Финдляндық хоккей лигасы

Кіріспе

Финляндиядағы хоккей лигасы SM liiga (2013 жылдан бастап тек Liiga деп аталады), ағылшын тілінде «фин элиталық лигасы» немесе швед тілінде FM ligan деп аталады, Финляндиядағы ең жоғары кәсіби хоккей лигасы. Ол 1975 жылы негізінен әуесқой лига болған SM sarja-ның орнына құрылды. SM лигасын тікелей Финляндияның мұз үстіндегі хоккей федерациясы бақыламайды, бірақ лига мен федерация арасында ынтымақтастық туралы келісім бар. SM – Suomen mestaruus, яғни «фин чемпионаты» деген сөздің жиі қолданылатын аббревиатурасы. SM лигасы 16 командадан тұрады және екінші деңгейдегі лига – Mestis-пен командалардың құрамынан шығуы мен жоғарылауы мүмкін. SM лигасының командалары Халықаралық Хоккей Федерациясының (IIHF) жыл сайынғы Чемпиондар Хоккей Лигасына (CHL) қатысып, Еуропа кубогы үшін күреседі. Қатысу Еуропадағы лигалардың күшіне байланысты (Еуропалық/Азиялық Континентальдық Хоккей Лигасы ескерілмейді). 2023–24 CHL маусымының басында SM лигасы Еуропадағы үшінші лига ретінде танылды, бұл оларға CHL-де бақ сынау үшін үздік төрт команданы жіберуге мүмкіндік берді.

