Кіріспе
Вашингтондағы ұлттық ескерткіш. Линкольн ескерткіші – АҚШ-тың 16-шы президенті Авраам Линкольнге құрмет көрсетілген АҚШ ұлттық ескерткіші. Неоклассицизм үлгісі, ол классикалық ғибадатхана нысанында және Вашингтонның Ұлттық алаңының батыс жағында орналасқан. Ескерткіштің сәулетшісі Генри Бэкон, ал Дэниел Честер Френч 1920 жылы отырған Авраам Линкольннің ірі ішкі мүсінін жасады, оны Пичирилли бауырлары мәрмәрден қашап жасаған. Жюль Герен ішкі қабырға суреттерін салған, ал мүсіннің үстіндегі ескерткішті Король Кортиссоз жазған. 1922 жылдың 30 мамырында ашылған бұл ескерткіш американдық президенттерге құрмет көрсету үшін салынған бірнеше ескерткіштердің бірі. Ол ашылғаннан бері маңызды туристік орын болып табылады және жылдар бойы нәсілдер арасындағы қатынастар мен азаматтық құқықтарға бағытталған символдық орталық ретінде пайдаланылып келді. Ғибадатхананың сырты дориялық стильдегі бағаналармен безендірілген, ал ішінде Линкольннің екі белгілі сөзі – Геттисбург сөзі және оның екінші қызмет мерзімінде айтқан сөзі жазылған. Ескерткіш көптеген танымал сөздерге куә болды, соның ішінде Мартин Лютер Кингтің 1963 жылдың 28 тамызында Вашингтондағы жұмыс және бостандық үшін науқан соңында өткен митингте айтқан «Менің арманым бар» сөзі. Ұлттық саябақтағы басқа ескерткіштер сияқты – жақын жердегі Вьетнам соғысы ардагерлері ескерткіші, Корея соғысы ардагерлері ескерткіші және Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткіші сияқты – ұлттық ескерткішті Ұлттық саябақ қызметінің Ұлттық алаң және ескерткіштер тобы басқарады. Ол 1966 жылдың 15 қазанынан бастап Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген және 2007 жылы Американдық сәулетшілер институтының «Американың сүйікті архитектурасы» тізімінде жетінші орынға ие болды. Ескерткіш тәулік бойы ашық, және оны жыл сайын жеті миллионнан астам адам бақылайды.
The Lincoln Memorial is a U. S. national memorial that honors the 16th president of the United States, Abraham Lincoln. An example of neoclassicism, it is in the form of a classical temple and is located at the western end of the National Mall in Washington, D. C. Henry Bacon is the memorial's architect and Daniel Chester French designed the large interior statue of a seated Abraham Lincoln (1920), which was carved in marble by the Piccirilli brothers. Jules Guerin painted the interior murals, and the epitaph above the statue was written by Royal Cortissoz. Dedicated on May 30, 1922, it is one of several memorials built to honor an American president. It has been a major tourist attraction since its opening, and over the years, has occasionally been used as a symbolic center focused on race relations and civil rights. Doric style columns line the temple exterior, and the inscriptions inside include two well known speeches by Lincoln, the Gettysburg Address and his second inaugural address. The memorial has been the site of many famous speeches, including Martin Luther King Jr.'s "I Have a Dream" speech delivered on August 28, 1963, during the rally at the end of the March on Washington for Jobs and Freedom. Like other monuments on the National Mallincluding the nearby Vietnam Veterans Memorial, Korean War Veterans Memorial, and World War II Memorial – the national memorial is administered by the National Park Service under its National Mall and Memorial Parks group. It has been listed on the National Register of Historic Places since October 15, 1966, and was ranked seventh on the American Institute of Architects' 2007 list of America's Favorite Architecture. The memorial is open to the public 24 hours a day, and more than seven million people visit it annually.
