Кіріспе
Суландыру жүйесі
Тамшылатып суару – суды өсімдіктердің тамырларына баяу-баяу тамшылатып жеткізетін, соның арқасында су мен қоректік заттарды үнемдеуге мүмкіндік беретін микросуару жүйесінің бір түрі. Суды топырақ бетінен немесе топырақ астынан жеткізуге болады. Мақсаты – суды тікелей тамыр аймағына жеткізіп, булануды азайту. Тамшылатып суару жүйелері суды клапандар, құбырлар, шлангтар және таратушылар (эмиттерлер) желісі арқылы бөліп шығарады. Дұрыс жобаланған, орнатылған, күтілген және пайдаланылған жағдайда, тамшылатып суару жүйесі жер бетін суару немесе доңғалақ суару сияқты басқа суару түрлеріне қарағанда тиімдірек болуы мүмкін.
Ежелгі Қытай
Бастапқы тамшылатып суару әдісі көне заманнан бері қолданылып келеді. Б.з.д. бірінші ғасырда Қытайда жазылған «Фан Шэньчжи шу» еңбегі сумен толтырылған, жерге көмілген, глазурьленбеген саз құмыраларды (кейде Олла деп те аталады) суару тәсілі ретінде пайдалануды сипаттайды.
Германия: жер асты құбырлары
Қазіргі заманғы тамшылатып суару 1860 жылы Германияда зерттеушілер балшық құбырларды қолданып, жер астына суару тәжірибелерін жүргізе бастағанда, суару және дренаж жүйелерін біріктіру мақсатымен дамуын басталды.
Перфорацияланған құбыр
1920 жылдары зерттеулер тесіктелген құбыр жүйелерін қолдануды қамту үшін кеңейтілді.
Израиль: пластикалық шығарынды
Пластик эмитерлерді тамшылатып суаруды Израильде Симха Бласс және оның ұлы Ешаяху әзірлеген. Суды кішкентай бөлшектермен оңай бітетін кішкентай тесіктер арқылы шығарудың орнына, су пластик эмитер ішінде судың жылдамдығын төмендету үшін үйкеліс күші арқылы үлкен және ұзын арналар арқылы шығарылды. Осы типтегі алғашқы тәжірибелік жүйені 1959 жылы Бласс құрды, ол кейіннен (1964) Кибуц Хацериммен серіктесіп, «Нетафим» деп аталатын суару компаниясын құрды. Олар бірлесіп, жер бетіне тамшылатып суаруға арналған алғашқы практикалық эмитерді жасап, патенттеді. Олар маңызды жетістіктерге қол жеткізді: «Израильдің оңтүстігіндегі Арава шөлінде [Шмуэли] топырақ бетіне орнатылған тамшылатып суару жүйесі тіпті тұзды сумен көкөніс өндірісінде де өте жақсы нәтижелер көрсетті (Эльфвинг, 1989). Бұл жүйе бұрын өнімсіз болған жерді жасылдандырды». Жер асты жүйесін жер үсті жүйесімен алмастыру, жер асты жүйесінің бітелуіне қарсы шешім болды. Олардың жетістіктері үстемдік танытты: «Қазіргі уақытта тамшылатып суару – егінге су жеткізудің ең тиімді тәсілі (Pathak et al. 2009; Гоял 2012). Бұл технологияның екі түрі бар: жер үсті және жер асты. Ең көп таралғаны – жер үсті тамшылатып суару, ол алғаш рет Израильде дамыған (Goldberg and Shmueli 1970). Суару тиімділігін арттыру қажеттілігі, су ресурстарын тұрақты пайдалану мақсатында, тамшылатып суаруға үлкен қызығушылық тудырып отыр (Scanlon et al. 2012; Стюард және басқалар. 2013; Schaible and Aillery 2017) және оның әртүрлі дақылдар өндірісіндегі тиімділігін бағалауға арналған көптеген зерттеулермен ерекшеленеді».
АҚШ: тамшылайтын таспа
АҚШ-та алғашқы тамшылағыш лента, Dew Hose деп аталған, 1960 жылдардың басында Чапин Уотерматикс компаниясының Ричард Чапин жасаған. Тамшылағыш лентаның кеңінен қолданылуына және пайдалануына әкелген эволюциясы – 1987 жылы Пластро Ирригейшн компаниясының Т-лентасын енгізуі болды, ол алғашқы тілік тәрізді шығысқа және ламинарлық ағын жолына ие болды, кейіннен ол турбулентті ағынды реттейтін ағын жолына айналды. Чапин Уотерматикс компаниясы 2006 жылы Жайн Ирригейшн компаниясымен сатып алынды және оның АҚШ-тағы еншілес компаниясы Жайн Ирригейшн Инк., АҚШ құрамында орналасқан. Алғаш рет 1960 жылдардың соңында Калифорнияда енгізілген, 1988 жылға дейін суармалы жерлердің бар болғаны 5% осы жүйені қолданды. 2010 жылға қарай Калифорниядағы суармалы жерлердің 40% осы жүйені қолданды.