Тарих

SM лигасы 1975 жылы фин шайбалы хоккейінің жоғары деңгейін дамытуды шоғырландыру және кәсібилікке жол ашу үшін құрылды. Оның алдыңғысы, SM sarja, әуесқойлық жарыс болғандықтан, кемшіліктері болды, олар Финляндияның мұз үстіндегі хоккейдің ең жоғары деңгейіне көтерілуіне кедергі келтірді деп саналды. SM лигасы өзінің алғашқы бас атқарушы директоры ретінде Калерво Куммоланы жалдады, ол 1987 жылға дейін қызмет етті. Негізгі проблемалардың бірі – SM sarja басқаруы Финляндияның мұз үстіндегі хоккей федерациясының жыл сайынғы кездесуіне негізделген, онда барлық маңызды мәселелер дауыс беру арқылы шешілді. Финляндияның барлық хоккей клубтары дауыс беруге құқылы болғандықтан, көптеген әуесқой клубтар бизнес сияқты клубтарға қарағанда басым болды. Сондықтан, жоғары деңгейдегі фин шайбалы хоккейін ынталы және қаржы жағынан қабілетті клубтар арқылы шоғырландырылған дамыту қиын болды. Жаңа SM лигасы тек қатысатын клубтардан тұратын басқармамен басқарылатын және Финляндияның мұз үстіндегі хоккей федерациясымен ынтымақтастық туралы келісімге қол қоятын болды. SM sarja өздігінен ескірген, өйткені ол әуесқойлық қағидаттары бойынша жұмыс істеді. Клубтар ойыншыларға жалақысын өтегеннен басқа ештеңе төлемейді. Алайда, 1970 жылдары көптеген клубтар бизнеске ұқсап жұмыс істеді және ойыншыларды еңбек шарты арқылы жалдады, жалақыларын жасырын төледі және көбінесе салықтан қашады. Алайда 1974 жылы Финляндияда бухгалтерлік есеп реформасы бойынша есеп жүргізу стандарттары спорттық клубтарға да қатысты болды. SM лигасы ойыншыларға жалақы төлеуге рұқсат берді, сонымен қатар клубтар қатаң қадағалауға алынды. Олар тек SM лигасы хоккейіне арналған өз қауымдастығын құрып, өз міндеттемелерін жасөспірімдер қызметі мен басқа спорт түрлерінен бөліп тастады. Ойыншылардың барлық келісім-шарттарының көшірмелері SM лигасына жіберілуі тиіс еді, бұл ойыншыларға сақтандыру және зейнетақы сияқты жеткілікті қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін. SM sarja ойыншыларға басқа да шектеулер қойды. Әуесқойлық идеалдарға сәйкес, бір ойыншы бір маусым ішінде бір клубтан артық клубтың атынан ойнай алмайды. Жеке демеушілікке де тыйым салынды. Сауда-саттықты болдырмау үшін карантин жүйесі қолданылды. SM лигасы ойыншылар үшін шектеулерді алып тастады, карантинді сол кездегі кішігірім трансферлік төлеммен алмастырды және трансферлік тізімді енгізді. Трансферді қалаған ойыншылар тіркелуге тиіс еді, ал SM лигасы клубтарға келіссөз жүргізу құқығын бөледі. Іс жүзінде тізім сәтті болмады, өйткені екі тарап та формальдылықтарды айналып өтті. Бұл өзгерістер лиганың жартылай кәсіби болып кетуіне байланысты кәсіби хоккейге көшуге әкелді. 1970-ші жылдары Финляндияда бірнеше ойыншылар ғана мұз үстіндегі хоккейден тіршілік етеді, ал көптеген ойыншылар, әсіресе жастар SM лигасында жалақысыз келісімшарт жасайтын. Финляндиядағы кәсіби хоккейдің негізгі қаржылық дамуы плей-оффтың енгізілуі болды. Қақпадан түскен түсімдер мен плей-оффтан түскен басқа да кірістер біріктіріліп, орналасу бонусы ретінде бөлінді. Плей-офф Солтүстік Америкадағы кәсіби спортта чемпионды анықтаудың стандартты тәсілі болғанымен, сол кезде олар Еуропада кеңінен таралған емес еді. SM лигасы шапшаң құрылды. Қажетті өзгерістер 1974 жылғы жылдық жиналыста басталды, ал SM лигасы 1975-76 маусымда іске қосылды. Бұл Финляндияның алғашқы кәсіби спорттық лигасы болды, ал оның шешімдері әлі сыналған жоқ. Алайда, бұл өзгерістерге сұраныс артып келеді, өйткені өткен онжылдықта мұз үстіндегі хоккейдің танымалдылығы өсті. SM лигасы SM sarja тоқтаған жерден 10 клубпен жалғасты. Регулярлы маусымның ең үздік төрт командасы плей-оффқа жолдама алды. SM sarja-дан көтерілу және түсу жүйесі күшінде қалды: тұрақты маусымның соңғы орындарындағы командалар екінші жоғары серияның ең жақсы командаларына қарсы SM лигасындағы өз орнын алуға құқылы болды. Алғашқы он бір тұрақты маусымдағы жиынтық қатысушылар саны 900 000-ға жуық болды. 1986-87 жылдары әр команда үшін ойындарының саны 36-дан 44-ке дейін көбейтілді, 2000-01 жылдары 56 ойынның қазіргі деңгейіне жетті, ал SM лигасы 1988-89 маусымда 12 клубқа кеңейтілді. Мұз үстіндегі хоккейдің жалпы танымалдылығы Финляндияның ерлер ұлттық хоккей командасының халықаралық табыстары арқылы күшейді, ал 1990 жылдары жалпы қатысушылар саны шамамен 1,8 миллионға дейін көтерілді. Бұл хоккей бизнесінің табыстылығын арттыруға және толық кәсібилікке көшуді аяқтауға мүмкіндік берді. 1990 жылдардың ортасына қарай барлық ойыншылар толық уақытты жұмыс істейтін болды, ал 2000 жылға қарай көптеген клубтар шектеулі серіктестіктерге реформаланды. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында SM лигасы Еуропадағы ең күшті хоккей лигасы және әлемдегі екінші күшті лига болды. Осы уақытта көптеген фин, чех және Солтүстік Америка ойыншылары Финляндияда кәсіби өтім табуға қол жеткізді. Әсіресе HIFK, Jokerit және TPS 1990 жылдар мен 2000 жылдардың басында құрамында көптеген бұрынғы және болашақ NHL ойыншылары болды. 2000-01 маусымынан бастап SM лигасы жабық болды, яғни командалардың түсуі мен көтерілуі тек SM лигасы басқармасының шешімімен жүзеге асырылады. Мұндай көтерілудің жалғыз мысалы 2000 жылы болды. Түсу қаупі болмағандықтан, нашар клубтардың жаңаруы мен жақсаруы күтілді. Алайда, бұл жағымсыз әсер етті: плей-оффқа үміті жойылған, нашар нәтиже көрсеткен клубтар жоғары жалақы алатын жұлдыз ойыншыларын қосқан, жанкүйерлерін көңілсіздікке ұшыратқан. Бұған қарсы тұру үшін плей-оффқа қатысатын клубтардың саны лигадағы 13 команданың ішіндегі ең жақсы 10 клубқа дейін ұлғайтылды. Лига 2013-14 маусымында өзінің маркетингтік атауын жай ғана Liiga деп өзгертті және оған сәйкес келетін жаңа логотипті ұсынды. Бүгінде лигада 15 команда бар. Қазіргі уақытта SM лигасы SHL және KHL-ден кейін Еуропадағы ең күшті лигалардың бірі саналады.

