Кіріспе

Бактериялардың бетіндегі шашты тәрізді қосымша, теңіз қабықшалары туысы.

Пили (лат. "шаш"; : pili) – көптеген бактериялар мен археялардың бетінде кездесетін шашты тәрізді қосымша. Пили және фимбрия (лат. "жіпше"; көпше: fimbriae) терминдері бір-бірін алмастыра қолданылуы мүмкін, бірақ кейбір зерттеушілер пили терминін бактериялық конъюгацияға қажетті қосымша үшін ғана қолданады. Барлық конъюгациялық пилилер негізінен пилин – талшықты ақуыздардан тұрады, олар олигомерлік болып келеді. Бактериялар мен археялардың бетінде осы құрылымдардың ондаған түрлері болуы мүмкін. Кейбір бактериялар, вирустар немесе бактериофагтар көбею циклының басында пилидегі рецепторларға бекінеді. Пили антигендік қасиетке ие. Олар сонымен қатар нәзік және үнемі жаңаруға ұшырайды, кейде әртүрлі құрамдас пилилермен алмастырылып, антигендік қасиеттерінің өзгеруіне әкеледі. Ескі пили құрылымдарына қатысты организмнің реакциясы жаңа құрылымдарға тиімді болмайды. Пилидің кейбір (бірақ барлығы емес) гендерінің арасындағы рекомбинация пилидің өзгермелі (V) және тұрақты (С) аймақтарын кодтайды (иммуноглобулин әртүрлілігіне ұқсас). Enterobacteriaceae, Pseudomonadaceae және Neisseriaceae сияқты грамтеріс және кейбір грамположительно бактериялардың жасуша бетіндегі маңызды антигендік детерминанттар, вируленттілік факторлары және иммунитет факторлары ретінде пилиді жабысу органелласы және вакцина құрамы ретінде зерттеуге үлкен қызығушылық бар. Пилиді алғашқы толық зерттеуді Бринтон және оның әріптестері жүргізіп, бір бактериялық штаммның ішінде екі түрлі фазаның бар екенін көрсетті: пили бар (p+) және пили жоқ.

Ауыстыру

Tra (көшiру) туысына барлық белгілі жыныстық pili (2010 жылғы деректер бойынша) жатады. Олар IV типтi секреция жүйесімен (T4SS) байланысты.

1-типті фимбриялар

Тағы бір түрі - 1-ші типті фимбриялар және P фимбриялары.

Қалқан

Бұл сурет фимбриялардың жабысуын көрсетеді. Бұл процесте бактерия жасушасының (оң жақта) фимбриялары, ие жасушаның (сол жақта) сыртқы мембранасындағы рецепторлар деп аталатын белгілі бір белоктарға жабысады. Олар бұл әрекетті ие жасуша рецепторлары мен бактерия фимбрияларындағы дәл сәйкес келетін жабысу арасындағы ерекше өзара әрекеттесу арқылы іске асырады. Бактериялардың ие жасушаға жабысу процесі, оның айналысында бактериялардың саны артуымен және осы ие жасушаның қоныстануына әкелуі мүмкін, сондай-ақ бактериялардың тірі қалуына да ықпал етеді, оларға тіндерді және бүкіл органдарды жұқтыруға мүмкіндік береді. "Грам-теріс бактериялар функционалды амилоидтік беттік талшықтарды, яғни керлиді құрастырады". Керли – фимбрияның бір түрі. Керлилер керлин деп аталатын ақуыздардан тұрады. Себебі пилидің болуы бактериялардың дене тіндеріне байланысу қабілетін күшейтеді, бұл репликация жылдамдығын және ие организммен өзара әрекеттесу қабілетін арттырады. Жабысу пилилерінің дамуы одан әрі вируленттілік белгілерінің пайда болуына әкелуі мүмкін. Фимбриялар E. coli, Bordetella pertussis, Staphylococcus және Streptococcus бактерияларының вируленттілігінің негізгі механизмдерінің бірі болып табылады. Олардың болуы бактериялардың иеге жабысып, ауру тудыру қабілетін арттырады. V. cholerae-нің патогенді емес штаммдары алдымен пилиді дамытып, адам тіндеріне байланысуға және микроколониялар құруға мүмкіндік алды. Бұл пилилер ауру тудыратын токсинді тасымалдайтын лизогенді бактериофаг үшін байланысу орындары ретінде қызмет етеді. Бұл токсин гени бактерия геномына енгізілгеннен кейін, пилиді кодтайтын ген экспрессияланған кезде ғана экспрессияланады (сондықтан "токсинмен байланысқан пили" деп аталады).