Құрылыс және салтанатты түрде
АҚШ президенті Авраам Линкольнге арналған алғашқы ескерткіш Вашингтон қаласында 1868 жылы, Линкольн Форд театрында қаза болғаннан кейін үш жыл өткен соң, Колумбия округі әкімшілігінің ғимаратының алдына Лот Фланнери жасаған мүсіні орнатылды. Линкольн қайтыс болған сәттен бастап, лайықты ұлттық ескерткіш салу қажеттігі айтылып келді. 1867 жылы Конгресс он алтыншы президентке ескерткіш орнату үшін комиссия құратын көптеген заң жобаларының біріншісін қабылдады. Американдық мүсінші Кларк Миллс ескерткіштің дизайнын жасауға таңдалды. Оның жоспарлары сол кездегі ұлтшылдық рухта жасалған және 21 метрлік құрылысты, 6 атты және 31 жаяу мүсінмен әшекейленген, ал оның үстіне 4 метрлік Авраам Линкольн мүсіні қойылатын көзделген. Жобаға қаржы жинау жеткіліксіз болды. Бұл мәселе 20-шы ғасырдың басына дейін тоқтап тұрды, содан кейін Иллинойс штатынан сенатор Шелби М. Калломның басшылығымен Конгресске жаңа ескерткіш комиссиясын құру үшін алты бөлек заң жобасы енгізілді. 1901, 1902 және 1908 жылдары ұсынылған алғашқы бес заң жобасы Спикер Джо Кэннонның қарсылығына байланысты қабылданбады. 1910 жылдың 13 желтоқсанында енгізілген алтыншы заң жобасы (Сенаттың 9449 заң жобасы) қабылданды. Линкольн ескерткіш комиссиясы келесі жылы алғашқы отырысын өткізді және президент Уильям Г. Тафт комиссия төрағасы болып сайланды. Жұмыс бірте-бірте ілгерілеп, 1913 жылы Конгресс комиссия таңдаған дизайн мен орналасқан жерін бекітті. Конгресс мақұлдағаннан және 300 000 доллар бөлінгеннен кейін жоба басталды. 1914 жылдың 12 ақпанында Толедо, Огайо штатынан мердігер М. Ф. Комер, ескерткіш комиссиясының тұрақты мүшесі, Кентукки штатының бұрынғы сенаторы Джозеф К. С. Блэкберн және ескерткіштің авторы Генри Бэкон негіздік тас қалау рәсімін өткізді. Келесі айда құрылыс басталды. Жұмыс жоспар бойынша тұрақты түрде жүргізілді. Жоспарға кейбір өзгерістер енгізілді. Линкольн мүсіні бастапқыда 3 метр биіктікте болуы тиіс болған, бірақ оны үлкен залға сыймауы үшін 6 метрге дейін ұлғайтты. 1920 жылы кіреберісті қорғауға арналған қола мен шыны тордың орнына ашық есік орнату туралы шешім қабылданды. Осы өзгерістерге қарамастан, ескерткіш уақтылы аяқталды. Комиссия төрағасы Уильям Г. Тафт – сол кезде АҚШ Жоғарғы Сотының төрағасы – 1922 жылдың 30 мамырында ескерткішті ашып, оны американдықтардың атынан қабылдаған президент Уоррен Г. Хардингке тапсырды. Линкольннің жалғыз аман қалған ұлы, 78 жастағы Роберт Тодд Линкольн осы шараға қатысты. Көрнекті афроамерикандықтар шараға шақырылды және келгеннен кейін АҚШ теңіз жаяу әскерлері күзетіп тұрған бөлек орынға бағытталғанын білді.
