Кіріспе

Филадельфия жинақ қоры қоғамы (PSFS), бастапқыда Филадельфия жинақ қоры қоғамы деп аталған, АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Филадельфия қаласында орналасқан жинақ банкі болды. PSFS 1816 жылдың желтоқсанында құрылды және АҚШ-та ұйымдасқан және қызмет атқарған алғашқы жинақ банкі еді. Банк АҚШ-тағы ең ірі жинақ банктерінің біріне айналып, Филадельфияның мәдени орталығына айналды. Филадельфиялықтардың бірнеше буыны бала кезінде шот ашып, өмір бойы салымшыларға айналды. Банкті Конди Рагует басқаратын адамдар тобы ұйымдастырды, олар Ұлыбританияда жинақ банктерінің танымал бола бастағаны туралы мәліметтер оқыған. Банк қызметтер мен филиалдарын кеңейту арқылы және үлкен кеңсе ғимараттарына көшу арқылы тез өркендеді. 1910 жылдардың соңында PSFS АҚШ-тағы кез келген жинақ банкінен көп салымшыға ие болды; салымдардың көлемі бойынша ол Эмигрант жинақ банкінен кейін екінші орында тұрды. 1920 жылдары PSFS балаларды сыйлықтар мен мектеп бағдарламаларына жұмсаудың орнына ақшаны жинақ шоттарына салуға ынталандыратын бағдарламаларды бастады, соның арқасында балалар PSFS-те шот ашуға мүмкіндік алды. 1970 жылдары жеке қаржы саласындағы өзгерістер шағын банктердің ашық қалуы үшін күресуіне әкелді. Үкіметтің шешімі бойынша, мұндай банктер қаржылық тұрақты банктермен біріктірілді, ал 1982 жылы Батыс жинақ қоры қоғамы PSFS-пен біріктірілді. Бірігу келісімі мен ережелердегі өзгерістер PSFS-ке жаңа бизнеске қадам басуға мүмкіндік берді. PSFS тез арада корпоративтік қаржы, өзара қорлар және жылжымайтын мүлік дамытуы сияқты басқа да салаларға кеңейді. 1984 жылы PSFS қаржылық қызметтерге кеңейгенін көрсету үшін Meritor Financial Group деген атпен жұмыс істеуді бастады. Бірақ бұл жаңа бизнес әрекеті компанияның миллиондаған долларларын жоғалтуына әкелді, сондықтан ол көптеген еншілес компанияларын және PSFS банк филиалдарын сатуға мәжбүр болды. Бар күшін салғанына қарамастан, Meritor ақшасын жоғалтуын тоқтата алмады. 1992 жылдың 11 желтоқсанында федералдық реттеушілер 176 жылдық банкті тәркілеп, Федералды депозиттерді сақтандыру корпорациясының (FDIC) басқаруына берді. FDIC кейін қалған активтерін Mellon Financial компаниясына 335 миллион АҚШ долларына сатты. Mellon бұрынғы PSFS филиалдарын Mellon PSFS деп атады, бұл атау 2001 жылдың соңына дейін сақталды, одан кейін филиалдар Citizens Financial Group компаниясымен сатып алынды.

Негізін қалау

1816 жылы құрылған Филадельфия жинақ қоры қоғамы АҚШ-та ұйымдастырылған және қызмет атқара бастаған алғашқы жинақ банкі болды. Жинақ банктері Еуропада жылдар бойы болған, ал 1810-шы жылдардың басында Ұлыбританияда қарқынды дамыды. Бұл өсім көптеген журналдар мен брошюралардың тақырыбына айналды, олардың кейбіреулері 1816 жылдың қараша айының соңында Филадельфиялық кәсіпкер Конди Рагеттің назарына жетті. Бұл идеяға қызыққан Рагет, Ричард Петерс, Клемент С. Биддл және Томас Хейл секілді әріптестеріне Филадельфияда осыған ұқсас мекеме құру туралы ұсыныс жасады. 25 қарашада жоспарды талқылау үшін кездесу өтті. Барлығы он екі адам банк құру үшін бірлесіп жұмыс істеуге келісті. Рагет, Петерс, Биддл және Хейлмен қатар, серіктес негізін қалаушылар деп аталатын Чарльз Н. Банкер, Эндрю Байард, Сэмюэл Брек, Джон МакКреа, Уильям Шлаттер, Джон С. Стокер, Джон Стробридж және Робертс Вокс болды. Бірнеше кездесуде топ банк құрылымын және лауазымдарын анықтады. 28 қарашада өткен үшінші кездесуде Эндрю Байярд банк президенті болып сайланды. Рагет "банк" атауы көпке таныс емес деп ойлағандықтан, банкке Филадельфия жинақ қоры қоғамы деген ат берілді, ал оны қоғам деп атау мемлекеттік заң шығарушы органнан жарғы алуды жеңілдетеді. 1816 жылдың 4 желтоқсанында "Филадельфия жинақ қоры қоғамы" атауы алғаш рет қолданылған "Қоғамдық жарғылар" қабылданды. Филадельфия жинақ қоры қоғамы (PSFS) 2 желтоқсанда, жинақ қоры қоғамының бірінші хатшысы және қазынашысы Джордж Биллингтонның кеңсесінде екі күн бұрын ашылды. Офис Оңтүстік Алтыншы көшесінің батыс жағында, Каштановый және Маркет көшелерінің арасында орналасқан. Бес доллар салып, алғашқы салымшы Рагеттің афроамерикалық қызметшісі Кёртис Робертс болды. 1819 жылдың 25 ақпанында Пенсильвания губернаторы Пенсильвания заң шығарушы органының Филадельфия жинақ қоры қоғамын құру туралы актісін бекітті.

