Кіріспе

Кернеулі тұтқа – электрофизиологтардың қозғайтын жасушалар, мысалы нейрондардың мембранасы арқылы иондық токтарды өлшеу үшін қолданатын, мембраналық кернеуді белгіленген деңгейде ұстап тұратын тәжірибелік әдіс. Негізгі кернеу тұтқасы мембраналық потенциалды қайталап өлшейді, содан кейін қажетті ток қосып мембраналық потенциалды (кернеуді) қажетті мәнге өзгертеді. Бұл жасуша мембранасын қажетті тұрақты кернеуде "тұрақтандырады", кернеу тұтқасына беріліп жатқан токтарды жазуға мүмкіндік береді. Жасушаға қолданылатын токтар, жасуша мембранасы арқылы белгіленген кернеуде өтетін токқа тең және оған қарама-қарсы болуы керек болғандықтан, жазылған токтар жасушаның мембраналық потенциалдағы өзгерістерге қалай ден қоятынын көрсетеді.

Тарих

Кернеулі тұтқа тұжырымы 1947 жылдың көктемінде Кеннет Коул мен Джордж Мармонтқа жатқызылады. Олар шағаланың алып аксонына ішкі электродты енгізіп, ток қолдана бастады. Коул екі электрод пен кері байланыс тізбегін пайдаланып, жасуша мембранасының потенциалын тәжірибеші белгілеген деңгейде ұстауға болатынын тапты. Коул микроэлектродтар пайда болғанға дейін кернеулі тұтқа техникасын жасаған, сондықтан оның екі электроды оқшаулағыш таяқтың айналасына оралған жіңішке сымдардан тұрды. Мұндай электродтарды тек ең ірі жасушаларға ғана енгізуге болатындықтан, алғашқы электрофизиологиялық тәжірибелер шамамен шағала аксондарымен жүргізілді. Шағалалар қашқанда немесе жылдам қозғалғанда, мысалы, жыртқыштан құтқару кезінде, суды шашыратады. Бұл қашуды мүмкіндігінше жылдам ету үшін олардың аксоны 1 мм-ге дейін диаметріне жетеді (сигналдар ірі аксондар арқылы жылдам таралады). Шағаланың алып аксоны трансмембраналық токты кернеумен тұрақтандыруға қолданылған алғашқы үлгі болды және ол Ходжкин мен Хакслидің әрекет потенциалының қасиеттері туралы пионерлік тәжірибелерінің негізі болды. Кернеулі тұтқамен тәжірибелер жүргізу арқылы Ходжкин мен Эндрю Хаксли 1952 жылдың жазында иондық токтың әрекет потенциалын қалай тудыратынын сипаттаған 5 мақала жариялады. Соңғы мақалада әрекет потенциалын математикалық тұрғыдан сипаттайтын Ходжкин-Хаксли моделі ұсынылды. Олардың эксперименттерінде кернеулі тұтқаларды пайдалану арқылы әрекет потенциалын егжей-тегжейлі зерттеу және модельдеу электрофизиологияның негізін қалады, осыған байланысты олар 1963 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісті. Зерттеушілер бұл әдісті ең көп Xenopus ооциттерінде экспрессияланатын мембраналық құрылымдарды зерттеу үшін қолданады. Бұл ооциттердің үлкен өлшемі оларды оңай ұстауға және манипуляциялауға мүмкіндік береді. TEVC әдісі екі төмен кедергілі пипетканы қолданады, біреуі кернеуді сезінеді, ал екіншісі ток жібереді. Микроэлектродтар өткізгіш ерітіндімен толтырылады және жасушаға мембраналық потенциалды жасанды түрде басқару үшін енгізіледі. Мембрана диэлектрик және резистор ретінде жұмыс істейді, ал мембрананың екі жағындағы сұйықтықтар конденсатор ретінде жұмыс істейді. Екі электродты жүйе тез тұрақтандыру уақыты мен төмен шу деңгейі үшін де қолайлы. Алайда, TEVC жасуша өлшемімен байланысты шектеулерге ие. Ол үлкен диаметрлі ооциттерде тиімді, бірақ кішкентай жасушаларда қолдану қиын. Сонымен қатар, TEVC әдісі ток берушінің пипеткада болуымен шектеледі. Клеймптеу кезінде жасушаішілік сұйықтықты манипуляциялау мүмкін емес, бұл патч-клеймптеу әдістерін қолдану арқылы мүмкін болады. Тағы бір кемшілік – «кеңістік тұтқасы» мәселесі. Коулдың кернеулі тұтқасы шағала аксонын оның барлық ұзындығы бойынша біркелкі тұтқалаған ұзын сымды пайдаланды. TEVC микроэлектродтары тек кеңістіктегі нүктелік ток көзін қамтамасыз ете алады, бұл қалыпсыз пішінді жасушаның барлық бөліктеріне біркелкі әсер етпеуі мүмкін.