Тарихқа сүйену
Еске алу орны, әсіресе Азаматтық құқықтар қозғалысы үшін, қасиетті мекенге айналды. 1939 жылы Америка Революциясының Қыздары афроамерикандық контральто Мариан Андерсонға ұйымның Конституция залында жиналған тыңдаушылар алдында өнер көрсетуге рұқсат бермеді. Президент Франклин Д. Рузвельттің әйелі Элеонора Рузвельттің ұсынысымен, ішкі істер министрі Гарольд Л. Айкс сол жылдың Пасха күні Линкольн ескерткішінің сатыларында 75 000 көрермен мен бүкіл ел бойынша радио тыңдаушыларына концерт ұйымдастырды. 1947 жылдың 29 маусымында Гарри Трумэн Ұлттық Түссіздер қауымдастығына (NAACP) сөз сөйлеген алғашқы президент болды. Бұл сөз Линкольн ескерткішінде NAACP конвенциясы кезінде айтылды және бүкіл ел бойынша радио арқылы таратылды. Сөз сөйлегенде Трумэн президент ұсынған алғашқы, жан-жақты азаматтық құқықтар заңнамасымен ілгерілетуге болатын кемсітушілікті жою қажеттігін айтты. 1963 жылдың 28 тамызында ескерткіш алаңы АҚШ Азаматтық құқықтар қозғалысының биік белесі болған Вашингтонға Жұмыс және Бостандық үшін науқанның өткізілген орны болды. Шамамен 250 000 адам келді деп есептеледі, олар мұнда Мартин Лютер Кингтің 100 жыл бұрын Азат ету туралы жарлық шығарған президентті құрметтейтін ескерткіш алдындағы тарихи «Менің арманым бар» сөзін тыңдады. Кингтің патриотизмге толы сөзі және Линкольннің Геттисбургтегі сөзін еске алуы Линкольн ескерткішінің ұлттық бірлік символы ретіндегі мәнімен үйлесуі керек еді. Науқанды ұйымдастырушылардың бірі, еңбек қозғалысының көшбасшысы Уолтер Раутер, басқа ұйымдастырушыларды науқанды Капитолий ғимаратынан Линкольн ескерткішіне көшіруге көндірді. Раутер бұл орынның Конгресске кем қауіпті болады және оқиғаның Авраам Линкольннің мүсінінің алдында өтуіне сай келеді деп сенді. Полиция да бұл орынды бағалады, өйткені ол үш жағынан сумен қоршалған, сондықтан кез келген оқиғаны оңай бақылауға болады. Ескерткіш 1966 жылдың 15 қазанында Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. 1970 жылдың 9 мамырында президент Ричард Никсон Кент штатындағы оқ жарылысынан кейін бірнеше күн өткен соң Вьетнам соғысына қарсы шеруге дайындалып жатқан наразылармен түн ортасында қысқа кездесу өткізді. 1983 жылдың 28 тамызында көпшілік жұмыс, бейбітшілік және бостандық үшін жұмылдырудың 20 жылдығын атап өту үшін, афроамерикандықтардың азаматтық құқықтарын алудағы жетістіктерін сараптап, жалғаса берген әділетсіздіктерді түзетуге міндеттену үшін қайтадан жиналды. Кингтің сөзі Линкольн ескерткішінің тарихының ажырамас бөлігі болып табылады, сондықтан 2003 жылы оқиғаның 40 жылдығына арналған белгі ретінде Кинг тұрған жер, Линкольн мүсінінен 18 саты төмендегі алаңға қашап салынды.
Сыртқы
Ескерткіштің сыртқы пішіні классикалық грек ғибадатханасын еске түсіреді және Колорадо штатынан алынған Юл мәрмәрінен салынған. Құрылыстың биіктігі 99 фут (30 метр) тең. Ол Линкольн қайтыс болған кездегі Одақтағы 36 штаттың әрқайсысы үшін бір-бірден, жалпы 36 дориялық бағанадан тұратын перистильмен қоршалған, ал кіреберіс алдындағы бағаналардың арасында екі бағана орналасқан. Бағаналардың биіктігі 44 фут (13 метр), ал негізінің диаметрі 7.5 фут (2 метр) құрайды. Әрбір бағана 12 барабаннан, оның ішінде капителінен тұрады. Бағаналар, сыртқы қабырғалар мен қасбеттер сияқты, ғимараттың ішкі жағына қарай сәл еңкейтілген. Бұл перспективалық бұрмалауларды жою үшін жасалған, әйтпесе ескерткіш төменгі бөлігімен салыстырғанда жоғарыдан қарай дөңгелектей көрінетін еді, бұл ежелгі грек сәулетінің кең таралған ерекшелігі. Бағаналардың үстіндегі фризде Линкольн қайтыс болған кездегі Одақтағы 36 штаттың аттары және олардың Одаққа қосылған күндері жазылған. Атаулары бейнеленген қос медальондармен бөлінген. Карниз ойылған иілген өрнектерден тұрады, олардың арасында арыстан бастары бейнеленген және жоғарғы жиегі пальметтомен әшекейленген. Осыдан жоғары, аттик фризінде Ескерткіштің ашылуына қатысқан 48 штаттың аттары жазылған. Одан да жоғарыда, құрлы қанаттарымен тірелген, ленталар мен пальма жапырақтарынан жасалған гүл шоғыры орналасқан. Фриздер мен карниздердегі барлық әшекейлемелерді Эрнест С. Бейрстоу жасаған. Барлығы 87 саты бар (палатадан алаңға дейін 58 саты және алаңнан Көрініс бассейніне дейін 29 саты).
