Кіріспе

Американдық заңгер және саясаткер (1908–2000) американдық музыкант.

Карл Берт Альберт (10 мамыр 1908 – 4 ақпан 2000) – 1971 жылдан 1977 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасының 46-шы спикері болған және 1947 жылдан 1977 жылға дейін Оклахома штатының 3-ші округін демократ ретінде өкілдік еткен американдық заңгер және саясаткер. Бір жарым метрден кем бойы бар Алберт "Кішкентай Диксиден келген кішкентай алып" деп лақап аталды. Алберт – американ тарихындағы Оклахома штатынан шыққан ең жоғары саяси лауазым иесі.

Ерте жылдары, білім

Альберт Оклахома штатының МакАлестер қаласында Леона Энн (Скотт) мен Эрнест Гомер Альберттің ұлы болып дүниеге келді, оның әкесі көмір шахтасында жұмыс істеген және фермерлікпен айналысқан. Ол туғаннан кейін көп ұзамай отбасысы МакАлестердің солтүстігіндегі шағын Бэгтусл қаласына көшіп кетті. Ол әкесінің фермасындағы бөлмеде өсті. Оқушы кезінде ол пікірсайыстарда өте жақсы нәтижелер көрсетті, студенттік ұйымның президенті болды және ұлттық мектеп ораторлық сайысында жеңіске жетіп, Еуропаға сапар жасады. Осы кезеңде ол жергілікті ДеМолей ордені бөлімінің белсенді мүшесі болды және ДеМолей орденінің Даңқ залына енгізілді. Кейін Альберт жергілікті масондық ложаға тіркелді және белсенді масон атанды. 1927 жылы Оклахома университетіне қабылданды. Онда ол саяси ғылымды оқыды және 1928 жылы Ұлттық ораторлық чемпионатын жеңіп, барлық шығындары төленген Еуропа сапарына ие болды. Колледждің тіркеу бөлімінде жұмыс істеу және Резервтік офицерлер корпусына қатысу арқылы ол бакалавриат білімін аяқтау үшін қажетті қаражатты тапты. Оклахомада оқыған кезінде ол кәсіпқой күрескер, Каппа Альфа орденінің және RUF/NEKS ұйымдарының мүшесі болды. 1931 жылы Phi Beta Kappa құрметімен бітірді, үздік студент атанды, содан кейін Родс стипендиясы бойынша Оксфорд университетінде оқыды. 1934 жылы АҚШ-қа оралғанға дейін Санкт-Петер колледжінен заңтану және азаматтық құқық бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1935 жылы Оклахома қаласында жеке заң кеңесін ашты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірнеше мұнай компанияларында келісімшарттар жасау бойынша жұмыс істеді.

Соғыс жылдары

Алберт 1941 жылы АҚШ армиясына қатардағы жауынгер ретінде қосылды. Ол қысқа мерзімге 3-ші бронетанкті дивизияда қызмет етті, бірақ көп ұзамай Армия Әуе күштерінде екінші лейтенант болып кірісті. Әскерде қызмет еткен кезінде Альберт 1942 жылдың 20 тамызында Мэри Хармонға үйленді, Оңтүстік Тынық мұхитына жіберілуге аздай қалғанда, бұл оқиға Оңтүстік Каролина штатындағы Колумбия қаласында болды. Олардың Мэри Фрэнсис және Дэвид есімді екі баласы болды. Альберт Алыс Шығыс Әуе қызметі басқармасына бекітілген прокурор ретінде Бас сот адвокаты корпусында қызмет етті. Ол «Қола жұлдыз» медалін және басқа да наградаларды алды, 1946 жылы подполковник шенімен армиядан шықты. Соғыстан кейін ол Армия резервінде қалды және 1968 жылы полковник шенімен зейнетке шықты.

Конгресске кіреді

Алберт 1946 жылы алғаш рет Конгресске сайланды. Ол суық соғыс кезеңінің либералы болды және президент Гарри С. Трумэннің кеңестік экспансияны тоқтату саясатын, сондай-ақ қоғамдық тұрғын үй салу, білім беруге федералдық көмек көрсету және шаруаларға баға қолдау көрсету сияқты ішкі шараларын қолдады. Палата спикері Сэм Рэйберн оның заң шығарушылықтағы еңбегін байқап, спикердің кеңсесіндегі бейресми жиналыстарға шақыра бастады. Рэйберн сондай-ақ Альбертке 1949 жылы Ауыл шаруашылығы комитеті төрағалығына үміттү болуға кеңес берді. Алберт 1955 жылы Палатаның көпшілік ұйымдастырушысы болып тағайындалды және 1961 жылы Рэйберн қайтыс болғаннан кейін Палатаның көпшілік көшбасшысы болып сайланды. Алберт 1957 жылы Оклахома штатының Даңқ залына енгізілді.

