Кіріспе
Ішкі және сыртқы мембраналар арасындағы аймақ немесе жасуша қабырғасы. Периплазма – ішкі цитоплазмалық мембрана мен бактериялық сыртқы мембрана арасындағы кеңістікте орналасқан, жоғары концентрацияланған гель тәрізді матрица. Грам-теріс (дәлірек айтқанда "дидерма") бактерияларда бұл кеңістік периплазмалық кеңістік деп аталады. Криоэлектрондық микроскопияны қолдану арқылы грам-оң бактерияларда (дәлірек айтқанда "монодерма") жасуша қабырғасы мен плазмалық мембрана арасында әлдеқайда кіші периплазмалық кеңістік те бар екені анықталды. Периплазма грам-теріс бактериялардың жалпы жасуша көлемінің 40%-ға дейін құрауы мүмкін, ал грам-оң бактерияларда бұл көрсеткіш әлдеқайда төмен.
The periplasm is a concentrated gel like matrix in the space between the inner cytoplasmic membrane and the bacterial outer membrane called the periplasmic space in gram negative (more accurately "diderm") bacteria. Using cryo electron microscopy it has been found that a much smaller periplasmic space is also present in gram positive bacteria (more accurately "monoderm"), between cell wall and the plasma membrane. The periplasm may constitute up to 40% of the total cell volume of gram negative bacteria, but is a much smaller percentage in gram positive bacteria.
Терминология
Бактериялар дәстүрлі түрде Грам-оң және Грам-теріс екі негізгі топқа бөлінеді, бұл жіктеу олардың Грам-бояуын сақтау қасиетіне негізделген. Алайда, бұл жіктеу жүйесі шала-жанды, себебі ол үш түрлі мәселеге сілтеме жасайды (бояу нәтижесі, жасушалық қабықтың құрылымы, таксономиялық топ), және бұл мәселелер кейбір бактерия түрлері үшін міндетті түрде үйлеспейді. Көп жағдайда, мысалы осы мақалада, Грам-бояу екі негізгі бактерия түрінің ультрақұрылымы мен химиялық құрамындағы айқын айырмашылықтарды көрсетеді. Қолданыстағы "Грам-оң" түрінде сыртқы липидтік мембрана болмайды, ал "Грам-теріс" бактерияда болады. Осы айырмашылықты ғана көрсету үшін қолданылған "дидерма" және "монодерма" терминдері бактериялық жасушалардың сенімді және маңызды сипаттамалары болып табылады. [[Файл:Грам жасушасының қабырғасы.svg|thumb|Монодерма бактериялардың жасуша қабырғасы мен плазмалық мембранасы арасында жұқа периплазма бар.
Құрылымы
Оң жақтағы суретте көрсетілгендей, грам-теріс немесе дидерма бактериялардағы периплазмалық кеңістік жасушаның ішкі және сыртқы мембранасы арасында орналасқан. Периплазмада пептидогликан бар, ал периплазмалық кеңістікті қоршайтын мембраналарда көптеген интегралды мембраналық ақуыздар бар, олар жасуша сигналдауына қатыса алады. Сонымен қатар, периплазмада периплазманы қоршап тұрған екі мембрананы қамтитын флагел сияқты қозғалыс органелдері орналасқан. Периплазманың гель тәрізді екендігі белок пен пептидогликанның көптігіне байланысты сипатталады. Периплазма дидерма бактерияларының жалпы көлемінің 7% - 40% -ын алып, 30% -ға дейін жасушалық ақуыздарды қамтиды. Монодерма периплазмасының құрылымы дидерма бактерияларынан өзгеше, өйткені монодерма бактерияларындағы периплазмалық кеңістік деп аталатын кеңістік екі мембранамен емес, цитоплазмалық мембранамен және астындағы пептидогликан қабатымен қоршалған. Осы себепті монодерма периплазмалық кеңістігі ішкі қабырға аймағы (IWZ) деп те аталады. IWZ монодерма бактериялық жасуша қабырғасы арқылы тасымалданатын ақуыздардың транслокациясының алғашқы орны ретінде қызмет етеді. Маңыздысы, периплазмада АТФ жоқ. Периплазмада ферменттердің бірнеше түрі бар, соның ішінде сілтілік фосфатазалар, циклдік фосфодиэстеразалар, қышқыл фосфатазалар және 5’ нуклеотидазалар бар. Сонымен қатар, периплазмада ақуыздың бүлінуін жеңілдету үшін маңызды ферменттер бар. Мысалы, дисульфидтік байланыс белдеуі А (DsbA) және дисульфидтік байланыс белдеуі С (DsbC), пептидтік байланыстардың түзілуін және изомеризацияны катализациялауға жауапты, E. coli периплазмасында анықталды. Дисульфидтік байланыстардың пайда болуы көбінесе ақуыздың бүліну жылдамдығын шектейтін қадам болғандықтан, бұл тотықтырғыш ферменттер бактерия периплазмасында маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, периплазма трансформацияланатын бактериялардың бірнеше штаммдарында ДНК-ның сіңірілуіне де ықпал етеді. [[Файл:Rcsfсигнальдық механизм.jpg|thumb|Сурет периплазмалық мембрана аралық қашықтықтағы өзгерістер арқылы RcsF сигналдауын модуляциялауды көрсетеді]]. Периплазманың цитоплазмадан бөлінуі цитоплазмада токсикалық болатын ферменттерді бөліп-бөлуге мүмкіндік береді. Грам-теріс бактериялар грам-оң бактерияларға қарағанда антимикробтық препараттарға төзімді және олардың екі мембраналық қабаттары арасындағы периплазмалық кеңістік әлдеқайда үлкен. Эукариоттарда периплазмалық кеңістік болмағандықтан, грам-теріс периплазмада табылған құрылымдар мен ферменттер микробқа қарсы препараттарды әзірлеу үшін тартымды нысана болып табылады. Сонымен қатар, ақуыздың бүлінуін жеңілдету, ақуызды тасымалдау, жасушалық сигнал беру, құрылымдық тұрақтылық және қоректік заттарды сіңіру сияқты маңызды функциялар периплазма компоненттерімен орындалады. Олардың дисульфидтік байланыстардың түзілуін әртүрлі вирулентті факторлар үшін катализациялаудағы рөліне байланысты DsbA/DsbB жүйесі антивирулентті препараттар үшін мақсат ретінде ерекше қызығушылық тудырады. Периплазмалық кеңістік микробтық инфекция кезінде аурудың патогенезімен тығыз байланысты. Бактериялық патогенділікке байланысты вируленттілік факторларының көпшілігі секрецияланатын ақуыздар болып табылады, олар көбінесе дисульфидтік байланыстардың түзілуін қоса алғанда, трансляциялық модификациядан кейін өзгеріске ұшырайды. Периплазманың тотығу ортасында Dsb (дисульфидтік байланыстардың түзілуі) ақуыздары бар, олар мұндай трансляциялық модификацияларды катализациялайды және дұрыс ақуыз функциясы үшін қажетті вируленттілік фактордың үшінші және төртінші құрылымдарын құруда маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, периплазма ДНК-ның трансформациялануына қатысқандықтан клиникалық даму үшін де маңызды.