Кіріспе
Үстел үстіндегі ойын мұз хокеін имитациялайды. ITHF үстел хокеі – үстел хоккей ойындарында ойналатын спорт түрі. Халықаралық үстел хоккей федерациясы (ITHF) – осы жарыстарды қадағалайтын ұйым. Бұл спорт түрі 1982 жылы Уппландс-Весбиде өткен Швеция чемпионатында пайда болды. Ұйымдастырылған үстел хокеі Солтүстік, Орталық және Шығыс Еуропада, Солтүстік Америкада ойналады, бірақ үстел хокеі Оңтүстік Америкада, Африкада, Австралияда және Азияда да таралған. Әлем чемпионатын ITHF екі жылда бір рет өткізеді. Stiga компаниясы шығарған үлгілер жарыстардың ресми ойыны болып табылады. Швеция спорттың бастапқы кезеңдерінен бастап, жаңа мыңжылдықтың алғашқы жылдарына дейін үстел хокеі саласында үстемдік құрды. 2005 жылы Ригада Финляндия алтын медаль жеңгенге дейін Швеция барлық командалық әлем чемпионаттарында жеңіске жетті, 2006 жылға дейін тек шведтер ғана ашық швед шеберлерінің жарысын ұтты, ал 2007 жылға дейін барлық жекелеген әлем чемпиондары шведтер болды. Бірақ жаңа буын ойыншылар Финляндиядан, Ресейден, Украинадан, Чехиядан, Латвиядан, Канададан, Даниядан, АҚШ-тан, Эстониядан, Қазақстаннан, Швейцариядан, Норвегиядан, Словениядан, Венгриядан, Словакиядан және Литвадан шығып келеді, ал қазіргі әлем чемпионы – Ресейден Янис Галузо. Дегенмен, 2013 жылдың желтоқсанынан 2021 жылға дейін ресейлік Максим Борисов әлемде бірінші орында тұрды. 2021 жылғы ұлттық командалар арасындағы жарыста Латвия жеңіске жетті. Спорт көптеген елдерде жылдам дамып келе жатқандықтан, үстел хокеінің картасын бірнеше жыл ішінде қайта жасауға тура келуі мүмкін, егер «үлкен сегіздік» (Швеция, Финляндия, Ресей, Чехия, Норвегия, Эстония, Латвия және Украина) емес, басқа елдер жаңа таланттарды өсірсе.
ITHF table hockey is a sport played on table hockey games. International Table Hockey Federation (ITHF) is an organization that oversees these competitions. The origin of the sport was the Swedish Championship 1982 in Upplands Väsby. Organized table hockey is played in northern, central and eastern Europe, in North America, but table hockey is also played in South America, Africa, Australia, and Asia. The World Championship is organized by the ITHF every two years. The models, produced by Stiga, are the official game for competitions. Sweden has dominated the table hockey scene from the beginning and a couple of years into the new millennium. Until the Finnish gold in Riga 2005, Sweden had won all Team World Championships, until 2006 only Swedes had won the Open Swedish Masters, and until 2007 all individual world champions were Swedes. But the new generation of players comes from Finland, Russia, Ukraine, Czech Republic, Latvia, Canada, Denmark, the United States, Estonia, Kazakhstan, Switzerland, Norway, Slovenia, Hungary, Slovakia and Lithuania, and its current world champion is Yanis Galuzo from Russia. However, from December 2013 until 2021 Maxim Borisov from Russia had been ranked #1 in the world. In 2021 national team competition Latvia was the winner. Since the sport expands quickly in many countries, the table hockey map may have to be redrawn within a couple of years when nations other than the big eight (Sweden, Finland, Russia, Czech Republic, Norway, Estonia, Latvia and Ukraine) produce new talents.
Тарих
Үстел хоккейінің алғашқы ойындары 1930 жылдары Швеция мен Канадада жасалды. Әрине, онда пластик болмағандықтан, олар металл парақтан жасалған. Пластиктің қолданылуы үстел хоккейінің кеңдеуіне мүмкіндік берді. Швед компаниясы Stiga 1950 жылдардың соңында хоккей үстелдерін жасауды бастады. Швециялық ойыншылардың ынтасының арқасында үстел хоккейі әлемнің басқа елдеріне тарады. 1990 жылдардың соңында үстел хоккейі дүниежүзілік деңгейде дами бастады. Осының нәтижесінде халықаралық федерация құру туралы идея туды. ITHF 2005 жылы Латвияның Рига қаласында өткен Әлем чемпионатына кезінде құрылды. Қазіргі таңда оған 21 ұлттық федерация мүше. Әсіресе Швеция, Финляндия, Ресей, Чехия, Украина және Латвия елдерінде үстел хоккейі кеңінен танымал. Бірақ ол көптеген елдерде дамып келеді және әр апта сайын көптеген турнирлер өткізіледі.
Ойын ережесі
Бұл ең маңызды ережелер. Толық ережелер.
