Кіріспе

1781 жылы құрылған американдық банк

Солтүстік Америка Банкі – АҚШ-тағы алғашқы жарғымен құрылған банк және елдің бірінші де-факто орталық банкі болып саналды. 1781 жылғы 26 мамырда Конфедерация Конгресімен жарғысы бекітіліп, 1782 жылғы 7 қаңтарда Филадельфияда ашылды. Банк негізінде 1781 жылғы 17 мамырда қаржы жөніндегі басқарушы Роберт Моррис ұсынған жоспар салынған, соның ішінде Джордж Вашингтонның АҚШ-тың алғашқы қазынашылық хатшысы болып тағайындалған революциялық дәуірдегі негізін қалаушы Александр Гамильтонның ұсыныстары да бар еді. Гамильтон кейіннен банктің Америка Тәуелсіздік соғысына "маңызды" үлес қосқанын атап көрсетсе де, Пенсильвания штатының үкіметі оның жеңілдіктеріне қарсылық танытып, штат заңнамасына сәйкес қайта тіркеді, бұл оны АҚШ Конституциясына сәйкес ұлттық банк ретінде пайдалануға мүмкіншілік бермеді. Конгресс 1791 жылы жаңа банк – АҚШ-тың Бірінші банкін құрды, ал Солтүстік Америка Банкі жекеменшік кәсіпорын ретінде өз қызметін жалғастырды.

Конгресс жарғысы

1781 жылдың мамыр айында Александр Гамильтон, Конфедерация мақалалары дәуіріндегі атқарушы биліктің конституциясы бекітіліп жатқан кезде, былтырғы жазда Роберт Морристі АҚШ-тың Қаржы басқарушысы лауазымына ұсынғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ, де-факто орталық банк ретінде қызмет ететін ұлттық банк құру жөніндегі ұсынысын жасады. Моррис бұрын Хамильтонмен соғысты қаржыландыру мәселесі бойынша хат алмасып, Хамильтонның ұсынысына негізделген заң жобасын дереу әзірлеп, Конгреске ұсынды. Моррис Конгрессті Солтүстік Америка банкін құруға көндірді, ол АҚШ-тағы алғашқы жеке коммерциялық банк болды. Оның досы, доктор Хью Шиелл, капиталдық акцияға 5000 фунт стерлинг төледі.

Акциялар ұсынысы

Гамильтонның бастапқы жарғысы әрқайсысы 400 долларлық 1000 акцияны таратты. Бенджамин Франклин федералистер мен олардың жаңа банкіне деген ниетін білдіру үшін бір акция сатып алды. Гамильтон "Публиус" деген псевдонимін қолданды, ол кейіннен 1780-ші жылдардың соңында АҚШ Конституциясын қабылдауды қолдаған "Федералисттік қағаздар"-да мәңгілікке қадалды. Революциялық соғыстан кейін Америкадағы ең бай адам болған деген қауесет бар Уильям Бингем қолжетімді акцияның 9,5%-ын сатып алды. Дегенмен, ең үлкен үлес, 63,3%, Роберт Моррис АҚШ үкіметі атынан Франциядан және Нидерландыдан алынған қарыз ақшасы есебінен сатып алды. Бұл банк капиталдауға алтын және күміс монеталармен, сондай-ақ вексельдермен үлкен сомада қаржы салуға мүмкіндік берді. Одан кейін ол осы қормен қамтамасыз етілген жаңа қағаз валюта шығарды.

Қызметкерлер

Филадельфия қаласының екі мерзім бойы мэрі болған және бір кезде қаланың құл саудасын басып озған импорт-экспорт фирмасында Морриспен серіктес болған Томас Уиллинг банктың алғашқы президенті болып тағайындалды. Ол 1781 жылдан 1791 жылға дейін осы лауазымды атқарды, одан кейін Джон Никсон оның орнына келді, ал ол дереу Америка Құрама Штаттарының Бірінші банкінің алғашқы президенті болды, бұл лауазымды 1791 жылдан 1807 жылға дейін иеленді.

Банкноттар

Банк өз банкноттарын шығарды, олар қиын жағдайдағы Континенталь валюта қағаздарын алмастырды. Бұл банкноттар контрафактілікке қарсы шара ретінде қапталына түрлі түсті талшықтар енгізілген қағазға басылды. Континенталь қағаздарынан өзгеше, жаңа банкноттар сұрағанда күміспен төлеуге уәде берді. Осы өзгерістерге қарамастан, банк бастапқыда адамдарды жақсы кредиттік тарихына сендіруде қиындыққа тап болды, тіпті бір кезде банкноттарын төлеген адамдарды іздеп, ақшаны қайта салуға көндіру үшін өндіріп алушыларды (реквизиторларды) жұмысқа алды. Банктің үлкен қоры бар деген әсерді қалдыру үшін, ол ақша сандықтарын жертөлесінен әкеліп-алып келуді көрсетті. Акциялар толығымен жазылып, төленгеннен кейін күмән азайды және банкноттар номиналды құнына жетті, бұл оларға заңды төлем құралының маңызды ерекшелігін берді.

Жеке банк

Америка Тәуелсіздік соғысынан кейінгі экономикалық дағдарыста банктың қарыздарды өндіріп алудағы қаталдығы Пенсильвания тұрғындарының наразылығын тудырды, олар Пенсильвания Бас Ассамблеясына 1782 жылы берілген штаттық жарғыны жою туралы петиция жолдады. 1785 жылы жарғы жойылды, бірақ банк конгресс жарғысы бойынша, содан кейін Делавэр жарғысы бойынша қиындықтармен жұмысын жалғастырды. Келесі жылы Пенсильвания Бас Ассамблеясы бірнеше шектеулермен жаңа жарғы берді, оның ішінде ол алтыннан басқа ешқандай тауармен сауда жасауға құқығы болмады. Bank of North America, First Bank of the United States және Bank of New York Нью-Йорк қор биржасында саудаланған алғашқы акциялар еді. 1862 жылы Ұлттық банк туралы заң қабылданғаннан кейін Солтүстік Америка банкі жаңа заңға сәйкес жұмыс істеу үшін қызметін өзгертті. Оның ерекше тарихы мәселе тудырды: заң ұлттық банк атауында "ұлттық" сөзін міндетті түрде көрсетуді талап етті. Банк басшылығы бастапқы атауын мәртебелі деп есептеді және атау Конфедерация мен штаттық жарғылармен бекітілгенін мәлімдеді. Валюта бақылаушысы осы құқықтық мәселелерді тексеруге кіріспеді және банк атауын өзгертпестен қабылдады. Банк 1923 жылы Коммерциялық Сенім Компаниясымен бірігіп, Солтүстік Америка Банкі және Сенім Компаниясы болып құрылды, ол 1929 жылы Пенсильвания Өмір Сақтандыру және Аннуитеттер Компаниясымен біріктірілді. Бұл компания, Пенсильвания Банктік және Сенім Компаниясы ретінде жұмыс істеді, 1955 жылы Бірінші Ұлттық Банкпен бірігіп, 1991 жылы CoreStates Financial Corporation, 1998 жылы First Union/Wachovia және 2008 жылы Wells Fargo компанияларымен сатып алынған Бірінші Пенсильвания Банктік және Сенім Компаниясы болды.