Моррис Юдалл: Американ саяхатшысы және саяси қайраткері
Mo Udall
Моррис Удалл (1922-1998) – Аризона штатынан АҚШ конгрессмені, 1976 ж. президенттікке үміткер. Қоршаған ортаны қорғау, реформалар мен Вьетнам соғысына қарсылығымен танылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық саясаткер (1922–1998)
American politician (1922–1998)
Моррис Кинг Удалл (15 маусым 1922 – 12 желтоқсан 1998) – американдық адвокат және демократ саясаткер, 1961 жылдың 2 мамырынан 1991 жылдың 4 мамырына дейін Аризона штатынан АҚШ өкілі болып қызмет еткен. Ол 1976 жылғы Демократиялық партияның президенттік тізіміне басты үміткерлердің бірі болды. Көптеген адамдар оны тәуелсіз және либералдық көзқарастарымен ерекшеленгендігі үшін білді. 1961 жылы Удалл Аризонаның 2-ші сайлау округінің конгрессмені лауазымына ағасы Стюарт Удаллдың орнын басу үшін өткен арнайы сайлауда жеңіске жетті. Конгресте кіші Удалл өзінің тәуелсіздігімен, табиғатты қорғау және қоршаған ортаны қорғау қозғалыстарындағы жетекші рөлімен, Конгресті реформалау және сайлау кампанияларын жақсартудағы маңызды үлесімен, сондай-ақ Вьетнам соғысына қарсы күрестегі алғашқы қадамдарымен көзге түсті. Удалл және оның туыстары Сент-Джонс қаласындағы жергілікті мектептерде оқыды. Алты жасында досымен бірге жіпті кесуге тырысқанда, досының қалта пышағымен оң көзі кесіліп қалды; отбасының қаржылық жағдайының нашарлығына байланысты дереу медициналық көмек көрсетілмегендіктен ол көзін жоғалтты. Удалл өмірінің соңына дейін жасалма көзді тақты және кейіннен көзінің жоғалуы оның мінезіне де, саясатына да әсер еткенін айтты.
Morris King Udall (June 15, 1922 – December 12, 1998) was an American attorney and Democratic politician who served as a U. S. representative from Arizona from May 2, 1961, to May 4, 1991. He was a leading contender for the 1976 Democratic presidential nomination. He was noted by many for his independent and liberal views. In 1961, Udall won a special election to succeed his brother, Stewart Udall, as the congressman for Arizona's 2nd congressional district. In Congress, the younger Udall became a prominent and popular figure for his independent ways, his leading role in the conservation and environmental protection movements, his key role in reforming Congress and political campaigns, and his pioneering role in opposing the Vietnam War. Udall and his siblings attended local schools in St. Johns. At age six, his right eye was cut by a friend's pocket knife while the friend and he were trying to cut some string; he lost the eye because his family lacked the money to get him prompt treatment. Udall wore a glass eye for the rest of his life, and he later indicated that the loss of his eye influenced both his personality and his politics.
Жеке тұлға және философия
Удалл биік (6'5"), Линкольндік бейнесі бар, өзін-өзі сынайтын өткір тілді және жайлы мінезді адам еді. Оның өткірлігінің арқасында журналист Джеймс Дж. Килпатрик оны "президент болуға тым қызық" деп санады, бұл кейін 1980-ші жылдары оның автобиографиясының атауы болды. Картер Айова мен Нью-Гэмпширдегі алғашқы сайлаулар мен партиялық жиналыстардағы жеңістерден кейін белгісіз қарсыластан жетекші кандидатқа айналды. Висконсин штатындағы сәуір айындағы алғашқы сайлау кезінде бастапқы 10 үміткердің көпшілігі – Удалл, Вашингтоннан сенатор Генри "Скуп" Джексон, Алабама штатының губернаторы Джордж Уоллес және Картер қана қалды. Удаллдың жеңіске жететіні күтілді, бұл Картердің қарқынын баяулатуы мүмкін еді. Удалл жеңімпаз деп жарияланды, қуанышпен: "О, қандай тәтті!" деді. Бірақ Картер Висконсинде жеңіске жетті. Кейбір газеттер Удаллдың түнгі озық көрсеткішіне байланысты оны жеңімпаз деп жариялады. Олар 1948 жылғы президент сайлауында да қателік жасаған, онда "Чикаго Трибьюн" газетінің тақырыбында "Дьюи Труманды жеңді" деп жазылған еді. Картер Висконсинде 1 пайыз, шамамен 7500 дауыспен жеңіске жетті. Ол Удаллдың 36% дауысына қарсы 37% дауыс алып, бір делегатты артық жеңіп алды. Аз айырмашылықтарға қарамастан, Картер бас жаңалықтарда болды, оның қарқыны артып, Удалл мен басқа кандидаттардан оқшауланды. Удалл Нью-Гэмпшир, Массачусетс, Висконсин, Нью-Йорк, Мичиган, Оңтүстік Дакота және Огайо штаттарындағы алғашқы сайлауларда екінші