The SM liiga was constituted in 1975 to concentrate the development of top level Finnish ice hockey, and pave the way towards professionalism. Its predecessor, the SM sarja, being an amateur competition, had its disadvantages, which were perceived as impeding Finland's rise to the highest ranks of ice hockey. SM liiga hired Kalervo Kummola as its first chief executive officer, who served until 1987. One of the main problems was that the governing of the SM sarja was based on the annual meeting of the Finnish Ice Hockey Association, where all important issues were decided by vote. Since all clubs registered under the Finnish Ice Hockey Association had the right to vote, the many amateur clubs prevailed over the few business like clubs. Therefore, the concentrated development of top level Finnish ice hockey by the motivated and financially capable clubs proved arduous. The new SM liiga was to be run by a board consisting of its participating clubs only and to have an agreement of cooperation with the Finnish Ice Hockey Association. The SM sarja was also outdated on its own, as it was run according to amateur principles. Clubs were not supposed to pay their players beyond compensation for lost wages. However, by the 1970s many clubs were already run like businesses and recruited players through a contract of employment, paying their wages secretly and often evading taxes. However, in 1974, accounting reform in Finland extended book keeping standards to cover sports clubs, and shortfalls were exposed in audit raids. The SM liiga was to allow wages for players, and clubs were also put under a tighter supervision. They were to establish their own association for SM liiga ice hockey only, separating their commitments from junior activities and other sports. Copies of all player contracts were to be sent to the SM liiga to provide players with adequate security, such as insurance and pensions. The SM sarja had other limits for players. According to amateur ideals, no player could represent more than one club within one season. Personal sponsorship was also forbidden. To discourage trading, a system of quarantine was in force. The SM liiga stripped the limitations for players, replaced quarantine with a then modest transfer payment, and introduced the transfer list. Players wanting a transfer were to sign up, and the SM liiga would distribute the right of negotiations to clubs. In practice, the list was not successful, as both parties often worked their way around the formalities. These changes led to a transition towards professional ice hockey as the league became semi professional. Only a few players would make a livelihood out of ice hockey in Finland in the 1970s, and many players, especially the young, would settle for a contract in the SM liiga without a wage. A major financial development for professional ice hockey in Finland was the introduction of playoffs. Gate receipts and other income from playoffs were pooled and distributed as a placement bonus. Although playoffs were the standard way of determining the champions in North American professional sports, at the time they were not common in Europe. The SM liiga was established rather hastily. The required changes were initiated at the 1974 annual meeting, and the SM liiga was launched for the 1975–76 season. It was the first Finnish professional sports league, and its solutions were untried. However, there had been a mounting demand for these changes, as the popularity of ice hockey had been rising in the previous decade. The SM liiga picked up where the SM sarja left off with its 10 clubs. The four best of the regular season were to proceed to the playoffs. The system of promotion and relegation from the SM sarja remained in force: last placed teams of the regular season had to qualify for their position in the SM liiga against the best teams of the second highest series. The combined attendance for the first eleven regular seasons hovered around 900,000. In 1986–87, the number of games for each team was increased from 36 to 44, reaching its current level of 56 games in 2000–01, and the SM liiga was expanded to 12 clubs for the 1988–89 season. The general popularity of ice hockey strengthened through international success of the Finland men's national ice hockey team, and the combined attendance climbed through the 1990s to about 1.8 million. This prompted an increase in the profitability of the ice hockey business and the completion of the transition to full professionalism. By the mid 1990s, all players were full time, and by 2000, most clubs had reformed into limited companies. In late 1990s and early 2000s the SM liiga was the strongest hockey league in Europe and the second strongest in the world. At that time many Finnish, Czech and North American players made their professional breakthroughs in Finland. Particularly HIFK, Jokerit and TPS had many former and future NHL players in their rosters during the 1990s and early 2000s. Since the 2000–01 season, the SM liiga has been closed, meaning that relegations and promotions take place only by the judgment of the board of the SM liiga. The only such promotion took place instantly in 2000. Without the threat of relegation, the weaker clubs were supposed to be able to recuperate and improve. This had, however, a side effect: clubs with a losing record that had lost their hopes of reaching the playoffs often disposed of high salary star players, letting down their supporters. To counteract this, the playoffs were expanded to the best 10 clubs each season from among the 13 total in the league. The league changed its marketing name to just Liiga for the 2013–14 season, and introduced a new logo to match. Today, there are 15 teams in the league. Nowadays the SM liiga is considered one of the strongest leagues in Europe along with the SHL and behind the KHL.

