін. Қызыл бояу қызыл болып көрінеді, себебі ол спектрдің тек қызыл компоненттерін ғана шашыратады. Егер қызыл бояуға көк жарық түссе, ол қызыл бояумен сіңіріледі, нәтижесінде қара нысан пайда болады. Субтрактивті модель бояулардың қоспасынан немесе матаға жағылатын бояу сияқты ұқсас ортадан түстің пайда болуын болжайды, олар қабаттармен жағылса немесе жағу алдында араластырылса да. Бояу қолдану алдында араластырылған жағдайда, түскен жарық бояу қабатының ішіндегі әртүрлі тереңдікте орналасқан көптеген пигмент бөлшектерімен өзара әрекеттеседі, содан кейін бетке шығады.
Subtractive coloring uses dyes, inks, pigments, or filters to absorb some wavelengths of light and not others. The color that a surface displays comes from the parts of the visible spectrum that are not absorbed and therefore remain visible. Without pigments or dye, fabric fibers, paint base and paper are usually made of particles that scatter white light (all colors) well in all directions. When a pigment or ink is added, wavelengths are absorbed or "subtracted" from white light, so light of another color reaches the eye. If the light is not a pure white source (the case of nearly all forms of artificial lighting), the resulting spectrum will appear a slightly different color. Red paint, viewed under blue light, may appear black. Red paint is red because it scatters only the red components of the spectrum. If red paint is illuminated by blue light, it will be absorbed by the red paint, creating the appearance of a black object. The subtractive model also predicts the color resulting from a mixture of paints, or similar medium such as fabric dye, whether applied in layers or mixed together prior to application. In the case of paint mixed before application, incident light interacts with many different pigment particles at various depths inside the paint layer before emerging.
Құрылымдық түсі
Құрылымдық түстер – пигменттердің емес, интерференциялық эффектілердің нәтижесінде пайда болатын түстер. Түс эффектілері материалға ұсақ параллель сызықтар түсірілгенде, бір немесе бірнеше параллель жұқа қабаттардан тұрғанда немесе түстің толқын ұзындығы деңгейіндегі микроқұрылымдардан құралғанда пайда болады. Егер микроқұрылымдар кездейсоқ орналасса, жарықтың қысқа толқын ұзындығы Тинделл эффектісінің түстерін тудыру үшін басымдықпен шашыратылады: аспанның көгілдірі (Рейли шашырауы, бұл жағдайда ауа молекулалары, жарықтың толқын ұзындығынан әлдеқайда кіші құрылымдар), опалдың жылтыры және адамның көздің қабықтың көгілдірі. Егер микроқұрылымдар тізімдерде орналасса, мысалы, CD-дегі ойықтар тізімі, олар дифракциялық тор сияқты әрекет етеді: тор интерференциялық құбылыстарға байланысты әртүрлі толқын ұзындықтарын әртүрлі бағыттарға шағылыстырады, араласқан "ақ" жарықты әртүрлі толқын ұзындығы бар жарыққа бөліп шығарады. Егер құрылым бір немесе бірнеше жұқа қабаттан тұрса, онда ол кейбір толқын ұзындықтарын шағылыстырады және басқаларын өткізеді, бұл қабаттардың қалыңдығына байланысты. Құрылымдық түс жұқа пленкалы оптика саласында зерттеледі. Ең реттелген немесе ең өзгермелі құрылымдық түстер – ірісдес түстер. Көптеген құстардың (мысалы, көк жаңқа) қауырсындарының көк және жасыл түстеріне, сондай-ақ кейбір көбелектердің қанаттары мен қоңыздардың қабықтарына түс беруге жауапты. Үлгінің арақашықтығының өзгеруі көбінесе ірісдес эффектіні тудырады, өйткені шағылысқан түс көру бұрышына байланысты, бұл таусылмайтын қауырсындарда, сабын көпіршіктерінде, май пленкаларында және перлендеген қабықшаларда көрінеді. Исаак Ньютон мен Роберт Гук сияқты көптеген ғалымдар көбелектердің қанаттары мен қоңыздардың қабықтарын зерттеу жүргізді. 1942 жылдан бері электрондық микроскопия қолданылып, құрылымдық түстерді пайдаланатын өнімдерді, мысалы, "фотондық" косметиканы дамытуға көмектесті.
Structural colors are colors caused by interference effects rather than by pigments. Color effects are produced when a material is scored with fine parallel lines, formed of one or more parallel thin layers, or otherwise composed of microstructures on the scale of the color's wavelength. If the microstructures are spaced randomly, light of shorter wavelengths will be scattered preferentially to produce Tyndall effect colors: the blue of the sky (Rayleigh scattering, caused by structures much smaller than the wavelength of light, in this case, air molecules), the luster of opals, and the blue of human irises. If the microstructures are aligned in arrays, for example, the array of pits in a CD, they behave as a diffraction grating: the grating reflects different wavelengths in different directions due to interference phenomena, separating mixed "white" light into light of different wavelengths. If the structure is one or more thin layers then it will reflect some wavelengths and transmit others, depending on the layers' thickness. Structural color is studied in the field of thin film optics. The most ordered or the most changeable structural colors are iridescent. Structural color is responsible for the blues and greens of the feathers of many birds (the blue jay, for example), as well as certain butterfly wings and beetle shells. Variations in the pattern's spacing often give rise to an iridescent effect, as seen in peacock feathers, soap bubbles, films of oil, and mother of pearl, because the reflected color depends upon the viewing angle. Numerous scientists have carried out research in butterfly wings and beetle shells, including Isaac Newton and Robert Hooke. Since 1942, electron micrography has been used, advancing the development of products that exploit structural color, such as "photonic" cosmetics.
