Кіріспе

Міндеттемелі қатынастардан тыс жыныстық белсенділікке қатысуға дайындықтың айырмашылығы.
Социосексуалдық, кейде социосексуалдық бағдар деп аталатын, міндеттемелі қатынастардан тыс жыныстық белсенділікке қатысуға дайындықтағы жеке айырмашылықтарды білдіреді. Социосексуалдық тұрғыдан шектеулі адамдар кездейсоқ секске аз дайын; олар романтикалық серіктестермен жыныстық қатынасқа түсу алдында махаббат, міндеттеме және эмоционалдық жақындыққа көбірек мән береді. Социосексуалдық тұрғыдан шектеусіз адамдар кездейсоқ секске көбірек дайын және махаббат, міндеттеме немесе жақындық болмаса да жыныстық қатынасқа түсуге жайлырақ сезінеді.

Өлшем

Түзетулер енгізілген Социосексуалдық бағдар инвентаризаторы (SOI R) социосексуалдылықты өлшеу үшін жасалған, SOI-дың жоғары көрсеткіштері шектеусіз бағдарды, ал төмен көрсеткіштері – көбірек шектеулі бағдарды көрсетеді. SOI R социосексуалдылықтың үш аспектісін жеке бағалауға да мүмкіндік береді: мінез-құлық, көзқарас және құштарлық.

Жыныстық айырмашылықтар және жыныстық бейімділік

Ерлер әртүрлі мәдениеттерде әйелдерге қарағанда жоғары SOI көрсеткіштеріне ие және көбінесе шектеусіз болады. Дегенмен, әрбір жыныс ішіндегі көрсеткіштердің өзгеруі ерлер мен әйелдер арасындағы өзгешеліктерден гөрі көп. Бұл орташа ескер ер орташа әйелге қарағанда аз шектеулерге ұшырайтынын көрсетсе де, жынысына қарамастан, әрбір адамның әлеуметтік сексуалдық бағыты әртүрлі болуы мүмкін. Бисексуал әйелдердің әлеуметтік-сексуалдық көзқарастары лесбиянкалар мен гетеросексуал әйелдерге қарағанда айтарлықтай еркін болады. Бисексуал әйелдер социосексуалдық мінез-құлқы бойынша ең еркін, одан кейін лесбиянкалар, содан кейін гетеросексуал әйелдер.

Жеке айырмашылықтар

Әлеуметтік-сексуалдық шектеусіздікке бейім адамдар тәжірибеге ашықтығы бойынша жоғары ұпай жинап, экстраверт, аз келісімді, эротофилді, импульсивті, тәуекелге баратын, қауіпсіз байланыс стиліне ие болу ықтималдығы төмен және Қара Үштік белгілері бойынша жоғары ұпай жинауға бейім (яғни, нарциссизм, макиавеллизм, психопатия). Әйелдердегі жоғары еркектік және кешкілік қасиеттері шектеусіз социосексуалдықпен байланысты. Өзін-өзі бақылаудың жоғары деңгейі, жынысына немесе сексуалдық бағдарына қарамастан, шектеусіз социосексуалдықпен байланысты. Ішкі діни бағыты бар адамдар (яғни, дін өзіндік мақсат ретінде) әлеуметтік-сексуалдық жағынан шектеледі, ал сыртқы діни бағыты барлар (яғни, дін діни емес мақсаттарға жету құралы ретінде) шектеусіз болады.

Нысандар

Шектелмеген әйелдер шектеулі әйелдерге қарағанда кездейсоқ жыныстық қатынасқа түсуге көбірек бейім, себебі олар қысқа мерзімді қарым-қатынастардан күтілетін пайдаларды артық көреді. Оларға жыныстық қанағат (мысалы, жаңа серікпен жаңалықты сезіну), материалдық пайда (мысалы, қымбат сыйлықтар алу) және сүйкімділік шеберлігін арттыру сияқты артықшылықтар жатады. Әлеуметтік-сексуалдық бағыттылығы ерлер үшін қысқа мерзімді қарым-қатынастардан күтілетін пайдамен байланысты емес. Тарттымды әйелдердің суреттерін қарағанда, шектелмеген ерлер модельдердің физикалық тартымдылығына көбірек қызығушылық танытады, ал шектеулі ерлер тартымды әйелдерге тән деп есептелетін әлеуметтік қасиеттерге көбірек назар аударады. Шектелмеген әйелдер тарттымды ерлер модельдерінің танымалдылығына көбірек қызығушылық танытады және шектеулі әйелдерге қарағанда олардың міндеттеме беруге дайындығына аз қызығушылық көрсетеді.

Жұбайының артықшылықтары

Шектеусіз әлеуметтік-жыныстық бағыты бар ерлер мен әйелдер қысқа мерзімді серіктестердің жыныстық тәжірибесі мол болғанын қалайды, ал шектеулі әйелдер серіктестердің жыныстық тәжірибесіздігін қалайды. Шектеусіз адамдар серіктестердің физикалық тартымдылығы мен жыныстық тартымдылығына көбірек мән береді, ал шектеулі адамдар жақсы жеке және ата-аналық қасиеттерді көрсететін сипаттамаларға (мысалы, мейірімді, жауапты, адал) көбірек мән береді. Шектеусіз ерлерде жыныстық тартымдылыққа қатысты пікір, шектеулі ерлерге қарағанда көбірек өзгеріске ұшырайды. Адамдар компьютерде жасалған және нақты беттердің әлеуметтік-жыныстық бағытын дәл бағалай алады, шектеусіз әлеуметтік-жыныстық бағыт әйелдер бетінде жоғары тартымдылықпен, ал ерлер бетінде ерлікпен байланысты. Әйелдер қысқа және ұзақ мерзімді серіктестер үшін де шектеулі әлеуметтік-жыныстық бағыты бар ерлер бетін артық көреді, ал ерлер шектеусіз әйелдер бетін артық көреді.