Формат

Даму кезеңі: Барлық командалар 60 матч өткізеді. Әр матч 60 минуттан тұрады, ал тең нәтиже болған жағдайда жеңімпаз үш-үштен өлім-жітім бойынша 5 минуттық қосымша уақытпен анықталады. Қосымша уақыттан кейінгі теңдіктер сериямен атыс арқылы шешіледі, әр командада бастапқыда үш атушы болады. Егер үш атушыдан кейін теңдік сақталса, атыс жекелей атушылардың өзара бәсекесімен, бірі гол соғып, екіншісі соға алмайынша жалғасады. 2010–11 маусымда Хельсинки Олимпиадалық стадионында алғашқы «Талвиклассико» ашық ауадағы матчы өтті. Хельсинки дербисінде ХИФК «Жокеритті» 4:3 есебімен жеңді. Содан бері тағы жеті ашық алаңдағы матч өткізілді. Есептеу жүйесі: Регламенттік уақытта жеңіс – үш ұпай, кенеттен өліммен жеңіс – екі ұпай, кенеттен өліммен жеңіліс – бір ұпай, регламенттік уақытта жеңіліс – нөл ұпай. Командалар ұпай саны бойынша реттеледі, ал ұпай саны тең болған жағдайда, регламенттік уақыттағы жеңістер саны артық болған команда жоғарырақ орын алады. Плей-офф: Регулярлық маусымды тәмамдаған төрт үздік команда тікелей ширек финалға өтеді. Бесіншіден он екінші орынға (қоса алғанда) орналасқан командалар бес матчтан тұратын алдын ала плей-оффты өткізеді – төрт жеңімпаз ширек финалға қатысуға жолдама алады. 2024–2025 маусымнан бастап барлық сериялар жеті матчтан тұрады. Жарым финалда жеңілген командалар қола медаль үшін матч өткізеді. Командалар әр кезеңде регулярлық маусымдағы нәтижелеріне сәйкес жұптастырылады, яғни ең жоғары рейтингтегі команда ең төменгі рейтингтегі командамен, екінші жоғары рейтингтегі команда екінші төменгі рейтингтегі командамен және т.б. кездеседі. Жоғары рейтингтегі командалар бірінші матчты өз алаңында өткізеді, содан кейін кезегімен қарсылас алаңында, өз алаңында, қарсылас алаңында және т.б. Әр плей-офф матчы 60 минуттық регламенттік уақыттан тұрады, егер тең нәтиже тіркелсе, онда 5x5 форматіндегі кенеттен өліммен 20 минуттық қосымша уақыт тағайындалады, онда бірінші гол соққан команда жеңіске жетеді. Төмендеу: 16-шы және 15-ші орындардағы командалар плей-аут сериясында ойнайды, онда Местис чемпионымен кімнің күш сынасатыны анықталады. Кесте: Регулярлық маусым қыркүйек айының ортасында басталады. Қазан айының соңы мен қараша айының басында Финляндия құрамасы Карджала турниріне қатысқандықтан бір жарым апталық үзіліс жасалады. Рождествоға арналған бір апталық демалыс қарастырылған. Қысқы Олимпиада жылдары қысқы Олимпиада ойындарына үзіліс беріледі. Регулярлық маусым наурыздың ортасында аяқталады, ал алдын ала плей-офф бірден басталады. Плей-офф сәуірдің ортасына дейін аяқталады, соның салдарынан барлық ойыншылар Әлем чемпионатына қатыса алады.