Ойын үлгісі мен дайындығы
Stiga ойындары қолданылуы керек. Гол тостағандары алынып тасталуы тиіс. Ойындар үстелге бекітілуі керек. Ойын бетінің жылдамдығы әдеттегі заводтық жылдамдықпен сақталуы тиіс.
Ойын фигуралары
Stiga үстел хоккейінің Stiga Play off нұсқаларындағы фигураларды (барлық фигуралардың таяқшасы бір жақта орналасқан) пайдалану қажет.
Матчтар
Ойын соңғы бес минутқа дейін өтеді. Шайба ойыннан шыққан кезде де уақыт есептеледі. Барлық матчтарда дыбыстық таймер қолданылуы тиіс. Егер ойыншы, қарсыласы ойынды жалғастыруды талап еткен кезде, ойынды доғаруға мәжбүр болса, ол ойын барысында соққан барлық голдарынан автоматты түрде айырылады, ал қарсыласы өз есебіне қосымша бес гол қосуға құқылы. Плей-офф матчтарында бес минуттық уақыт аяқталғанда тең түскен жағдайда, қосымша уақыт тағайындалады. Қосымша уақыт жаңа допты беруден басталады. Алғашқы гол соққан ойыншы жеңіске ие болады (көкпар).
Бетпе-бет кездесулер
Барлық матчтар шайбаның орталық нүктеге қойылуымен басталады. Ойын басталу сигналымен басталады. Егер ойыншы сигналдан бұрын шайбаны ойнатса, беттесу басталады. Беттесулер шайбаны орталық нүктеге түсіру арқылы жүзеге асырылады. Орталық шабуылшылар мен сол жақ қорғаушылар беттесу кезінде орталық қызыл сызықтың өз жағында болуы керек. Ойыншылар шайбаны жібермес бұрын қарсыласының дайын екеніне көз жеткізуі тиіс. Егер беттесу дұрыс жасалмаса, қарсылас жаңа беттесуді сұрауға құқылы, немесе өзі беттесуді қайта жасауға болады. Егер ойыншы плей-офф матчында көп рет нашар шайбаны түсірсе, қарсылас бейтарап төрешіні сұрай алады. Әр беттесуден кейін үш секунд өткен соң ғана гол есептеледі. Бұл ереже бейтарап төреші беттесуді жасаса да күшінде болады. Гол есептелгенге дейін шайба бортқа тиюі керек, немесе орталықтан басқа ойыншы шайбаны бақылауға алуы керек.
Нәрселеу
Диск голға санау үшін қақпаның ішінде болуы керек. Ішке кіріп-шығу голға саналмайды. Егер диск қақпадан шығып кетсе, ойын үзіліссіз жалғасады. Егер ойыншы голдың өз қақпасына кірмеуі үшін ойынды тоқтатуды қаласа, ол анық түрде қысқа фраза айтуы керек. Ойын тоқтатылады және келесі допты тарту үшін диск тақтаның ортасына қойылады. Ойыншы дискені қарсыласы айтуға мүмкіндік беретіндей ұзақ уақыт ұстаса ғана фразаны айтуға болады. Келесі допты тарту алдында дискені диск ұстағыштан (бар болса) алып тастау керек. Қозғалмайтын дискені қақпаға немесе қақпашыға тікелей тигізу арқылы соғылған гол есептелмейді. Бірақ, осылайша жанама түрде (жағадан немесе басқа фигурадан) соғылған гол есептеледі. Егер соңғы сигнал берілген кезде гол соғылса, онда ол гол жарамсыз болып саналады. Егер гол соғылған кезде кез келген фигура немесе қақпашы бұзылса, гол жарамды болып есептеледі. Бүкіл ойынды жылжыту арқылы соғылған гол жарамсыз.
If any player wants to interrupt the game in order to avoid the goal heading into his cage, he must clearly say a short phrase. The game is interrupted and puck placed in the middle of the board for the next face off. The phrase could only be said if the player keeps the puck long enough to enable his opponent to say it. The puck must be removed from the puck catcher (if there is any) before the next face off. A goal scored directly by pressing a motionless puck against the goal cage or against the goalie does not count. A goal scored in this way indirectly (off the bank or off another figure) counts. If a goal is scored when the final buzzer is sounding, the goal is not valid. If any figure or goalie breaks when a goal is scored, the goal is valid. A goal scored by moving the whole game is not valid.
Мақсат қайырмасы ережесі
Егер шайба қақпа алқабында толыққанды тоқтаса және қақпа сызығына тисе, қорғаныстағы ойыншы "блок" деп жариялай алады, содан кейін жаңа допты тастау жасалады. Егер шайба қақпа алқабында толыққанды тоқтаса, бірақ қақпа сызығына тимесе, қорғаныстағы ойыншы шайбаны ойынға енгізуі керек.