Қалқа шағатын сақина
Тамшылату сақинасы – ағаш немесе бұтаның түбінде суды тең бөліп беретін дөңгелек құрылғы. Бақша шланғысы немесе құбыр адаптері арқылы сумен байланыстырылатын тамшылату сақиналарын бір уақытта көптеген өсімдіктерді суару жүйесіне қосуға болады. Тамшылату сақинасы арқылы су ағынын реттеу арқылы топырақ суды үнемдеуге мүмкіндік беретін деңгейде ылғалданып, пайдасыз беттік ағыс пен буланудан болатын шығындар азаяды.
Маңыздылығы
Қазіргі заманғы тамшылатып суару, 1930 жылдары жер бетіне суарудың алғашқы тиімді баламасы болған соққылы сепкіштің ойлап табылуынан бері, әлемдегі ауыл шаруашылығындағы ең құнды жаңалыққа айналған деуге болады.
Қазіргі дамуы
Жердің топографиясы, топырақ, су, егін және агроклиматтық жағдайлар сияқты барлық қатысты факторларды мұқият зерттеу, нақты орнату үшін ең қолайлы тамшылату жүйесі мен құраушыларын анықтау үшін қажет.
Микроспрейлеуге арналған бас
Тамшылатып суару жүйесінде, тамшылатқыштардың орнына, шағын аумаққа су шашыратып беретін микро-спрейлер деп аталатын құрылғылар да қолданылуы мүмкін. Мұндай құрылғылар көбінесе жапырақ түбі кең тамырлы ағаштар мен жүзімдіктерді суару үшін пайдаланылады.
Жер асты суару жүйесі
Жер асты тамшылату жүйесі (SDI) өсімдік тамырларының түбінде немесе олардың астында орналасқан, тұрақты немесе уақытша жерге көмілген тамшылағыш түтіктерді немесе тамшылағыш ленталарды пайдаланады. Бұл жүйе су көздері шектеулі болған, немесе суару үшін қайта пайдаланған су қолданылатын аймақтарда, егістік дақылдарын суару үшін кеңінен қолданылуда.
Жаһандық ауқымы және нарық көшбасшылары
2012 жылы Қытай мен Үндістан тамшылатып немесе басқа микросуару саласында ең қарқынды дамыған елдер еді, ал әлем бойынша он миллион гектардан астам жер осы технологияларды пайдаланды. Үндістанның Jain Irrigation компаниясы екінші ірі микросуару компаниясы болып табылады. 2017 жылы Rivulis Eurodrip компаниясын сатып алып, әлемдегі екінші ірі суару жүйелерін өндірушіге айналды.
Тіптік лента
Тамшылатып суару – тамшылатып суару үшін қолданылатын жұқа қабырғалы тамшылағыш желісінің бір түрі. Алғашқы тамшылағыш таспа "Dew Hose" деп аталған. Тамшылағыш таспа полиэтиленнен жасалады және дөңгелектерде жазық түрінде сатылады. Қабырға қалыңдығы әдетте, қалың қабырғалы таспалар тұрақты жер асты тамшылатып суаруға, ал жұқа қабырғалы таспалар жоғары құнды дақылдарда уақытша пайдаланылатын жүйелерге қолданылады. Су таспадан эмитерлер немесе тамшылағыштар арқылы шығады. Эмитерлердің арақашықтығы әдетте ... құрайды. Кейбір өнімдерде эмитерлер таспамен бірге жасалады және өнімнің құрамына кіріктіріледі. Ал басқаларында эмитерлер жеке жасалып, өндіріс барысында орнатылады. Кейбір өнімдер таспа емес, жұқа қабырғалы тамшылағыш желісі болып табылады, бірақ көпшілік тілінде екі түр де таспа деп аталады. Таспаның стандартты диаметрлері: ..., ..., және ..., мұндағы үлкен диаметрлі таспалар ұзаққа созылатын тұрақты орнатуларда жиі қолданылады. Тамшылағыш таспа қайта өңдеуге жарамды материал болып табылады және оны пластик өндірісінде қайта пайдалану үшін қолданылатын пластик шайырларға қайта өңдеуге болады.
Қолданылуы
Тамшылатып суару шаруашылықтарда, коммерциялық жылыжайларда және тұрғын үй бақшаларында қолданылады. Су тапшылығы өте күшті аймақтарда, әсіресе кокос, контейнердегі ландшафт ағаштары, жүзім, банан, егіндік, баклажан, цитрус, клубника, қант құмырсасы, мақта, жүгері және помидор сияқты дақылдар мен ағаштарды суару үшін кеңінен қолданылады. Үй бақшалары үшін тамшылатып суару жиынтығы үй иелері арасында күннен-күнге танымал болып келеді және таймер, шланг және тамшылағыштан тұрады. Гүлшолаларды суару үшін диаметрі кішкентай шлангтар қолданылады.