Кіріспе
Американдық саясаткер (1942 жылы туған) американдық саясаткер Уильям Филипп Грамм (8 шілде 1942 жылы туған) – американдық экономист және саясаткер, Конгрестің екі палатасында Техас штатын өкілдік еткен. Грамм саяси мансабын демократ ретінде бастаған, бірақ 1983 жылы Республикалық партияға өтті. 1996 жылы Республикалық партияның президенттік іріктеу сайлауында Грамм Боб Доулға қарсы кандидат болды, бірақ жеңіліске ұшырады.
the American politician
William Philip Gramm (born July 8, 1942) is an American economist and politician who represented Texas in both chambers of Congress. Though he began his political career as a Democrat, Gramm switched to the Republican Party in 1983. Gramm was an unsuccessful candidate in the 1996 Republican Party presidential primaries against eventual nominee Bob Dole.
Ерте өмірдегі білім беру
Грамм 1942 жылғы 8 шілдеде Форт-Беннинг (Джорджия штаты) қаласында дүниеге келді және жақын орналасқан Колумбус қаласында өсті. Ол дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай, Граммның әкесі, Кеннет Марш Грамм, кәсіби армия сержанты, инсульт алды және жартылай паралич болды. Ол Грамм 14 жасқа келгенде қайтыс болды. Граммның анасы Флоренс (қыздығында Скроггинс) ардагерлердің мүгедектік зейнетақысын толықтыру үшін медбике болып екі смена жұмыс істеді. Грамм мемлекеттік мектептерде оқыды, 1961 жылы Джорджия әскери академиясын (қазіргі Вудвард академиясы) бітірді және 1964 жылы Джорджия университетін бітірді. 1981 жылы ол президент Рональд Рейганның экономикалық бағдарламасын іске асырған, әскери шығындарды ұлғайтқан, басқа шығындарды қысқартқан және 1981 жылғы Экономикалық жаңару салық заңын (Кемп-Рот салықты қысқарту) міндеттеген Грамм-Латта бюджетіне бірлесіп демеушілік етті. 1982 жылы қайта сайланғаннан кейін бірнеше күн өткен соң Грамм Палатаның Бюджет комитетінен шеттетілді. Жауап ретінде Грамм 1983 жылдың 5 қаңтарында Палатадағы өкілдігінен кетті. Содан кейін ол 1983 жылдың 12 ақпанында өткен қосымша сайлауда өзінің орнына республикалық партиядан кандидат болып түсті және оңай жеңіске жетті. Оның көптеген қарсыластарының бірі – 1978 жылғы Демократиялық партияның ішкі сайлауында бар болғаны 115 дауыспен екінші орын алған, жаңадан сайланған штаттық сенатор Чет Эдвардс, кейіннен Техас штатының 11-ші және 17-ші округтерінен АҚШ өкілі болды (1991 жылдың 3 қаңтары – 2011 жылдың 3 қаңтары). Тағы бір қосымша сайлау қарсыласы – Техас штатының Рокдейл қаласынан шыққан Техас штатының өкілі Дэн Кубиак. Грамм округ құрылғаннан бері 1846 жылдан бастап округтің алғашқы республикалық өкілі болды. Ол Палатадан кеткеннен кейін, орын Республикалық партияға Джо Бартонға тиесілі болды.