Өсу

PSFS баяу өсті, бірақ 1817 жылдың тамызында Филадельфиядан тыс Солтүстік Либерти және Саутварк аудандарында филиалдар ашуға рұқсат беретін қаулылар қабылданды. Алғашқыда PSFS депозиттерді қабылдау үшін дүйсенбі күні, ал төлемдерді жасау үшін бейсенбі күні ғана жұмыс істеді. PSFS жақын арада күнделікті жұмыс істеуге ашылса да, депозиттер мен төлемдер әлі де тек сол күндері ғана қабылданатын болды. 1835 жылы PSFS депозиттерді және төлемдерді дүйсенбі және бейсенбі күндері беруді кеңейтті, ал 1865 жылы барлық қызметтер үшін күн сайын ашық болды. 1818 жылы PSFS архитектор Уильям Стриклендке 7000 АҚШ доллары сомасында алғашқы тұрғын үй ипотекасын берді. 1865 жылы PSFS тағы да жаңа орын іздеуді бастады және 1866 жылы Седьмой және Валнут көшелеріндегі орын табылды. Архитектор Аддисон Хаттон жобалаған ғимараттың құрылысы 1868 жылы басталды және PSFS бас кеңсесі 1869 жылдың 11 қазанында пайдалануға берілді. Одан әрі кеңейту қажет болғандықтан, 1885-86 жылдары Хаттон, ал 1897-98 жылдары Фрэнк Фурнесс жобалаған қосымшалар салынды.

20 ғасыр

1917 жылға қарай Филадельфия жинақ қоры қоғамы АҚШ-тағы кез келген жинақ банкінен көп санды депозиттерге ие болды және жинақталған ақша сомасы бойынша тек «Эмигрант жинақ банкіне» екінші орын алды. 1923 жылы ПСФС Уильям Пенн қыздар мектебінде алғашқы мектептік банк жүйесін іске қосты. Бұл жүйе филадельфиялықтардың бірнеше буынына бала кезінен шот ашуға көмектесті, осылайша көптеген адамдар өмір бойы клиенттерге айналды. ПСФС балаларды жинақ банктерінде ақша жинауға үйретудің тағы бір жолы – ойын алаңдары мен әлеуметтік орталықтар үшін мерекелік шаралар ұйымдастыру болды. Мерекелік шараларға халық әндерімен сәйкестендірілген үнемдеу туралы әндер, шақырулар, тарихи тұлғалардың үнемдеу туралы пікірлерін келтіретін сөздер және пьесалар кірді. Пьесаларда костюм киген балалар көрермендерді ақшаны тәттілерге, киноға және ойын автоматтарына жұмсаудың орнына жинап, банкке салуға шақырды, онда ол өседі. 1920 жылдардың соңына қарай ПСФС АҚШ-тағы үшінші ірі жинақ банкі болды, ал 1935 жылы әлемдегі отызыншы төртінші ірі жинақ банкі деп танылды. 1932 жылы ПСФС Маркет көшесінде жаңа бас кеңсесін салды. Жаңа ПСФС ғимараты – АҚШ-та салынған алғашқы халықаралық стильдегі қасқыр ғимарат. Заманауи қасқыр ғимаратты Джордж Хоу және Уильям Лесказ жобалаған, ал оның үстінде Филадельфия жинақ қоры қоғамының бас әріптері 8 метрлік қызыл неономен жазылған. 1948 жылы ПСФС АҚШ-тағы екінші ірі жинақ банкі болды, оның депозиттері 594 460 363 АҚШ долларын құрады. 1960 жылдары ПСФС Филадельфиядағы тағы үш жинақ банкімен бірлесіп, негізінен төмен және орташа табысқа ие аз ұлттық отбасыларды қаржыландыру үшін 20 миллион АҚШ долларынан тұратын қор құрды.