орынды иеленді, ал туған штаты Аризонадағы партиялық жиналыста жеңіске жетті, ал Нью-Мексикодағы партиялық жиналыста Картермен тең болды. Удалл Демократиялық ұлттық конвенцияда Картерден шалқап екінші орынға түсті, онда оның кандидатурасын Арчибальд Кокс ұсынды, ал Удаллдың сөзі оның жақтастарынан зор қолдауға ие болды. Мичиган штатындағы алғашқы сайлау кезінде Детройт мэрі Коулман Янг Удаллды ЛДС шіркеуіне қатысқандығы үшін расизмде айыптады. Ол кезде шіркеуде қара нәсілділерге діни қызметкерлер ретінде қызмет етуге тыйым салынған (1978 жылы LDS Church президенті Спенсер У. Кимболл бұл ережені өзгертті). Удалл бұл шіркеу саясатын ұзақ жылдар бойы сынап, осы себепті белсенді мүшеліктен бас тартқан. Картердің Мичиган штатындағы сайлауда қара нәсілділердің дауысын толыққанды жинауы Мичигандағы оның маңызды және тар жеңісіне әсер етті. Удалл 1980 жылы сенатор Эдвард Кеннедидің президент Картерге қарсы күресін қолдады, ал Кеннеди Аризонадағы партиялық жиналыста жеңіске жетті, бұл Кеннедидің Батыстағы үш жеңісінің бірі болды. Удалл 1980 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияда негізгі сөз сөйледі, ол әдеттегідей өткір тілді Удаллдың сөзі болды. Ол 1984 жылы тағы да президенттікке үміткер болуды ойлады, бірақ 1979 жылы Паркинсон ауруына шалдыққан, және ауруы оны саяси аренадан шеттетіп қалды. Сол жаздағы конвенцияда Удалл өзінің бұрынғы қарсыласы, президент Картерді таныстырды.
Udall was a tall (6'5"), Lincolnesque figure with a self deprecating wit and easy manner. Because of his wit, columnist James J. Kilpatrick deemed him "too funny to be president", which also ended up being the title of his autobiography in the 1980s. Carter had gone from obscure maverick to front runner after a string of early caucus and primary victories, beginning in Iowa and New Hampshire. At the time of the Wisconsin primary in April, most of the original 10 candidates had dropped out, leaving Udall, Senator Henry "Scoop" Jackson of Washington, Governor George Wallace of Alabama, and Carter. It appeared that Udall would win the primary, which might have slowed Carter's momentum. Udall was projected the winner, exclaiming "Oh, how sweet it is". But Carter eventually won in Wisconsin. Some newspapers proclaimed Udall the winner because of his lead late the night before. They had been wrong before, in the 1948 presidential election, in which the headlines of the Chicago Tribune erroneously proclaimed "Dewey Defeats Truman." Carter won in Wisconsin by 1%, no more than 7,500 votes. He won 37% to Udall's 36%, gaining one more convention delegate than Udall. Despite the small margins, Carter got the headlines and a further boost to his momentum, and pulled away from Udall and the other candidates. Udall finished second in the New Hampshire, Massachusetts, Wisconsin, New York, Michigan, South Dakota, and Ohio primaries, and won the caucuses in his home state of Arizona, while running even with Carter in the New Mexico caucuses. Udall finished a distant second to Carter at the Democratic National Convention, where his name was placed in nomination by Archibald Cox, and Udall's speech received great applause from his supporters. During the Michigan primary Coleman Young, the mayor of Detroit, accused Udall of racism for belonging to the LDS church. At the time, it still prohibited blacks from serving in the church's priesthood (this was changed in 1978 by LDS Church President Spencer W. Kimball). Udall had been a longtime critic of that church policy, and had ceased being an active member because of it. Carter's subsequent sweeping of the black vote in the Michigan primary was key to his crucial and narrow victory in Michigan. Udall supported Senator Edward Kennedy's challenge to President Carter in 1980, and Kennedy won the Arizona caucuses, one of only three wins for Kennedy in the West. Udall delivered the keynote speech at the 1980 Democratic National Convention, which was a typically witty Udall speech. He considered running for president again in 1984, but he had been diagnosed with Parkinson's disease in 1979 and his illness kept him on the sidelines. At the convention that summer, Udall introduced his former opponent, President Carter.