Конгресс көпшілігінің басшысы

Көпшілік көшбасшысы ретінде Альберт Демократиялық заңнамалық күн тәртібін ілгерілетуде, әсіресе денсаулық сақтау заңнамасын қабылдауда маңызды рөл атқарды. Medicare, 65 жастан асқан азаматтарға арналған федералдық ауруханалық сақтандыру бағдарламасы, алғаш рет Кеннеди әкімшілігімен Әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламасына енгізілген түзету ретінде ұсынылды. Альберт заң жобасына он республикашыл және сегіз оңтүстік демократтың қарсылығына байланысты Конгресте жеткілікті қолдау болмайтынын білді. Ол президент Кеннедиге бұл шараны алдымен Сенатта қабылдауға кеңес берді. Альберт Сенаттың оны Палатаға тікелей енгізудің орнына, өз әлеуметтік қамсыздандыру заң жобасы бойынша конференциялық комитет есебі ретінде ұсынуы тиіс деп есептеді. Алберттің Medicare заң жобасын қолдау үшін жасаған тыраны жоспарланғанмен, сол кезде сәтті болмады. Кеннединің қазасынан кейін Альберт Палата ережелерін өзгерту үшін жұмыс істеді, осылайша көпшілік демократтар президент Линдон Джонсон басшылығымен Конгрестің соңғы шешімдеріне үлкен әсер ете алатын болды. Өзгерістерге Палата Ережелері комитетіне көпшіліктің ықпалын күшейту және Палата Жолдар мен Құралдар комитетіндегі көпшілік мүшелерінің беделін арттыру кірді. Осы өзгерістердің нәтижесінде Альберт 1965 жылғы Әлеуметтік қамсыздандыру заңы ретінде танылған Medicare заң жобасын қабылдап, Джонсонның «Ұлы Қоғам» бағдарламасының басқа да бөліктерін Конгресс арқылы өткізе алды. Альберт 1956 жылғы Оңтүстік манифестіне қол қоймады және 1960, 1964 және 1968 жылдарғы Азаматтық құқықтар туралы заңдарға, сондай-ақ АҚШ Конституциясының 24-ші түзетуіне және 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңға дауыс берді. Альберт 1957 жылғы 18 маусымда 1957 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға қатысты Палатаның алғашқы қарарына қарсы дауыс берді, бірақ 1957 жылғы 27 тамызда заңға Сенаттың енгізген түзетулерін қолдады. Сондай-ақ Альберт 1968 жылы Чикагода өткен Демократиялық ұлттық съездің төрағасы болды. Бұл съез Америка тарихындағы ең хаостық съездердің біріне айналды. Шара алаңының сыртында тәртіпсіздік пен наразылықтар болды, ал партияны Джонсонның наурыз айының соңында қайта сайланудан бас тартуынан кейін басқаруға тағайындалған делегаттар арасында да тәртіпсіздік орын алды, сәуірде Мартин Лютер Кингтің, маусымда Роберт Ф. Кеннедидің қазасы және Вьетнам соғысының салдары күшейді.