АҚШ Сенаты
1984 жылы Грэм Техас штатынан АҚШ Сенатына республикалық партиядан сайланды. Ол конгрессмен Рон Полды, бұрынғы губернаторлық үміткер Генри Гроверді, Хьюстондық Роберт Мосбачерді кіші және тағы бірнеше үміткерлерді жеңді. Содан кейін ол зейнеткерлікке шыққан республикалық сенатор Джон Г. Тауэрдің орнын басу үшін жалпы сайлауда демократтық үміткер, Остин штатының сенаторы Ллойд Доггетпен күш сынасты. Грэм 3 116 348 дауыс (58,5 пайыз) жинады, ал Доггет 2 207 557 (41,5 пайыз) дауыс алды. Грэм Техас тарихында үш миллионнан астам дауыс жинаған АҚШ Сенатына сайланған алғашқы кандидат болды. 1985 жылдың қазан айында Грэм, Фриц Холлингс және Уоррен Рудман 1991 жылға дейін нөлге дейін төмендеуі күтілетін бюджет тапшылығының шегін белгілейтін түзетуді ұсынды. Бұл түзету федералды үкіметтің қарыз шегін 250 миллиард доллардан астамға көтеру туралы заң жобасына қосылды. Түзету 75 дауыспен 24-ке қарсы мақұлданды. АҚШ-тың қазыналық хатшысы Джеймс Бейкер бұл түзетуді бес жыл ішінде салықты көтермей теңгерімді бюджетке қол жеткізуге мүмкіндік беретін процестің бастауы ретінде бағалады: «Біз Грэм-Рудман түзетуі заң шығару және белгілі бір деңгейде атқарушы билікке дефицитпен күресу үшін саяси ерік-жігерді беруге бағытталған процесс екенін мойындауымыз керек. Бұл белгілі бір шараларға мәжбүр етеді. Егер қиын шешімдерді қабылдауға саяси ерік болса, салықты көтермей тепе-теңдікке қол жеткізуге болады». Грэм 1989 жылдан 2002 жылға дейін Сенаттың Бюджет комитетінде жұмыс істеді. Грэм, сенаторлар Фриц Холлингс және Уоррен Рудман дефицитті азайту мақсаттарына жетілмеген жағдайда шығыстарды жалпылай қысқарту арқылы бюджетті қысқартудың жолын ойлап тапты. Олар Грэм-Рудман-Холлингс заңын қабылдауға қол жеткізді, бірақ оның кейбір бөлімдері конституцияға қайшы деп танылды. Заң қабылданғаннан кейінгі жылдары оның басқа бөлімдері көбінесе басқа бюджеттік бақылау механизмдерімен алмастырылды. 1990 жылы Грэм 1990 жылғы Ирактың халықаралық құқықтарды сақтау туралы заңға түзету енгізуге тырысты. Заңға бұрын енгізілген Д’Амато түзетуі АҚШ-қа Ирак Президенті Ирактың бірқатар адам құқықтары конвенцияларының, соның ішінде Геноцид конвенциясының талаптарын «маңызды түрде орындағанын» дәлелдемесе, Иракқа қару сатуға немесе қаржылық көмек көрсетуге тыйым салды. Д’Амато түзетуін оқығаннан кейін Грэм Д’Амато түзетуіндегі адам құқықтарына қатысты санкцияларға қарсы өз түзетуін ұсынды. Грэмнің түзетуі Джордж Буш әкімшілігіне егер Иракқа қарсы санкциялар АҚШ бизнесі мен фермаларына Иракқа қарағанда көбірек зиян келтіретінін анықтаса, Д’Амато түзетуінің шарттарын алып тастауға мүмкіндік берер еді. Ақырында, Сенат Грэмнің түзетусіз заң жобасын қабылдады. Бұл Саддам Хусейннің Кувейтке шабуыл жасауынан бір апта бұрын болды. Грэм 1990 жылы демократтық штаттық сенатор және Форт-Уорт қаласының бұрынғы мэрі Хью Пармерді жеңіп, екінші сенаттық мерзіміне сайланды. Грэм 3 027 680 дауыс (60,2 пайыз) жинады, ал Пармер 1 429 986 (37,4 пайыз) дауыс алды, ол тағы да үш миллионнан астам дауыс жинады. 1999 және 2001 жылдар аралығында Грэм АҚШ Сенатының Банктік, тұрғын үй және қалалық мәселелер жөніндегі комитетінің төрағасы болды. Ол сол кезде банк қызметін реттеуді тоқтату туралы заңдарды қабылдауға жетекшілік етті, соның ішінде 1999 жылғы Грэм-Лич-Блайли заңы, ол банк, сақтандыру және брокерлік қызметтерді бөліп тұрған Депрессия кезеңінің заңдарын жойды. Сенатор ретінде Грэм салықтарды азайтуды және мемлекеттік шығындардағы алдауды жиі талап етті. Ол федералды бағдарламалардың тиімділігін анықтау үшін «Дикки Флат тестісін» («Диккидің қалтасынан алуға тұра ма?») қолданды. Ричард «Дикки» Флаттың Техас штатындағы Мексиада әкесі мен анасы құрған отбасылық баспа бизнесі бар және ол Грэмнің ұзақ жылдар бойы қолдаушысы болды. Грэм 1996 жылғы президенттік сайлауда Республикалық партияның кандидаттығына үміткер болды және 1994 жылдың шілдесіне қарай 8 миллион доллар жинады. Ол жарысты толыққанды күшпен бастады және 1995 жылы Айова штатындағы Салам сауалнамасында Доулмен бірінші орынды бөлісті, бірақ оның науқаны 1995 жылы ол бұрын порнофильмдер индустриясына инвестиция салғаны туралы ақпарат тарағаннан кейін күйреп кетті, нәтижесінде New York Post