Regular season: All teams play 60 matches. Each match consists of 60 minutes regulation time, and in the event of a tie, the winner is decided by a three on three sudden death, 5 minute overtime. Ties after overtime are decided by a shootout, where each team has three shooters in the beginning. If the game is tied after three shooters, the shootout will be decided by individual shooters against one another until one scores and the other does not. The 2010–11 season also saw the inaugural Talviklassikko outdoor game at Helsinki's Olympic Stadium. In the Helsinki derby, HIFK defeated Jokerit 4–3. Since then, seven other outdoor matches have been played. Scoring: A win in regulation time is worth three points, a win by sudden death overtime two points, a loss by sudden death overtime one point and a loss in regulation time zero points. Teams will be ranked by points, and teams tied by points are ranked by the greater number of wins in regulation. Playoffs: The four best teams at the conclusion of regular season proceed directly to quarter finals. Teams placing between fifth and twelfth (inclusive) will play preliminary play offs best out of five – the four winners take the last four slots to quarter finals. Starting from the season 2024–2025 all series since then are best of seven. Losers of the semi finals play a bronze medal match. Teams are paired up for each round according to regular season results so that the highest ranking team will play against the lowest ranking, second highest against the second lowest, and so on. Higher ranking teams play the first match at home, then by turns away, home, away, etc. Each playoff match consists of a 60 minute regulation time which in the event of a tie is followed by extra 20 minute periods of 5 on 5 sudden death overtime, in which the first team to score wins. Relegation: The 16th and 15th placed teams will play in the playout series to decide which team plays against the Mestis champion. Scheduling: The regular season begins around mid September. It takes a one and half week break around the end of October to the beginning of November, when Team Finland competes in Karjala Tournament. There is a one week Christmas break. During Winter Olympic years, a break is reserved for the Winter Olympic Games. The regular season is completed around mid March and preliminary playoffs ensue almost immediately. The playoffs are completed by mid April, so that all players are available for the World Championships.

Жеңімпаз

Плей-офф жеңімпаздары алтын медальдар мен "Канада малжасын" – Лиганың чемпиондық кубогын алады. Регулярлық маусым жеңімпаздары да трофейді (Гарри Линдбладин муистопалькинто) алады, бірақ ол плей-оффтың қола медальдарына қарағанда кем беделді деп есептеледі, бұл Ұлттық хоккей лигасыдағы Стэнли кубогы мен Президенттер кубогы арасындағы айырмашылыққа ұқсас.