Қарым-қатынас өзара іс-қимылдары

Шектелмеген әйелдер шектеулі әйелдерге қарағанда күнделікті ерлермен көбірек әлеуметтік байланыс жасайтындарын хабарлайды. Дегенмен, шектелмеген адамдар романтикалық емес ең жақсы достарымен арадағы қарым-қатынастың сапасын шектеулі адамдарға қарағанда төмен (яғни, аз ғана жағымды және қанағаттандырмайтын) деп бағалайды. Шектелмеген адамдар кейбір жағдайларда (мысалы, жаман қарым-қатынаста болғанда) адасуды немесе қиянатты қабылдауға көбірек бейім, және шектеулі адамдарға қарағанда көбірек адасады. Социосексуалды бағдар мен адасу арасындағы байланыс міндеттеме арқылы ортадасталады, яғни шектелмеген адамдар серіктесіне шектеулі адамдарға қарағанда аз берілгендіктен адасуы мүмкін.

Гормондар

Жұптық қатынастағы адамдардың тестостерон деңгейі жалғыз адамдарға қарағанда көбінесе төмен болады. Дегенмен, бұл тек шектеулі социосексуалдыққа ие адамдарға ғана қатысты екені анықталды. Жұптық қатынастағы, шектеусіз ерлер мен әйелдердің тестостерон деңгейі жалғыз ерлер мен әйелдердің деңгейіне жақын болады.

Мәдениет

Жұқпалы аурулардың жоғары деңгейде таралған аймақтарда ерлер мен әйелдер екеуі де әлеуметтік жыныстық белсенділігінің төмендеуін көрсетеді, себебі салмақты емес өмір салтының (яғни шектеусіздік) салдары, оның артықшылықтарынан басым болуы мүмкін.

Салдары

Америкалық үлгілерде шектеусіз социосексуалдыққа ие болу ұл туу ықтималдығын 12-19%-ға арттырады. Бұл құбылысты жалпыланған Триверс-Виллард гипотезасымен түсіндіруге болады. Осы гипотезаға сәйкес, ата-аналардың ұрпақтан ұрпаққа берілетін және еркектердің репродуктивтік жетістігін әйелдерден жоғарылататын кез келген қасиеті болса, олардың ұлдары көп болады. Ал егер ата-аналардың қасиеттері әйелдердің репродуктивтік жетістігін еркектерден жоғарылатса, олардың қыздары көп болады. Шектеусіз социосексуалдық ұлдардың репродуктивтік сәйкестігін қыздарға қарағанда артық көбейтеді (өйткені еркектер кездейсоқ жыныстық қатынас арқылы көбірек ұрпаққа ие болу мүмкіндігіне ие), сондықтан шектеусіз ата-аналардың туған балаларының жыныстық арақатынасы күтілгеннен жоғары болады (көбінесе ұлдар).

Ата-аналардың инвестициялық теориясы

Ата-аналық инвестиция теориясына сәйкес, ұрпаққа көбірек инвестиция салатын жыныс, көбірек талғампаздық танытады және әлеуметтік-сексуалдық жағынан шектеулі болады (әдетте әйелдер, жүктілік, босандыру және бала емізу себепті). Әйел бір жыл ішінде, қанша серіктес болғанына қарамастан, бір рет бала тууы мүмкін (көп бала туу жағдайларын қоспағанда), ал ер адам, әйелдермен қатынас санына қарағанда, потенциалды түрде көп бала табуы мүмкін. Сондықтан, әйелдер жақсы гендер мен ресурстарға ие, болашақ ұрпақты қамтамасыз ете алатын серіктестерді таңдау үшін селективті және шектеулі болуы керек. Ал ер адамдар, шектеусіз болып, көп әйелдерден көп бала тудыру арқылы өрбуге қабілеттерін арттыра алады. Осылайша, ер адамдар физикалық инвестицияға соншалықты мұқтаж болмағандықтан (жүктілікке қатысты ешқандай қиындық жоқ), олардың әлеуметтік-сексуалдық мінез-құлқы көбірек шектеусіз болады.

Жыныстық қатынас теориясы

Операциялық жыныстық қатынас – жергілікті көбейіп, жұптасуға қабілетті еркектер мен әйелдердің саны арасындағы қатынас.

Стратегиялық плюрализм теориясы

Стратегиялық плюрализм әйелдердің еркектерді екі өлшем бойынша бағалауға эволюциялық дамығанын көрсетеді: балаларға жақсы қамқорлық жасау мүмкіндігі және генетикалық сапа деңгейі. Әйелдердің қай еркек қасиеттерін бағалайтыны жергілікті ортаға байланысты болуы керек. Егер екі ата-ананың күтімі нәрестелердің тірі қалуы үшін маңызды болса, онда әйелдер жақсы ата-аналық қасиеттерге көбірек мән берген, нәтижесінде еркектердің әлеуметтік жыныстық белсенділігі шектеліп, балаларының өмір сүруіне көмектесу үшін ұрпақтарына көбірек инвестиция салған. Ауру-сырқаптың көп болған ортада, ұрпақтың патогендерге қарсы тұруына көмектесетін жақсы гендерге әйелдер басымдық берген, бұл дені сау еркектерді көптеген балаларына гендерін жеткізу үшін әлеуметтік-жыныстық шектеусіз болуға итерген.