Кеңейту және дағдарыс

1970 жылдары АҚШ-та жеке қаржы саласында көптеген өзгерістер болды, мысалы, несие карточкалары, ақша нарығы қорлары және автоматтандырылған банкоматтар пайда болды. Бұл өзгерістер дәстүрлі қауымдық банктерде дағдарыс тудырды. Дағдарыс үкіметті қиын жағдайдағы банктер мен PSFS сияқты салауатты банктерді біріктіруге мәжбүрлеу үшін араласуға итермеледі. 1990 жылы келісім күшіне енген кезде Meritor PSFS ғимаратындағы PSFS таңбасын өшіріп, оны пайдалану орынсыз екенін мәлімдеді. Таңбаны өшіру жұртшылықтың, тарихшылардың және сәулетшілердің наразылығын тудырды, сондай-ақ Meritor мен Mellon Bank таңбаны қайта жарықтандыруға келісті. Бірақ бұл күш-жігерге қарамастан, Meritor және АҚШ-тағы басқа банктердің жағдайы нашарлай берді. Жағдайды нашарлата түскені – коммерциялық жылжымайтын мүліктің нашар нарығы, ол Meritor-ды бос тұрған Филадельфия кеңсе ғимараттарымен және бастапқы құнынан әлдеқайда арзан бағаланған жартылай дайын қала маңындағы сауда орталықтарымен қалдырды. 1992 жылы Meritor-дан PSFS филиалдарының қалған бөлігін сатып алғаннан кейін Mellon 1990-шы жылдары кеңейуді жалғастырды, оның ішінде Mellon PSFS және Acme Markets филиалдарын біріктірді, ал алғашқысы 1994 жылы ашылды. 2001 жылы Mellon PSFS-тің Пенсильвания, Оңтүстік Нью-Джерси және Делавэр штаттарында 350 филиалы және 650 000 тұтынушысы болды. Mellon PSFS-тің бас компаниясы Mellon Financial бөлшек банктік активтерінен бас тартып, жоғары кіріс әкелетін инвестицияларға көшуге мүдделі болды. 17 шілдеде Mellon Financial өзінің бөлшек саудалық банк бизнесін, соның ішінде Mellon PSFS-ті Citizens Financial Group-қа 2 миллиард АҚШ долларына сататынын хабарлады. 2001 жылдың қараша айының соңында Mellon PSFS-тің барлық филиалдары жаңа құрылған Citizens Bank of Pennsylvania филиалдарына айналды.

Сот ісі

Mellon Bank төлеген ақша FDIC-ке кетті, Meritor акционерлері ештеңе алмады. 1993 жылы бизнеске үкіметтің араласуына ұзақ уақыт қарсы болған Слаттери FDIC-ті сотқа берді, реттеушілердің 1982 жылы компанияның Батыс жинақ қоры қоғамымен бірігуіне рұқсат беру туралы уәдесін бұзғанын айтты. Сот процесі бұрын таратылған компанияның акцияларын тірі ұстады, спекулянттар акцияларды 5 центтен бастап сатып алып, іс реттелгенде үкіметтен төлемақы алады деп үміттенді. Meritor-дың 55 миллион акциясының көп бөлігі, компания алғашқы рет IPO-ға шыққанда акция сатып алған спекулянттар мен PSFS салымшыларына тиесілі деп есептеледі. Slattery (Meritor Savings) v. U. S. ісінде, Федералды округтің үш судьясы алдында жеңілгеннен кейін, үкімет сот мәжілісін қайта қарау туралы өтініш білдірді. Сот, келісімшартты бұзу туралы дауды қарауға бірінші сатыдағы соттың құзыреті бар-жоғын тексеруге келісті. Үкімет FDIC-нің Үкіметтік емес қаржы құралы (NAFI) екенін, яғни атқарушы билік тарапынан құрылған, үкіметтен қаржы алмайтын және алмайтын агенттік екенін мәлімдеді. FDIC банктерден мүше банктерге алымдар жинау арқылы қаржыландырылады. Егер сот келісіп, NAFI-ға қарсы сот шешімдерін төлеу үшін бөлінген қаражатты пайдалануға болмайды деп шешсе, онда Meritor Savings ісі бойынша кез келген сот шешімін FDIC реттейтін банктер төлейді, ал қазынашылық доллары емес. Басқаша айтқанда, FDIC-нің кінәлі екені анықталуы мүмкін, бірақ ол мүше банктерден сот шешімін өндіруге құқылы болады. FDIC-ні NAFI деп тану үшін үкімет Конгресс АҚШ-тың толық сенім мен кредитімен салымдарды қамтамасыз ету туралы уәделерін орындауға міндетті емес екенін дәлелдеуде.