Кіріспе

Өсімдіктерді суару әдісі

Орталық пішінді суару (кейде орталық пішінді суару деп аталады), сондай-ақ су доңғалағы және шеңберлік суару деп те аталады, – бұл дақылдарды суару әдісі, онда жабдықтар пішіннің айналасында айналып, дақылдар шашыратқыштармен суарылады. Пішіннің ортасындағы дөңгелек аймақ суғарылады, көбінесе жоғарыдан қарағанда дақылдарда дөңгелек үлгі пайда болады (кейде бұл дақылдық шеңберлер деп аталады, оны егістіктің бір бөлігін далада дөңгелектеп тегістеу арқылы жасалғандармен шатастыруға болмайды). Көптеген орталық пішінді жүйелер бастапқыда сумен жұмыс істеген, бірақ қазіргі таңда көбі электр моторларымен қозғалады. Орталық пішінді суару жүйелері суды тиімді пайдалануға және шаруашылықтың өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді, сондықтан тиімді. Бұл жүйелер кең аумақты егістіктерде өте жақсы нәтиже береді.

Тарих

Ортаға бұралып суару әдісін 1940 жылы Колорадо штатының Страсбург қаласында тұратын шаруа Фрэнк Зыбах ойлап тапты. Зыбах өзгертілген конструкциялармен сәттілікке жетті, бұл жүйелердің жұмыс тиімділігін жақсартты. 1954 жылы ол өзінің патенін Роберт Догертиге және оның компаниясы – Valley Manufacturing-ке лицензиялады. Догертидің инженерлері келесі он жылдықты Зыбахтың жаңалықтарын жетілдіруге, оны мықтырақ, биік және сенімді етуге, сондай-ақ гидравликалық қуат жүйесінен электр жетегіне көшіруге жұмсады. Догертидің компаниясы кейін Valmont Industries болып өсті, ал Valley Irrigation оның еншілес компаниясы болды.

Шолу

Орталық півоттық суару – бірнеше құбыр сегменттерінен (әдетте, мырышталған болаттан немесе алюминийден) тұратын, бойымен орналасқан, біріктірілген және фермалармен қолдау табатын, ал дөңгелекті мұнараларға орнатылған спринклерлерден тұратын аспалы суарудың бір түрі. Орталық півотты пайдалану үшін жердің беті салыстырмалы түрде тегіс болуы керек; бірақ гравитациялық ағынға негіделген баламалы жүйелерге қарағанда орталық півоттардың басты артықшылығы – бейімді емес жерлерде жұмыс істеу мүмкіндігі. Осы артықшылықтың нәтижесінде кейбір аймақтарда суармалы жерлердің және су пайдаланудың көлемі артты. Бұл жүйе АҚШ-тың, Австралияның, Жаңа Зеландияның, Бразилияның кейбір аймақтарында қолданылады.

Біркелкі суару үшін орталық півоттар машина радиусы бойынша өзгеретін шығыс дебитін қажет етеді. Сыртқы сегменттер (немесе мұнаралар) белгілі бір уақыт ішінде ішкі сегменттерге қарағанда ұзақ қашықтыққа жылғалы болғандықтан, соплолардың мөлшері ішкі сегменттерде ең кішкентай болып келеді және півот нүктесінен қашықтықпен бірге ұлғаяды. Әуеден түсірілген суару құбырларының 400 немесе 800 метрлік радиустағы іздерінен жасалған шеңберлі егістіктерді көруге болады, олар минутына бірнеше мың галлон суды пайдаланады. Бұл жүйелерде су суару арнасы арқылы жеткізіледі. Арна егістіктің бір жағында немесе ортасынан өтетін сызықта орналасады. Мотор және сорғы жабдықтары су жеткізу арнасымен бірге орнатылған арбаға бекітіледі. Арба машинамен бірге қозғалады. Шаруалар бар болған төртбұрышты егістіктерін сақтау үшін бүйірлік жылжымалы суаруды таңдауы мүмкін. Бұл оларға саңылаулы суарудан өтуге көмектеседі. Бүйірлік жылжымалы суару орталық півоттық суарумен салыстырғанда сирек кездеседі, күрделірек басқару жүйелеріне тәуелді және қосымша басқаруды қажет етеді. Бүйірлік жылжымалы суару Австралияда кең таралған. Ондағы жүйелердің ұзындығы әдетте 500-1000 метрді құрайды.

Артықшылықтары

Орталықтан пішінді суару көптеген басқа жер бетін суару әдістерінен, мысалы, жоңқа суарудан, кем еңбек күшін қажет етеді. Бұл Джевонс парадоксының мысалы. АҚШ-тың кейбір аймақтарында 60 жыл бойы үлкен орталықтан пішінді суару машиналарын пайдалану арқылы қарқынды шаруашылықтың тиімді бизнесі Огаллала су қоймасының (сонымен қатар Жоғарғы жазықтық су қоймасы деп те аталады) бір бөлігін құрғатып жіберді. Аймақтағы орталықтан пішінді суарудан алынатын судың жалпы көлемі жылына шамамен 5,42 миллион акр-футқа жетеді. 1950 жылы суармалы жерлерді қамтыды. Орталықтан пішінді суаруды пайдалану арқасында Канзас штатында ғана шамамен 3 миллион акр (1,214,058 км²) жер суарылды. Кейбір жерлерде судың ең көп мөлшерде алынған кездерінде су деңгейі жылына бірнеше реттен астам төмендеді. Ең қиын жағдайларда, су деңгейінің үнемі төмендеуіне жетіп алу үшін құдықтарды күрт тереңдетуге тура келді. және халықаралық журналистер. 2013 жылдың мамыр айындағы «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған мақала: «Құдықтар құрғады, құнарлы жазықтар шаңға айналды».