Интерьер
Естелік ғимараттың ішкі кеңістігі екі қатар төрт ионикалық бағанамен бөлінген үш бөлмеден тұрады, әр бағананың биіктігі 15 метр, ал негізіндегі ені 2 метр. Линкольн мүсіні орналасқан орталық бөлме 18 метр енді, 23 метр тереңдігі және 18 метр биіктігі бар. Солтүстік және оңтүстік бөлмелерде Линкольннің екінші ісқақтық сөзі мен Геттисбург сөзінен үзінділер қашалған. Бұл жазулардың шетінде фасциялар, бүркіттер және гүл шоқтарымен әшекейленген тіреулер орналасқан. Жазулар мен көркемдік безендірулер Эвелин Беатрис Лонгманның туындылары. Төбесі лавр және емен жапырақтарымен әшекейленген қола арқалықтардан тұрады. Арқалықтардың арасында жарық өткізгіштігін арттыру үшін парафинмен қанықтырылған Алабама мәрмәрінен жасалған панельдер орналасқан. Алайда, мүсінге одан да көп жарық қажет екенін түсінген Бэкон мен Френч төбеге жарық шамдарын жасыру үшін металл жалатындарды орнатты, оларды табиғи жарықты күшейту үшін реттеуге болады; бұл өзгеріс 1929 жылы жасалды. Кейін, 1970 жылдары мүгедектерге арналған лифт қосылды, ол Ұлттық саябақтар қызметімен тарихи ескерткіш деп танылды. 1989 жылы бір келуші асбестті байқап, қызметке хабарлағаннан кейін экскурсиялар тоқтатылды. Мәрмәрдің ішіндегі кальций карбонаты арқылы сіңген судың әсерінен, уақыт өте келе сталактиттер мен сталагмиттер пайда болды. 2022 жылы мемориалдың 100 жылдығына орай, Дэвид Рубенштейн қаржылаған қайта жаңарту жобасынан кейін жер асты бөлмесі келушілерге ашылады деп жоспарлануда. 69 миллион долларлық жоба 2023 жылы басталды және 2026 жылы аяқталуы күтілуде.
Мүсіндік ерекшеліктері
Қалалық аңыз бойынша генерал Роберт Лидің бейнесі Линкольннің басының артқы жағына қашалған деседі. Дегенмен, тарихшы Джеральд Прокопович, мүсінші Дэниел Честер Френчтің Линкольннің қолдарын оның әріптерінің ым тіліндегі нұсқаларына айналдыруды көздегені нақты емес екенін айтса да, мұндай мүмкіндік болғанын жазады. Френч американдық ым тілін жақсы білген, сондықтан ол Линкольнге құрмет көрсету мақсатында, естімейтіндерге арналған Галодет университетіне колледж дәрежесін беруге қатысты федералдық заңға қол қойғаны үшін осылай істеген болуы мүмкін. Ұлттық географиялық қоғамның "Вашингтондағы өткенді анықтау" атты жарияланымында Дэниел Честер Френчтің естімейтін баласы болғаны және мүсіншінің ым тілін білгені айтылады. Тарихшы Джеймс А. Перкоко, Френчтің Линкольннің қолдарын американдық ым тіліндегі "А" және "Л" әріптерін бейнелеу үшін қашап жасағанын көрсететін ешқандай құжат жоқ болғанымен, "Менің ойымша, қолдар туралы осындай қорытынды жасаудың себебі бар деп санауға болады" деп мәлімдеді.
However, historian Gerald Prokopowicz writes that, while it is not clear that sculptor Daniel Chester French intended Lincoln's hands to be formed into sign language versions of his initials, it is possible that French did intend it. French was familiar with American Sign Language, and he would have had a reason to do so, to pay tribute to Lincoln for having signed the federal legislation giving Gallaudet University, a university for the deaf, the authority to grant college degrees. The National Geographic Society's publication "Pinpointing the Past in Washington, D. C." states that Daniel Chester French had a son who was deaf and that the sculptor was familiar with sign language. Historian James A. Percoco has observed that, although there are no extant documents showing that French had Lincoln's hands carved to represent the letters "A" and "L" in American Sign Language, "I think you can conclude that it's reasonable to have that kind of summation about the hands."