оны «Порно Грэм» деп атады. Осының салдарынан ол 1996 жылдың 7 ақпанында Луизиана штатындағы партиялық кеңесте Пат Бьюкененге (ақырғы делегаттар саны 13–8) жеңілді. New Orleans Times Picayune газетінің саяси бағанында жазған Отис Пайк бұл жеңілісті Бьюкененді қолдаушылардың ынтасына байланысты деп түсіндірді. «Грэм Луизиана штатындағы партиялық кеңесте жеңіске жете алатын еді, бірақ діншілдер көптеп дауыс бергендіктен жеңілді». Бұл ішінара Джеймс Добсонның «Мен сол жиналысқа Фил Грэмды Президенттікке қолдау үшін бардым. Енді ол соңғы адам болса да, оған дауыс бермес едім» деген сөзінен туындады. Техас штатына жақын штаттан нашар көрсеткіш пен Айова штатындағы партиялық кеңесте 5-орын алғаннан кейін Грэм Нью-Гэмпшир штатындағы алғашқы сайлаудан бұрын жарыстан шықты. Ол сенатор әріптесі Роберт Дж. Доулды қолдады. Теңгерілген сауданы жақтаған Грэм Бьюкененді «протекционист» деп сынады. Президенттік үміткерліктен бас тарғаннан кейін Грэм үшінші сенаттық мерзіміне үміткерлігіне қайта бағытталды. Ол 1996 жылдың қараша айында Даллас штатының сенаторы Виктор Моралесті жеңіп, Сенаттағы соңғы мерзіміне сайланды. Грэм 2000 жылғы Тауарлық фьючерстерді жаңарту заңының бес бірлескен демешісінің бірі болды. Заңның бір ережесі кейбір сыншылардың пікірінше, Enron корпорациясының құлдырауына жол бергендіктен «Enron ережесі» деп аталады. Венди Грэм Enron компаниясының директорлар кеңесінің мүшесі болды және оның күйеуі Enron компаниясынан түскен үкіметтік қаржыландырудың екінші ірі алушысы болды, бұл Калифорния штатының энергетикалық тауар саудасын реттеуді заңдастыруға көмектесті. Бұл заң энергетикалық саудагерлерге энергетикалық тауар бағаларына тым көп ықпал ететіні туралы ескертулерге қарамастан, 2000 жылдың желтоқсанында қабылданды. 2002 жылы Грэм Сенаттан кетті (30 қарашада), мерзімі аяқталуына бірнеше апта қалғанда, оның орнын басатын республикалық Джон Корнин басқа жаңадан сайланған сенаторлардан артық өкілеттік ала алады деп үміттенеді. Алайда, Корнин 1980 жылғы Ережелер комитетінің саясатының арқасында қосымша өкілеттік алмады.
2007 жылғы ипотекалық және 2008 жылғы қаржылық және экономикалық дағдарыстар
Кейбір экономистер 1999 жылғы заңнаманы – Грамм бастаған және президент Клинтон қол қойған Грамм-Лич-Блайли заңын – 2007 жылғы субстандартты ипотекалық дағдарыс пен 2008 жылғы жаһандық экономикалық дағдарыстың маңызды себебі деп санайды. Бұл заң қаржы қызметтері саласын реттеген Гласс-Стигалл заңының бір бөлігін жоюымен кеңінен танымал. Заң 1999 жылдың 4 қарашасында Палата мен Сенатта үлкен көпшілік дауысымен қабылданды. Грамм 2008 жылдың наурызында заңға қатысты сынға жауап беріп, "банктер мен бағалы қағаздар компаниялары мен сақтандыру компанияларының бір-бірімен бәсекелесуіне рұқсат беру арқылы" субстандартты ипотекалық дағдарыс туындағанына "ешқандай дәлел" жоқ екенін мәлімдеді. Граммның қолдауы 2000 жылғы тауар фьючерстерін жаңғырту заңының қабылдануында шешуші роль атқарды, бұл заң деривативтермен жасалатын мәмілелерді, соның ішінде кредиттік дефолттық своптарды мемлекеттік реттеуден босатты. 2008 жылы қаржы дағдарысы туралы жариялаған "Вашингтон Пост" газеті Граммды "деривативтерді реттеуге қатысты күрестегі жеті маңызды ойыншының" бірі деп атады, өйткені ол "коммерциялық банк, инвестициялық және сақтандыру салаларын бөліп тұрған қабырғаларды бұзған 1999 жылғы Грамм-Лич-Блайли заңын қоса алғанда, банк және инвестициялық салаларды дерегуляциялауға бағытталған бірнеше маңызды заң жобаларын өткізді". 2008 жылғы Экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Пол Кругман, Барак Обаманы және бұрынғы президент Билл Клинтонды қолдаған, 2008 жылғы президенттік жарыста Граммды "дерегуляцияның бас діни қызметкері" деп сипаттады және оны 2008 жылғы экономикалық дағдарысқа жауапты екінші тұлға деп атады, бірінші орында Алан Гринспен тұрды. 2008 жылдың 14 қазанында CNN Граммды қазіргі экономикалық дағдарысқа ең көп жауапты 10 адамның тізімінде жетінші орынға қойды. 2009 жылдың қаңтарында Guardian City редакторы Джулия Финч Граммды қаржылық құлдыраудың ортасында болған жиырма бес адамның бірі деп көрсетті. Time журналы Граммды экономикалық дағдарысқа кінәлі деп танылған 25 адамның тізіміне енгізді.