Мұра
1992 жылы АҚШ Конгресі Моррис К. Удалл стипендиясын және Ұлттық экологиялық саясаттағы үздіктер қорын құрды. Бұл федералды үкіметтің атқарушы билігінің мекемесі болып табылады және басқа функциялармен қатар, экологиялық саясатты оқыған студенттерге стипендиялар тағайындайды. 2009 жылы Конгресс Моның інісі Стюарт Удаллды қордың құрметті тұлғасы ретінде мойындап, оның атымен атауын Моррис К. Удалл және Стюарт Л. Удалл қоры деп өзгертті. 1997 жылғы Моррис К. Удалл Паркинсон ауруын зерттеу туралы заң арқылы Паркинсон ауруын зерттеуге федералдық қаржы бөлінеді. Бұл заң Паркинсон ауруымен ауырған науқастарды диагностикалау және емдеу, сондай-ақ науқастарды зерттеу жобаларына бағыттау үшін "Үлкен орталықтардың" ұлттық желісін қаржыландырды. 1996 жылы Удалл президент Клинтоннан Президенттік бостандық медалін алды. Гуамдағы Удалл нүктесі 1987 жылы оның құрметіне аталды, ол АҚШ-тың батыс шеткі нүктесі саналады. Ал 1968 жылы оның інісі Стюарттың құрметіне АҚШ Виргин аралдарындағы Удалл нүктесі – шығыс шеткі нүкте деп аталды. Осылайша, "Америка күні Удалл нүктесінде басталып, Удалл нүктесінде аяқталады". 2007 жылы Аризона штатының Тусон қаласындағы бас пошта ғимараты мен жергілікті саябақ оның құрметіне аталды.
In 1992, the US Congress founded the Morris K. Udall Scholarship and Excellence in National Environmental Policy Foundation. It is an agency of the executive branch of the federal government, and among other functions, gives scholarships to students of environmental policy. In 2009, Congress added Mo's brother, Stewart Udall, as an honoree of the foundation by renaming it as the Morris K. Udall and Stewart L. Udall Foundation. Federal funds for Parkinson's research are designated through the Morris K. Udall Parkinson's Disease Research Act of 1997. The legislation funded a national network of "Centers of Excellence" to diagnose and treat Parkinson disease patients and to refer patients into research protocols. In 1996 Udall received the Presidential Medal of Freedom from President Clinton. Point Udall on Guam, considered the westernmost point of the United States, was named for him in 1987. The easternmost spot, Point Udall, U. S. Virgin Islands, was named for his brother Stewart in 1968. This means that "America's day begin(s) and end(s) at a Point Udall." In Tucson, Arizona, the main post office was named in his honor in 2007 as well as a local park.