АҚШ-тың Өкілдер палатасының спикері

1971 жылы қаңтарда спикер Джон В. МакКормак зейнеткерлікке шыққанда, Ричард Никсонның президенттік мерзімінің екінші жартысында Альберт Өкілдер палатасының спикері болып сайланды. 1972 жылдың қыркүйегінде Альберт мас күйде көлік айдап, Вашингтондағы Кливленд Парк ауданында екі машинаны қағып, оқиға жасағаны куә болды. 1973 жылы Уотергейт дауының күшейген кезінде спикер ретінде Альберт екі ондаған импичмент талабын Палатаның Сот комитетіне талқылау және зерделеу үшін жіберді. Сондай-ақ 1973 жылы ол Фелда Луперді Палатаның алғашқы әйел жетекшісі етіп тағайындады. 1973 жылы Альберт спикер ретінде екінші мерзімін өткеріп жатқанда, ал Никсон президенттік екінші мерзімінде вице-президент Спиро Агню салықтан қашу және пара алу арқылы ақша жылыстыру фактісі бойынша тергелді. Агню вице-президенттік лауазымынан кетіп, кейіннен айыптауларға «ноло контендер» деп келісім берді. Бұл жағдай Альбертті президенттік лауазымға мұрагерлікке қойды, егер ол лауазым бос болған жағдайда. АҚШ Конституциясының жиырма бесінші түзетуіне сәйкес, Никсон 1973 жылдың қазан айында Агнюдің орнына республикалық Палатаның азшылық көшбасшысы Джеральд Р. Фордты вице-президенттікке ұсынды. Уотергейт дауы ашыла бастағанда және Никсонға қарсы импичмент процесі басталғанда, егер Никсон Фордты екі палата растамас бұрын отставкаға кетсе немесе қызметтен алынса, Альберт 1947 жылғы Президенттік мұрагерлік туралы заңға сәйкес президенттік міндетті атқарушы болар еді. Алберт спикерлік лауазымынан да, Палатадан да кетуге мәжбүр болар еді. Жиырма бесінші түзету ратификацияланғаннан бері бірінші рет, қарсы партияның мүшесі лауазымды қалдырғаннан кейін басқа партияның мүшесі президенттік лауазымды иелену мүмкіндігі туды. Палата спикері ретінде Альберт Никсонды импичментке тартуға құқылы жалғыз органға басшылық етті және вице-президентті бекіту бойынша дауыс берудің Палатада өтуін тоқтатуға мүмкіндігі болды. Бұл Альбертке өзін президенттік міндетті атқарушы етіп тағайындауға мүмкіндік беретін еді. Тед Соренсен Альберт президенттік лауазымды иеленген жағдайда оның қадамдарын баяндайтын жоспар дайындады. Вице-президенттік лауазымы шамамен жеті апта бос болды; Форд 1973 жылдың желтоқсан айында бекітіліп, ант берді. Никсон 1974 жылдың 9 тамызында отставкаға кетті, сол күні Форд Никсонның орнын басып алғандықтан вице-президенттік лауазымы тағы да бос қалды. Бұл жағдай Альбертті президенттік лауазымға мұрагерлікке екінші рет қойды. Нью-Йорктің бұрынғы губернаторы Нельсон Рокфеллер Фордтың ұсынысымен тағайындалды, содан кейін желтоқсан айында вице-президент болып бекітіліп, ант берді. Альберттің соңғы мерзімінде Тонгсун Парк жанжалы туындады. Ол Оңтүстік Кореяның барлау қызметінің мүшесі болған лоббистен сыйлықтар мен пара алғаны айыпталды. Альберт пара алғанын жоққа шығарды және тек номиналды сыйлықтар алғанын мойындады, оларды ол жариялады. 1977 жылдың қаңтар айында 94-ші Конгресс аяқталғаннан кейін ол зейнетке шығуға шешім қабылдады және Палатадан кеткеннен кейін сыйлықтарды заң бойынша талап етілгендей Жалпы қызметтер басқармасына тапсырды. Альбертке ешқандай қылмыстық іс қозғалған жоқ.

Зейнеткерлік

Вашингтоннан кеткеннен кейін Альберт Бугтуслге оралды, корпоративтік компаниялардың көптеген тиімді қаржылық ұсыныстарын қабылдамады. Университет профессоры Дэнни Гоблдің көмегімен Альберт өзінің "Кішкентай алып" атты естеліктерін жариялады (Оклахома университетінің баспасы, 1990). "Нью-Йорк таймс" газетіндегі зейнетке шығу туралы редакциондық мақала оны "келісімге келуші, консенсус іздеуші, шыдамдылықпен көндіруші, әділдігі мен адалдығы үшін сенімді" деп сипаттады. Ол Оклахома университетінде дәріс оқыды және АҚШ-та да, шетелде де сөз сөйледі. 1979 жылы Нормандағы Оклахома университетінде Карл Альберт орталығы Конгрессті зерттеудің жалпы және Альберттің өмірі мен саяси мансабын зерттеудің арнайы мақсатымен құрылды. Орталықта Роберт С. Керр, Хелен Гагаган Дуглас, Миллисент Фенвик, Эрнест Исток, Фред Р. Харрис, Перси Гассавей және тағы да басқалардың Конгресс құжаттарымен бірге Альберттің мұрағаты сақталады. Конгресс мұрағатында Азамат соғысы кезеңінен бастап қазіргі уақытқа дейінгі материалдар бар, бірақ ең көп бөлігі 1930-1970 жылдарды қамтиды. Ададағы Карл Альберт үнді халқының денсаулық сақтау орталығы Қоғамдық денсаулық қызметінің бөлігі болып табылады және Оклахома штатының Чикасау ұлты тарапынан басқарылады. Дюрант өз паркін Карл Альберт паркі деп атады, ал Альбертке арналған ескерткіш оның туған жері МакАлестерде орналасқан. Оклахома штатындағы бірнеше мекеме мен ғимарат Альберттің есімімен аталады. Карл Б. Альберт орта мектебі мен Карл Б. Альберт жоғары мектебі (Midwest City) және Потодағы Карл Альберт мемлекеттік колледжі, сондай-ақ МакАлестердегі Карл Альберт федералдық ғимараты оның құрметіне аталған. Оксфорд университеті Альбертке ескерткіш орнатты, ол St Peter's College құқық кітапханасының Эуномия палатасында орналасқан.

Жеке өмір

Карл Альберт 1942 жылы Мэри Хармонға үйленді; олардың бір ұлы мен бір қызы болды. Оның туысы Чарльз В. Вурселл 1943 жылдан 1959 жылға дейін Иллинойс штатын Конгресте өкілдік етті.