UBS-дегі мансап
2009 жылдан бастап Грамм UBS AG-де Инвестициялық банк бөлімшесінің вице-төрағасы ретінде жұмыс істейді. UBS.com сайтында айтылғандай, UBS бөлімшесінің вице-төрағасы "негізгі клиенттермен қарым-қатынаста бизнеске қолдау көрсету үшін тағайындалады". Ол Сенаттан зейнетке шыққаннан кейін дереу 2002 жылы UBS-ке қосылды.
Джон Маккейн 2008 жылғы президенттік сайлау науқаны
Грамм Джон Маккейннің президенттік науқанының тең төрағасы және 2007 жылдың жазынан 2008 жылдың 18 шілдесіне дейін оның ең жоғары экономикалық кеңесшісі болды. Граммның сөздері бірден науқан мәселесіне айналды. Маккейннің қарсыласы, сенатор Барак Обама былай деді: "Америкада бір доктор Фил бар. Экономикаға қатысты тағы біреудің қажеті жоқ. Бұл экономикалық төмендеу сіздің басыңыздағы ой емес." Маккейн Граммның сөздерін қатты айыптады. 2008 жылдың 18 шілдесінде Грамм Маккейннің науқанындағы лауазымынан кетті. Сөздерін түсіндіре келгенде, Грамм "наразылар" деген сөзді елдің халқын емес, саясаткерлерін сипаттау үшін қолданғанын айтты, "наразылар – көшбасшылар" деді. Сол интервьюде Грамм: "Мен ешнәрсені қайтарып алмаймын. Мен айтқанның бәрі шындық" деді.
2016 жылғы республикалық президенттік сайлау
Айова штатындағы іріктеу сайлаудан кейін Грамм 2016 жылғы президенттік сайлау айналымын "қорқынышты" деп сипаттады. Ол Дональд Трамп туралы: "Экономикалық саясат тұрғысынан Хиллари Клинтон мен Берни Сандерстен Трампты көбірек сенімді деп есептемеймін, мойындауым керек", – деді, бірақ Трамптың үміткер болатынына сенбеді. Рубио жарыстан шыққаннан кейін Грамм өзінің тексәстік әріптесі Тед Крузды қолдап, оны "елдің барлық аймағындағы консерваторлар үшін батыл көшбасшы және күрескер" деп атады.
Жеке өмір
Грамм Техас штатының Хелотес қаласында тұрады. Ол Гавайи тумасы Венди Ли Граммға үйленген, ол Вирджиния штатындағы Джордж Мейсон университетінің Меркатус орталығымен байланысты. Олардың екі ұлы бар: Маршалл Грамм, Теннесси штатының Мемфис қаласындағы Родс колледжінің экономика профессоры, және Джефф Грамм, қаржы менеджері, жазушы, бұрын инди-поп тобы «Аден» музыканты болған. 1999 жылғы «Агги Бонфайр» құлауынан кейін Грамм, АҚШ сенаторы ретінде өзінің болашақ жерлеу рәсімі үшін резервте сақталған F-16 ұшағын Техас A&M қауымдастығына беруді ұсынды. Ұсыныс қабылданды және 1999 жылғы 26 қарашада Техас A&M футбол матчында қаза болған 12 адамға арналған ескерткіштік әуе көрсетілімі өткізілді.
Шығармалары
Экэлунд, Р. Б., Jr., Э. Г. Фуруботон және В. П. Грамм, редакторлар. "Қазіргі заманғы сұраныс теориясының эволюциясы: мақалалар жинағы". Лексингтон, Массачусетс: Лексингтон кітаптары, 1972. Андерс, Герхард, Филипп Грамм және Чарльз В. Смитсон. "Минералдарды өндіру экономикасы". Нью-Йорк: Прагер, 1980. Грамм, Фил. "Бос қоғамдағы үкіметтің рөлі: сөздер мен мақалалар жинағы". Даллас: Фишер институты, 1982. Грамм, Фил, Роберт Экэлунд, Джон Эрли. "Америкалық теңсіздік туралы миф: үкіметтің саяси пікірталасқа қалай әсері бар". Роуман және Литлфилд, 2022.