Отбасылық өмір
Удалл үш рет үйленген. 1949 жылы ол Патриция "Пэт" Эмериге үйленді, олардан алты бала дүниеге келді. Патриция саясатты ұнатпайтын, артритпен ауыратын және көп уақытын дөңгелек креслода өткізетін. Оның тығыз саяси кестесіне байланысты Мо Удаллмен сирек кездесетін. Мо Удаллдың өзі айтқанынша, Пэт аурулары мен саясатқа қызығушылық танытпауы салдарынан өміріне қанағаттанбайтын болды. Ол сонымен қатар, шаршағыш мінезді, жиі дау шығаруға бейім адам еді. Пэт Удалл артритпен күресіп, алты баланы тәрбиелеудің қиындығынан эмоционалды түрде қиналатын. Қоғамдық ұяттан психологиялық көмек алуға келіспеген ол, ақыры келісімін беріп, 1966 жылы ажырасуға өтініш берді. Ажырасуға қарсы болған Мо Удалл, некені бұзуға қарсылық танытпады, себебі ол отбасынан гөрі саясатқа көбірек мән берді. Кейіннен екеуі де ажырасқанына өкініп, Пэт кеңес немесе көмек алмағаны үшін, қысымға бойын беріп, дұрыс емес шешім қабылдағаны себепті некелерінің ажырасып кеткенін түсіндірді. Пэт Удалл өзінің некеге соңғы шешім қабылдағаны үшін "ұялып қалғанын" айтты. Мо мен Пэт ақырында татуласып, өмірінің соңына дейін жақын дос болып қалды. Зейнетке шыққаннан кейін Паркинсон ауруымен ауырды. Удаллдың ұлы Марк Удалл 1998 жылы Колорадо штатының 2-ші сайлау округінен АҚШ Конгресіне, ал 2008 жылы АҚШ Сенатына сайланды. Оның туысы Том Удалл 2008 жылы Нью-Мексико штатынан АҚШ Сенатына сайланды. Мо Удаллдың екінші туысы, Орегон штатының республикалық сенаторы Гордон Смит сол жылы қайта сайлануға түсіп жеңілді.
Udall was married three times. In 1949, he married Patricia "Pat" Emery, with whom he had six children. Patricia, who hated politics, had arthritis and spent much time in a wheelchair. She and Udall rarely saw each other due to his hectic political schedule. By Mo Udall's own account, Pat had become unsatisfied with her life caused by her illnesses and uninterest in politics. She was also a high spirited person who had a tendency to frequently start arguments. Pat Udall struggled emotionally due to the strain of raising six children while struggling with arthritis. Unwilling to undergo psychological counseling due to social stigma, she finally acquiesced and filed for divorce in 1966. Mo Udall, who was opposed to the divorce, did not object to the dissolution of the marriage, mainly because he was more focused on politics than on his family. Both the Udalls later regretted the divorce, explaining that the marriage ended because Pat had failed to get counseling or help and had simply acquiesced to pressure and made a poor impulse decision. Pat Udall herself stated that she was "ashamed" by her decision to end the marriage. Mo and Pat eventually reconciled, and they remained close friends for the rest of his life. His years in retirement were plagued by Parkinson's disease. Udall's son Mark Udall was elected to the U. S. Congress from Colorado's 2nd district in 1998, and to the U. S. Senate in 2008. His nephew Tom Udall of New Mexico was also elected to the U. S. Senate in 2008. Mo Udall's second cousin, Republican Senator Gordon Smith of Oregon, was defeated for re election the same year.
Кітаптар мен мұрағаттар
Удаллдың алғашқы кітабынан басқа, оның кітаптары "күлкілі және мәліметтік жұмыстар" деп сипатталған. Аризона штатының дәлелдемелер заңы (1960). "Конгрессменнің жұмысы" (1966) – жаңадан сайланған конгрессмендерге арналған нұсқаулық. "Конгрессменнің білімі" (1972). "Президент болуға тым күлкілі" (1988) – оның өмірбаяны. Удаллдың кәсіби және жеке өміріне қатысты мұрағаттары Аризона университеті кітапханасының Тусон қаласындағы Арнайы жинақтар бөлімінде сақталады. MS 325 Моррис К. Удаллтың құжаттары, 1920–1995.
With the exception of Udall's first book, his books have been described as "humorous and informative works." Arizona Law of Evidence (1960). The Job of a Congressman (1966) – a guidebook for freshmen Congressmen. Education of a Congressman (1972). Too Funny to Be President (1988) — his autobiography. Udall's archives of his professional career and personal life are located the University of Arizona Libraries, Special Collections in Tucson, Arizona. MS 325 Papers of Morris K. Udall, 1920–1995
UAL Арнайы жинақтарында Моррис К. Удаллтың ауызша тарих жобасы, MS 396 да бар, ол бұрынғы президенттер, бұрынғы және қазіргі конгрессмендер, сенаторлар, журналистер, негізгі қызметкерлер, сайлау кампаниясының көмекшілері, Мо Удаллдың және Удалл отбасының туыстары мен достарынан алынған сұхбаттарды қамтиды.
UAL Special Collections is also home to the Morris K. Udall Oral History Project, MS 396 that includes interviews from former Presidents, former and current Congressmen, Senators, journalists, key staff members, campaign aides, family and friends of Mo Udall and the Udall family.