Қамқорлық ережесі
Гол соғуға ешқандай нақты әрекет жасамай шайбаны ұстап тұруға рұқсат жоқ. Бұл пассивті ойын деп есептеледі. Егер бір ойыншы шайбаны өзгеге пас беруге немесе шабуға тырыспай ұстап тұрса, қарсылас ойыншы шайбаны бақылауға алғаннан кейін бес (5) секундтен соң ескерту жасауы мүмкін.
Шашылысу
Ойыншы өзінің фигураларын тек шайбаны толық иеленген кезде ғана түсіре алады. Егер ойыншы қарсылас фигураларын түсіріп жатқан кезде гол соқса, гол есептеледі. Ойынды шайқап, шайбаның қозғалуына себеп болатын қатал ойынға тыйым салынады. Егер ойынның шайқалуынан кез келген фигура шайбаны жоғалтса, шайба сол фигураға қайтарылуы тиіс.
Тоқтату
Егер кез келген ерекше жағдай туындаса (мысалы, сынған жабдық, таяқ немесе ойын, қақпа орын ауысқанда, жарық өшсе, ойынға бірнеше шайба кірсе немесе біреу/бір нәрсе қарсыластың ойынын тоқтатса), матч дереу тоқтатылуы тиіс. Егер қарсылас мұндай жағдайды білмесе, ойыншы "тоқта" деп айту арқылы ойынды тоқтатуға құқылы. Екі ойыншы дайын болғанда матч қайта басталады. Егер матч тоқтатылып, маңызды уақыт кетсе, кеткен уақыт қалған уақытқа қосылып, матч жалғасады. Егер ойын тоқтатылғанға дейін ойыншы шайбаны нақты бақылап тұрса, матч шайба тұрған жерден жалғасады, әйтпесе жаңа тарту (буллит) жасалады.
Үстел хоккейі бойынша әлем турнирі
2003/04 жылы бірінші дүниежүзілік лига, Евролига (ЕЛ) құрылды. Лиганы 6 турнир құрады: Хельсинки Ашық турнирі, Осло Ашық турнирі, Рига Кубогы, Швеция Мастерс турнирі, Мәскеу Ашық турнирі және Чехия Ашық турнирі. Кейіннен лиганың атауы World Table Hockey Tour (WT) болып өзгерді және жыл сайын шамамен 15 турнирден тұрады. Алғашқы 6 турнир (B6) ең маңызды турнирлер саналды және олар Big Six турнирлері деп аталды. Соңынан негізгі турнирлер SuperSeries деп атала бастады, ал 2021/2022 маусымында 6 SuperSeries турнирі жоспарланған (Словенияда, Латвияда, Швецияда, Эстонияда, Чехияда және Ресейде).
ITHF әлем рейтінгі
Әлемдік рейтинг кестесі ойыншыларды олардың нақты рейтингтік ұпайлары бойынша реттейді. Рейтинг – ойыншының соңғы екі жылдағы ең жақсы нәтижелерінің қосындысы. Кез келген хабарланған турнирге қатысқан ойыншының алған ұпайлары турнирдің деңгейі, жеңілген ойыншылардың саны және жеңілген ойыншылардың әлемдік рейтингіне сәйкес есептеледі. Әлем чемпионатының жеңімпазы әрқашан 1010 ұпай алады, ал Еуропа чемпионатының және Солтүстік Америка чемпионатының жеңімпаздары кем дегенде 610 ұпай алады. Әлемдік рейтингте азайту коэффициентімен есептелген ұпайлар алты жылға дейін сақталады. Әлемдік рейтингте 50-ден астам елден және алты құрлықтан келген 10 000-нан астам ойыншы бар, олар шамамен 520 клуб арқылы ұйымдастырылған.
participating in any reported tournament are counted on the basis of: level of the tournament, number of players beaten and world ranking of players beaten. A winner of the World Championship gets always 1010 points and a winner of Europe Championship and North America Championship gets at least 610 points. World ranking with a reduced coefficient calculated points to six years. In the world ranking is more than 10 000 players from more than 50 countries and six continents, organized through about 520 clubs.
ITHF рейтингтері - елдер
Бір елдің рейтингтік ұпайлары – оның ең үздік бес ойыншысының қосындысы. Төмендегі кестеде 2021 жылдың 28 қыркүйегіне дейінгі ең үздік он ел көрсетілген. Толық кесте:
Орын Ел Ең үздік ойыншы (Орын) Рейтингтік ұпайлар1
Ресей Денис Матвеев (1) 199412
Латвия Эдгарс Кайкс [lv] (2) 198943
Украина Евгений Матанцев (4) 193074
Финляндия Кевин Эриксон (8) 169865
Швеция Оскар Хенриксон (25) 166326
Чехия Зденек Матусек мл. (32) 160567
Эстония Мария Савельева [et] (40) 142268
Норвегия Магнус Клиппен (56) 139509
Словения Анзе Бозич (81) 1273510
Литва Симонас Плейкис (155) 11742