Мәдениеттік көзқарас
Түстер, олардың мағыналары мен байланыстары өнер туындыларында, оның ішінде әдебиетте де маңызды рөл атқарады.
Colors, their meanings and associations can play a major role in works of art, including literature.
Қауымдастықтар
Жеке түстердің ұлттық түстер сияқты әртүрлі мәдени байланыстары бар (бұл әдетте жеке түстер туралы мақалаларда және түс символизмінде сипатталған). Түс психологиясы түстің адамның эмоциялары мен қызметіне тигізетін әсерін анықтауға тырысады. Хромотерапия – түрлі шығыс дәстүрлеріне тән балама медицинаның бір түрі. Түстер әртүрлі елдерде және мәдениеттерде әртүрлі мағыналарға ие. Әртүрлі түстердің танымға әсер ететіні дәлелденген. Мысалы, Австрияның Линц университетінің ғалымдары қызыл түстің ер адамдардың танымдық қабілетін айтарлықтай төмендетінін көрсетті. Қызыл және сары түстердің үйлесімі аштықты қоздырады, осыны көптеген желілік мейрамханалар өздерінің пайдасына қолданады. Түс есте сақтау процесінде де маңызды рөл атқарады. Түсті фотосурет қара-ақ фотосуреттен біршама жақсы есте қалады. Зерттеулер сондай-ақ, жарқын түстерді киген адамдар сізге жақсырақ есте қалады екенін көрсетеді.
Individual colors have a variety of cultural associations such as national colors (in general described in individual color articles and color symbolism). The field of color psychology attempts to identify the effects of color on human emotion and activity. Chromotherapy is a form of alternative medicine attributed to various Eastern traditions. Colors have different associations in different countries and cultures. Different colors have been demonstrated to have effects on cognition. For example, researchers at the University of Linz in Austria demonstrated that the color red significantly decreases cognitive functioning in men. The combination of the colors red and yellow together can induce hunger, which has been capitalized on by a number of chain restaurants. Color plays a role in memory development too. A photograph that is in black and white is slightly less memorable than one in color. Studies also show that wearing bright colors makes you more memorable to people you meet.
Терминология
Түстер бірнеше түрлі жолмен өзгереді, соның ішінде тон (қызыл, қызғылт сары, сары, жасыл, көк және күлгін т.б.), қанығу, жарықтық. Кейбір түс сөздері сол түстің атауынан алынған, мысалы "қызғылт" немесе "бұрыш", ал басқалары "қызыл" сияқты абстрактілі. 1969 жылы "Негізгі түс терминдері: олардың әмбебаптығы мен эволюциясы" атты зерттеуде Брент Берлин мен Пол Кей "негізгі" түстерді атаудың үлгісін сипаттады ("қызыл" сияқты, бірақ "қызыл-қызғылт" немесе "қоңыр қызыл" немесе "қан қызыл" емес, олар қызыл түстің "түрлері"). Екі "негізгі" түс атауы бар барлық тілдер қараңғы/салқын түстерді ашық/жылы түстерден ажыратады. Келесі түстер әдетте қызыл, содан кейін сары немесе жасыл болады. Алты "негізгі" түске ие барлық тілдерде қара, ақ, қызыл, жасыл, көк және сары түстер бар. Бұл үлгі он екіге дейін сақталады: қара, сұр, ақ, қызғылт, қызыл, қызғылт сары, сары, жасыл, көк, күлгін, қоңыр және аспан көгі (орыс және итальян тілдерінде көк түстен ерекшеленеді, бірақ ағылшын тілінде емес).
Colors vary in several different ways, including hue (shades of red, orange, yellow, green, blue, and violet, etc), saturation, brightness. Some color words are derived from the name of an object of that color, such as "orange" or "salmon", while others are abstract, like "red". In the 1969 study Basic Color Terms: Their Universality and Evolution, Brent Berlin and Paul Kay describe a pattern in naming "basic" colors (like "red" but not "red orange" or "dark red" or "blood red", which are "shades" of red). All languages that have two "basic" color names distinguish dark/cool colors from bright/warm colors. The next colors to be distinguished are usually red and then yellow or green. All languages with six "basic" colors include black, white, red, green, blue, and yellow. The pattern holds up to a set of twelve: black, gray, white, pink, red, orange, yellow, green, blue, purple, brown, and azure (distinct from blue in Russian and Italian, but not English).